"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Τριάντα φωτογραφίες Πειραιωτών μνήμης και νοσταλγίας


1948 - Εκμάθηση μηχανής στην Πειραϊκή ή έστω ανάβαση σε αυτήν μόνο για τις ανάγκες μιας φωτογραφίας. 


του Στέφανου Μίλεση

Η καθημερινότητα των κατοίκων μας πόλης, οι συνήθειές τους, οι τέχνες, τα γράμματα, οι εκδηλώσεις τους, ο τρόπος που φέρονται μεταξύ τους, οι άρχοντες που εκλέγουν, οι προλήψεις, οι παραδόσεις, οι συνθήκες και άλλα πολλά που θα χρειαζόταν πολύς χρόνος να απαριθμήσουμε, αποτελούν στο σύνολό τους, τον ανεκτίμητο πλούτο που συνθέτουν το παρελθόν μιας πόλης. 

Αυτή η πνευματική παράδοση που σπανίως καταγράφεται, πρέπει να διατηρείται ζωντανή, καθώς αντικατοπτρίζει μια κοινωνία σε μια στιγμή του χρόνου, σε έναν συγκεκριμένο τόπο. 
Η δίψα για ζωή, για χαρά, για ενέργεια, για δημιουργία, οι εκδρομές, οι διασκεδάσεις, οι περίπατοι, συνθέτουν κομμάτι, κομμάτι μια εικόνα που είναι η πόλη και οι άνθρωποί της.  




18 Δεκεμβρίου 1960 - Η φωτογραφία στο πίσω μέρος της φέρει τη σημείωση "στο δικηγορικό γραφείο του Γεωργίου Πατρινού"


13 Ιουνίου 1949 - Πειραϊκός σύνδεσμος, αίθουσα Βαρώνου Κίμωνος Ράλλη. Μετά το πέρας μουσικής εκδήλωσης, νεαρά κυρία ανεβαίνει στη σκηνή και παίζει από μόνη της ένα μουσικό κομμάτι, στην άδεια πλέον από θεατές αίθουσα. 


1939 - Ομαδική φωτογράφηση εργαζομένων σε εργοστάσιο μελιού στην οδό Πολυδεύκους λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος. Η οδός Πολυδεύκους θα πληγεί σφοδρά από τις βόμβες των συμμαχικών αεροπλάνων κατά τον βομβαρδισμό της 11ης Ιανουαρίου 1944. 



1937 - Εργαστήριο Τεχνικής Εκπαιδεύσεως Οξυγονοκολλητών σιδηροδρόμων Πειραιώς, Αθηνών, Πελοποννήσου (ΣΠΑΠ). Όπως φαίνεται και στην πινακίδα πρόκειται για εκπαίδευση μικρής διάρκειας. Το εν λόγω τμήμα εκπαιδεύεται κατά το διάστημα Ιανουάριος - Φεβρουάριος 1937. 


Αρχές δεκαετίας 1960 - Μηχανικός Εμπορικού Ναυτικού επιδεικνύει με περηφάνια μοντέλο πλοίου, ομοίωμα ίδιου τύπου με το οποίο ταξιδεύει, προφανώς κατασκευασμένο με ό,τι υλικά ήταν διαθέσιμα. 

Δεκαετία 1950 - Εκδρομή της Δημοσυντήρητης Επαγγελματικής και Οικοκυρικής Σχολής Θηλέων στο Πέραμα.

Οικογενειακό δείπνο στο Τουρκολίμανο 1954, όταν ακόμα οι οικογένειες μπορούσαν να πλησιάσουν τις ταβερνούλες και ο όρμος διατηρούσε την αυθεντικότητά του.

Πρακτορείο ΠΡΟΠΟ "Η Νέα Τύχη" του Σ.Δ. Συμεωνίδη, Ναβαρίνου 5.
Μικρό ημερολόγιο - ατζέντα του 1959



1945 - Μάθημα σε τάξη του 20ου Δημοτικού Σχολείου (Ταγκόπουλου). Τα κορίτσια σαφώς υπερτερούν αριθμητικά.  Εντύπωση προκαλεί το χαμόγελο που δεσπόζει στα περισσότερα πρόσωπα των μαθητών και η χαρούμενη διάθεση.


Παρέα Αξιωματικών σε καφενείο στο Τουρκολίμανο, την μεταπολεμική περίοδο όταν η Σχολή Εμποροπλοιάρχων Ύδρας λειτουργούσε στην Καστέλλα

1949- Εργασίες αποκατάστασης λιμανιού από τις καταστροφές που άφησε πίσω του ο πόλεμος.
1950 - Αναχώρηση ατμόπλοιου από τον Πειραιά 

1952 - Η 17χρονη Νταίζη Μαυράκη νικήτρια των πρώτων μεταπολεμικών καλλιστείων που έγιναν την ίδια χρονιά, φωτογραφίζεται στον Πειραιά πάνω στο πλοίο "Αγγέλικα" των αδελφών Τυπάλδου. Λίγο αργότερα θα εκλεγεί τρίτη Μις Υφήλιος στο Λονγκ Μπιτς της Καλιφόρνιας.


1955 - Κατασκήνωση για διανυκτέρευση στον Πόρο, στην πλευρά της Μονής

2 Ιουνίου 1952 - Εκδρομή στο Λουτράκι.  



1955- Θαλάσσια εκδρομή κάποια Κυριακή με την λάντζα στην Ψυττάλεια. Με το σχοινί τραβάνε πίσω μικρή βάρκα.

1955 - Θαλάσσια εκδρομή κάποια Κυριακή με την λάντζα στην Ψυττάλεια. 

1956 - Εκδρομή στην Ύδρα. 

1956 - Εκδρομή στην Ύδρα
1948 - Εξόρμηση στην μακρινή ακόμα Δροσιά
Λούστροι στη σειρά με ναυτικά κασκέτα 
Το Τραμ 18 διασχίζει την Λεωφόρο Βασιλέως Κωνσταντίνου με φόντο το Μέγαρο Κανέττη.
Τα Αιγινήτικα πλοία αναμένουν στην Ακτή Ποσειδώνος


Δεκαετία 1950 - Πλατεία Κανάρη, Πασαλιμάνι. Κινηματογράφος "Σπλέντιτ"


Καλοκαίρι 1954 - Άποψη του Δημαρχείου με φόντο την δημοτική αγορά
Το διδακτικό προσωπικό των Ράλλειων Σχολών σε επίσημη φωτογράφιση το 1939

Μια ακόμα φωτογραφία με το Δημαρχείο Πειραιά κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1950

Σταθμός Χωροφυλακής, Φρουρά Καυσίμων ΣΕΛΛ Περάματος
Πέραμα 1950 - Ζωή στεγασμένη σε πρόχειρες ιδιοκατασκευές
Οικογενειακή Ταβέρνα "ΒΑΠΟΡΑΣ" στην Πειραϊκή. Από το αρχείο του Γιάννη Σίμου


Αρχές δεκαετίας '50. Φωτογραφία από εκείνες που στοιβάζονταν ατάκτως μέσα σε παλιά χαρτόκουτα παπουτσιών. Με μολύβι γράφει στο πίσω μέρος της "Πειραιάς" μόνο που δεν κατάφερα να αναγνωρίσω τοποθεσία, όχι από το φυσικό περιβάλλον της φωτογραφίας αλλά από τα παγκάκια! Σε καμία εποχή ο Πειραιάς δεν θυμάμαι να διέθετε τόσα παγκάκια στη σειρά, προσφορά μέριμνας προς τους πολίτες. Τι κι αν δεν είναι όμως; Η φωτογραφία εκπέμπει μόνη της μια τέτοια πρωτόγνωρη δυναμική κούρασης, απελπισίας, εγκατάλειψης. Την ονόμασα "το τραμ το τελευταίο" έστω κι αν δεν περνούσε από εκεί ούτε τραμ, ούτε λεωφορείο. Τελικώς η φωτογραφία με την βοήθεια διαδικτυακών φίλων αναγνωρίσθηκε. Πρόκειται για την παραλία της Αίγινας. Διακρίνονται στο βάθος τα καμπαναριά της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου. Πρόκειται για εκδρομή Σαββατοκύριακου Πειραιώτισσας στην Αίγινα.


Διαβάστε επίσης:

Κάποτε στο μαγευτικό Πέραμα





Ο Δήμαρχος Πειραιά Γεώργιος Κυριακάκος κατά την πρώτη του θητεία (1964 - 67)




του Στέφανου Μίλεση



Ο Γεώργιος Κυριακάκος διετέλεσε δήμαρχος Πειραιά στην πρώτη του θητεία, την περίοδο 1964 – 1967, την οποία όμως δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει καθώς απολύθηκε από το καθεστώς της χούντας που επιβλήθηκε. Λάκωνας στην καταγωγή γεννημένος το 1905, σπούδασε ιατρός χειρούργος και ασχολήθηκε γρήγορα με τα κοινά του Πειραιά. Επί δημαρχίας Κυριακάκου ξεκίνησαν μεγάλα έργα ανανέωσης και εκσυγχρονισμού στον Πειραιά, τα περισσότερα από τα οποία ολοκληρώθηκαν κατά την διάρκεια της Δημαρχίας Αριστείδη Σκυλίτση. 

Επί Σκυλίτση επίσης υλοποιήθηκαν τα έργα του Κυριακάκου που είχαν μείνει στο στάδιο του σχεδιασμού ή της εκπόνησης. Για τα έργα του Κυριακάκου, που ολοκληρώθηκαν επί χούντας, καθώς έλαβαν πανηγυρικό χαρακτήρα, με φιλαρμονικές να παιανίζουν, παρατεταγμένα στρατιωτικά τμήματα να αποδίδουν τιμές και τον πρόεδρο της κυβερνήσεως να κόβει κορδέλες, δημιούργησαν εντυπώσεις τόσο ισχυρές, που έμειναν χαραγμένα στο νου των περισσοτέρων Πειραιωτών ως έργα Σκυλίτση, ο οποίος φυσικά τότε τα «χρεώθηκε» μετά χαράς παρουσιάζοντάς τα ως δικά του επιτεύγματα. 

Η ιστορία πρέπει να περιγράφεται με γνώμονα τα κοινωνικά κριτήρια που ίσχυαν τότε, και όχι με τα μεταγενέστερα, όπου υπάρχει βεβαίως η γνώση των αποτελεσμάτων. Με βάση την αρχή αυτή, θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι ο κόσμος του Πειραιά την εποχή του Κυριακάκου, απαιτούσε τον εκσυγχρονισμό της πόλης του. Οι πολίτες πίεζαν προς αυτή την κατεύθυνση. Στον ιδιωτικό βίο επικρατούσε επίσης η εκσυγχρονιστική τάση με τους περισσότερους ιδιοκτήτες να παραδίδουν τα σπίτια τους στους εργολάβους για ανέγερση πολυκατοικιών. Ο Πειραιάς στα μέσα της δεκαετίας του 1960 άλλαζε όψη και χρώμα! Το καφέ χρώμα που επικρατούσε από τις στέγες των μονοκατοικιών αντικαθίστανται από το μονότονο γκρι των πολυκατοικιών. Υπήρχαν ανάγκες στέγασης, που έπρεπε να καλυφθούν, και αφού οι πολεοδομικοί νόμοι το επέτρεπαν, οι ιδιοκτήτες μονοκατοικιών έσπευδαν χωρίς να το πολυσκεφθούν να εκμεταλλευτούν τις περιστάσεις. 


Πειραιάς αρχές δεκαετίας 1960. Τελευταίες εικόνες μιας πόλης που γρήγορα θα χάσει το χρώμα της και τη φυσιογνωμία της.


Σήμερα μας φαίνεται αδιανόητο που τότε κατεδαφίστηκαν σπουδαία νεοκλασικά αριστουργήματα για να οικοδομηθούν στη θέση τους άχαρες πολυκατοικίες, αλλά τότε έτσι είχαν τα πράγματα, και ο κόσμος όπως και η εποχή τις ενέργειες αυτές απαιτούσαν. Η μουσική, η μόδα, οι τάσεις της ζωής, οι ελληνικές ταινίες που παράγονταν, τα πάντα απαιτούσαν εκσυγχρονισμό. Ο άνθρωπος προσπαθούσε να κατακτήσει το διάστημα, νέα επιτεύγματα παρουσιάζονταν σε όλους τους τομείς. Αυτή η τάση περνά ακόμα και στην ταινία "Διπλοπενιές" (1966), με τον "οικοδόμο" Δημήτρη Παπαμιχαήλ να συμμετέχει στην ανέγερση στο Πασαλιμάνι μιας ακόμα πολυκατοικίας. Όταν ο φακός του κινηματογράφου φέρνει μια βόλτα το Πασαλιμάνι, ήδη οι πολυκατοικίες δεσπόζουν παντού. Αυτή την εκσυγχρονιστική τάση προσπάθησε να καλύψει τότε ο Κυριακάκος ως Δήμαρχος. 


Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι ο κόσμος του Πειραιά την εποχή του Κυριακάκου, απαιτούσε τον εκσυγχρονισμό της πόλης του. Οι πολίτες πίεζαν προς αυτή την κατεύθυνση. Στον ιδιωτικό βίο επικρατούσε επίσης η εκσυγχρονιστική τάση με τους περισσότερους ιδιοκτήτες να παραδίδουν τα σπίτια τους στους εργολάβους για ανέγερση πολυκατοικιών. Αυτή η τάση της εποχής περνά ακόμα και στην ταινία "Διπλοπενιές" (1966). 



Το νεοκλασικό κτήριο της Δημοσυντήρητης Επαγγελματικής και Οικοκυρικής σχολής θηλέων στην Πλατεία Κοραή κατεδαφίστηκε την περίοδο του Κυριακάκου, με σκοπό στη θέση του να ανεγερθεί το λεγόμενο «Πνευματικό Κέντρο», ένα κτήριο πολυχρηστικό εντός του οποίου θα εύρισκαν στέγη τα πολιτιστικά σωματεία του Πειραιά, η Δημοτική βιβλιοθήκη, το ιστορικό αρχείο, ενώ θα υπήρχε δυνατότητα εκθέσεων, ομιλιών και άλλων εκδηλώσεων σε ανάλογες αίθουσες που είχαν προβλεφθεί. Το «Πνευματικό Κέντρο» βρισκόταν στο κέντρο του Πειραιά, απέναντι από το Δημοτικό Θέατρο, δίπλα στη Ράλλειο σχολή και μεσοτοιχία με τον ιστορικό «Πειραϊκό Σύνδεσμο». Πρόθεση του Κυριακάκου ήταν να μεταβάλλει το κέντρο του Πειραιά σε κέντρο παιδείας και πολιτισμού με σχολεία (Ράλλειο, Ιωνίδειο), Θέατρα (Δημοτικό), εκκλησίες (Άγιος Κωνσταντίνος) και πνευματικά ιδρύματα (Πνευματικό κέντρο και Πειραϊκός Σύνδεσμος) να το περιβάλλουν. 


Πλατεία Κοραή με το "Πνευματικό Κέντρο" να οικοδομείται


Εναλλακτικά για το μέγαρο του «Πνευματικού Κέντρου» ο Κυριακάκος είχε υποβάλει πρόταση προς τον υφυπουργό Παιδείας Λουκή Ακρίτα, όπως στεγαστεί σε αυτό η Ανωτάτη Βιομηχανική Σχολή καθώς και μια νέα σχολή Στατιστικών Μελετών. Και οι δύο αυτές σχολές θα λειτουργούσαν στα πλαίσια του λεγόμενου «Αττικού Πανεπιστημίου» που σχεδιαζόταν τότε να γίνει. Πολυώροφο κτήριο πραγματικά οικοδομήθηκε στη θέση του παλαιού κτηρίου της «Επαγγελματικής» αντί για «Πνευματικό Κέντρο» όμως, στέγασε επί χούντας τις υπηρεσίες του Δημαρχείου, προσωρινά όπως έλεγαν τότε. Η συνέχεια της ιστορία φυσικά μας είναι γνωστή. Ο διορισμένος Σκυλίτσης χρησιμοποίησε το «Πνευματικό Κέντρο» του Κυριακάκου για την προσωρινή στέγαση των υπηρεσιών του Δήμου, και όπως συμβαίνει συνήθως στην Ελλάδα, το προσωρινό έγινε τελικώς οριστικό και μόνιμο. 


Επίσης η επιχωμάτωση της γραφικής Ακτής Πρωτοψάλτη για να συνδέει το Τουρκολίμανο με το Νέο Φάληρο έγινε επί Κυριακάκου, αλλά ολοκληρώθηκε επί Σκυλίτση. Τα έργα επιχωμάτωσης ξεκίνησαν στις 2 Ιουλίου 1965, κατόπιν αποφάσεως του Γ. Παπανδρέου με σκοπό την διαμόρφωση της παραλίας όχι μόνο για χρήση οδικού δικτύου, αλλά την δημιουργία ζώνης επιχωματώσεως βάθους 400 μέτρων που θα απέδιδε νέα έκταση 2,5 χιλιάδων στρεμμάτων για χρήση αναψυχής και πρασίνου. 

Είχε αποφασιστεί επί των ημερών του Κυριακάκου, να ανεγερθεί στο χώρο της Δημοτικής Αγοράς πολυώροφο κτήριο «Εμπορικό Κέντρο», το οποίο να ανήκει στον Δήμο εντός του οποίου να λειτουργήσει μοντέρνο ξενοδοχείο. Το σχέδιο αυτό προωθήθηκε σε συνεργασία με τον Στ. Μπίρη (υπουργό Ναυτιλίας) και τον Ν. Κουντούρη (υφυπουργό Εμπορίου), ύστερα από απανωτές συσκέψεις στο Δημαρχείο Πειραιά. Είχε εγκριθεί μάλιστα από τον Πρόεδρο της Κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου ειδικό σχέδιο με πρόβλεψη για το πού θα μετακινούνταν οι εγκατεστημένοι επαγγελματίες της αγοράς. Το λιανικό εμπόριο ψαριών θα μεταφερόταν στην ιχθυόσκαλα, ενώ η οπωραγορά στην οδό Ρετσίνα. Το κτήριο είχε προβλεφθεί να διαθέτει 14 ορόφους με ελικοδρόμιο στην κορυφή του και είχε κριθεί ως απαραίτητο για την βελτίωση της εικόνας του Πειραιά σε όσους έφταναν από το λιμάνι. Το «Εμπορικό Κέντρο» ανέλαβε να υλοποιήσει η Ελληνοελβετική εταιρεία «Τεκονσέρ» με κόστος πέντε εκατομμύρια δολάρια. Το έργο αυτό ξεκίνησε να υλοποιείται επί Α. Σκυλίτση με την ανέγερση του γνωστού μας «Πύργου» στο λιμάνι του Πειραιά. 

Τελωνείο 1965

Πασαλιμάνι 1964
Δημαρχείο Πειραιά 1964


Επί Κυριακάκου περιήλθε στη ιδιοκτησία του Δήμου η κορυφή του λόφου του Προφήτη Ηλία. Επρόκειτο για μια έκταση έντεκα στρεμμάτων εντός της οποίας βρισκόταν το λεγόμενο «Πολυβολείο» που επόπτευε το εμπορικό λιμάνι του Πειραιά. Όταν επιτέλους περιήλθε η έκταση αυτή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς του Δήμου Πειραιά, έγιναν επί Κυριακάκου πολλά σχέδια για το πώς έπρεπε να αξιοποιηθεί τουριστικά. Οι προτάσεις που υποβλήθηκαν ήταν αρκετές, πολλές από τις οποίες μάλιστα παρουσιάστηκαν και σε μακέτες. Ξενοδοχειακές μονάδες στην κορυφή του λόφου της Καστέλλας, προτάσεις για Καζίνο από τον Ωνάση, τουριστικά περίπτερα κ.α. Το υπαίθριο θέατρο και το τουριστικό περίπτερο που οικοδομήθηκαν επί χούντας είχαν υποβληθεί ως προτάσεις προγενέστερα, από την εποχή δηλαδή του Κυριακάκου. 

Θέα από Προφήτη Ηλία 1963


Επί δημαρχίας του συστήθηκε ειδικό «Γραφείο Παραπόνων και Συστάσεων» το οποίο δεχόταν εγγράφως και επωνύμως τα παράπονα των Δημοτών. Ο Γεώργιος Κυριακάκος είχε θέσει το όριο των δέκα ημερών για απάντηση παραπόνων, εφόσον η καταγγελία αναγόταν στο έργο του Δήμου και όχι κάποιας άλλης υπηρεσίας. Την ίδια εποχή το Εφετείο Αθηνών εξέδωσε απόφαση με την οποία έδινε λύση στο πρόβλημα κεντρικού οικοπέδου στο Πασαλιμάνι. Το 1960 είχε παραχωρηθεί από τον Κ. Οικονόμου έκταση με τον όρο να ανεγερθεί εντός αυτής η εκκλησία του Αγίου Χαράλαμπου. Αυτό όμως νομικά δεν μπορούσε να γίνει καθώς το οικόπεδο στη Σωτήρος Διός και Γρηγ. Λαμπράκη απείχε λιγότερο από 100 μέτρα από σειρά κινηματογράφων και θεάτρων που ο νόμος απαιτούσε για τις εκκλησίες. Ο Κυριακάκος ύστερα από την απόφαση του εφετείου ξεκίνησε την ανέγερση της εκκλησίας του Αγίου Χαράλαμπου σε δημοτική έκταση στην Καστέλλα (ικανοποιώντας τον όρο της διαθήκης) ενώ το οικόπεδο του Πασαλιμανιού περιήλθε στην ιδιοκτησία του Δήμου.

Ο Ι.Ν. Άγιου Χαράλαμπου στην Καστέλλα κατά το στάδιο της ανεγέρσεώς του.

Παράλληλα αποφασίστηκε η εγκατάλειψη του παλαιού Ταχυδρομείου και η μεταστέγαση των ταχυδρομικών υπηρεσιών σε νέο μέγαρο στην οδό Φίλωνος. Άρχισε η κατεδάφιση του ναού του Αγίου Διονυσίου για την αντικατάστασή του με νεώτερο ναό. Επί των ημερών του αλλά από άλλες δημόσιες αρχές ξεκίνησε η επιχωμάτωση του όρμου της Φρεαττύδας με τη θεμελίωση του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος και τοποθετήθηκε το Ρολόι Γίγας στην κορυφή του Σιλό του Λιμανιού. Δημοτικό έργο ήταν τα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα του Γ. Καραϊσκάκη (1966) που φιλοτέχνησε η διάσημη γλύπτρια Λουκία Γεωργαντή Οικονομοπούλου. 


Αποκαλυπτήρια ανδριάντα Καραϊσκάκη (1966)


Επί Κυριακάκου ιδρύθηκε επίσης ο Νομός Πειραιώς ενώ έγιναν πολλά ακόμα έργα εκσυγχρονισμού. Γενικώς η πρώτη περίοδος Κυριακάκου περιελάμβανε την εκκίνηση έργων εκ μέρους είτε του Δήμου είτε άλλων φορέων, στην πόλη του Πειραιά με σκοπό τον εκσυγχρονισμό της. Τα περισσότερα από τα έργα αυτά ολοκληρώθηκαν μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 με τα εγκαίνιά τους να λαμβάνουν πανηγυρικό χαρακτήρα από την χούντα. Ο Γεώργιος Κυριακάκος θα αναλάβει ξανά δήμαρχος Πειραιά την τετραετία 1979 – 1982.

Διαβάστε επίσης:

Ο Πύργος του Πειραιά και το "Μαρμάρινο Μέλαθρον" Λονδίνου


Τα παράπονά σου στον Δήμαρχο





του Στέφανου Μίλεση

Μια γνωστή έκφραση που κυριάρχησε σε όλο τον ελλαδικό χώρο, όπου υπήρχε διαμαρτυρία πολίτη απευθυνόμενη προς δημοτικό ή άλλο δημόσιο υπάλληλο ήταν "τα παράπονά σου στον Δήμαρχο". Η έκφραση αυτή μπορεί να είχε επικρατήσει χαρακτηρίζοντας την αδιαφορία δημόσιας ή δημοτικής αρχής να επιλύσει τα διάφορα προβλήματα των πολιτών, ωστόσο στην πραγματική διάσταση αποτελούσε ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα των Δημάρχων. Δεν τολμούσαν να ξεμυτίσουν καθώς μετά την πρώτη καλημέρα που αντάλλασσαν τα πρωινά με τον κόσμο, σχεδόν πάντοτε γίνονταν αποδέκτες όλο και κάποιου παραπόνου, αγανακτισμένου από την ταλαιπωρία της γραφειοκρατίας Δημότη. 

Και ο Πειραιάς φυσικά δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από την κατηγορία αυτή… των παραπονούμενων Δημοτών. Όπως όλοι οι Δήμαρχοι στην Ελλάδα, έτσι και του Πειραιά αντιμετώπιζαν μεγάλο πρόβλημα με τον τομέα των παραπόνων, καθώς δεν τολμούσαν να κυκλοφορήσουν στον δρόμο. Αποτελούσε πραγματικός άθλος για τον Δήμαρχο να μεταβεί από ένα σημείο της πόλης σε ένα άλλο, καθώς για μια απόσταση πεζοπορίας πέντε λεπτών, απαιτούνταν χρόνος έως και μισής ώρας. Εκτός αυτού δεν έλλειπαν συχνά και οι διάφορες άλλες εκδηλώσεις που συνοδεύουν συνήθως ένα παράπονο, ειδικώς όταν χρονίζει ή όταν ταλανίζει τον δημότη. Αρχικώς οι Δήμαρχοι προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα, αναρτώντας ειδικό "κυτίο παραπόνων". Σε αυτό όμως καθώς μπορούσε ο οποιοσδήποτε να ρίξει ό,τι επιθυμούσε, έριχναν ανώνυμες υβριστικές επιστολές και σχεδόν ποτέ παράπονα. Το επόμενο βήμα ήταν πολλοί δήμαρχοι να θέσουν μια μεγάλη πινακίδα στην πρόσοψη του Δημαρχείου που ανέγραφε «Ο κ. Δήμαρχος δέχεται μόνον εις την Δημαρχία» σκεπτόμενοι τουλάχιστον ότι με αυτήν, θα δέχονταν μόνο παράπονα και θα απέφευγαν τις δημόσιες φωνασκίες και τις λοιπές εκδηλώσεις… οι οποίες μπορούσαν να πάρουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις. 

Ο πρώτος Δήμαρχος της μεταπολεμικής εποχής στον Πειραιά που προσπάθησε να δώσει μια λύση στο πρόβλημα ήταν ο Γεώργιος Κυριακάκος όταν τον Οκτώβριο του 1964, δημιούργησε ειδικό γραφείο παραπόνων! Ο Κυριακάκος ανέλαβε Δήμαρχος Πειραιά στις 10 Σεπτεμβρίου 1964 και η σύσταση γραφείου παραπόνων αποτέλεσε ένα από τα πρώτα του έργα.

Οι έγγραφες καταγγελίες και οι αναφορές δεν δίνονταν πλέον με ραβασάκια στον δρόμο, ούτε υποβάλλονταν προφορικά απευθείας στον Δήμαρχο. Συνεστήθη ειδικό «Γραφείο Παραπόνων και Συστάσεων» το οποίο δεχόταν εγγράφως και επωνύμως τα παράπονα των Δημοτών. Ο Γεώργιος Κυριακάκος είχε θέσει το όριο των δέκα ημερών για απάντηση παραπόνων, εφόσον η καταγγελία αναγόταν στο έργο του Δήμου και όχι κάποιας άλλης υπηρεσίας. Όταν το γραφείο αυτό συνεστήθη, η έκφραση «τα παράπονά σου στον Δήμαρχο», συμπληρώθηκε με το «εγγράφως και με το κατά νόμο προβλεπόμενο χαρτόσημο»

Το 2016 στον Πειραιά τα παράπονα των Δημοτών υπήρξε μέριμνα να αναφέρονται στον αριθμό 15510.

Η τραγωδία ενός Βομβόπληκτου

Βομβόπληκτοι Πειραιώτες σε πορεία στους δρόμους της Αθήνας μεταπολεμικά
(Πηγή: Θεόδωρος Μεταλληνός)


του Στέφανου Μίλεση



Μεταπολεμικά, εκατοντάδες αν όχι χιλιάδες Πειραιώτες, θύματα του "συμμαχικού" βομβαρδισμού του 1944, εγκατέλειψαν τον Πειραιά καθώς το σπίτι τους είχε μεταβληθεί σε σωρό ερειπίων και αναζητούσαν προσωρινή στέγη περιφερόμενοι σε όλη την Αθήνα και τα προάστιά της. Ο χειμώνας του 1944 χτύπησε τους άστεγους βομβόπληκτους με ιδιαίτερη δριμύτητα δυσκολεύοντας ακόμα περισσότερο τον αγώνα για την επιβίωσή τους. 

Αρχικά έγινε κάλεσμα στους Αθηναίους να φιλοξενηθούν στα σπίτια τους, αλλά με κίνητρο μόνο τον εθελοντισμό οι βομβόπληκτοι φυσικά δεν ήταν δυνατόν να αποκατασταθούν έστω και προσωρινά. Έτσι η Αστυνομία ξεκίνησε τις επιτάξεις κενών δωματίων, αναγκάζοντας τους ιδιοκτήτες τους σε συγκατοίκηση με τους βομβόπληκτους Πειραιώτες. Πολλές οικογένειες έζησαν δύσκολες στιγμές περιφερόμενοι στους δρόμους. Αλλά και για όσους φιλοξενήθηκαν τα πράγματα δεν ήταν εύκολα, καθώς συνέβαινε ο ιδιοκτήτης και τα μέλη της οικογένειάς του να ενοχλούνται από την παραμονή "ξένων" επισκεπτών, οι οποίοι μάλιστα εγκαταστάθηκαν χωρίς την άδειά τους, αλλά ύστερα από αναγκαστική επίταξη.



Πολλές ιστορίες μπορούν να γραφούν και άλλες τόσες να ειπωθούν για την περίοδο εκείνη της στέγασης δια επιτάξεως βομβοπλήκτων Πειραιωτών. Και πάλι όμως η επίταξη δεν αποκατάστησε το σύνολο των βομβοπλήκτων πολλοί από τους οποίους ζούσαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα στους υπόγειους σταθμούς του "ηλεκτρικού" ειδικώς της Ομονοίας. 

Τα χρόνια περνούσαν, η κατοχή τελείωσε, αποκατάσταση όμως των βομβοπλήκτων Πειραιώς, ουσιαστικά ουδέποτε υπήρξε. Οι βομβόπληκτοι οργανώθηκαν σε σωματεία, ενεργώντας πορείες διαμαρτυρίας στο κέντρο της Αθήνας. Οικογένειες στα μέσα και στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ζούσαν περιφερόμενες, χειρότερα από και τους πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής. Διότι αν για αυτούς υπήρξε κρατική μέριμνα ή οργάνωση για την παροχή γης ή έστω ανοχή κατάληψης δημόσιων χώρων, για τους βομβόπληκτους ουδεμία πρόβλεψη ή μέριμνα υπήρξε. 



Όλη την δεκαετία του 1950 διάφορες εφημερίδες φιλοξενούσαν επιστολές βομβοπλήκτων Πειραιωτών που περιέγραφαν το δράμα τους κάνοντας γνωστό στους αναγνώστες τη μη αποκατάστασή τους. Ωστόσο την ίδια περίοδο η κυβέρνηση παραιτούνταν ουσιαστικά των δικαιωμάτων αποζημίωσης αφήνοντας τους βομβόπληκτους στην τύχη τους. 

Ο Χρ. Παρασκευάδης ένας από τους χιλιάδες άστεγους Πειραιώτες δημοσιοποιεί την δική του ιστορία που συνεχίζεται μέχρι το 1957! 

Δεκατρία χρόνια μετά τον βομβαρδισμό αυτός και η οικογένειά του διαμένουν σε ένα εγκαταλελειμμένο οίκημα στον ηλεκτρικό σταθμό του Θησείου. Τυχερός μέσα στην ατυχία του, καθώς ήταν υπάλληλος των Ε.Η.Σ. (μετέπειτα Η.Σ.Α.Π.) βρήκε στέγαση ύστερα από παρακλήσεις προς την διεύθυνση της εταιρείας για την οποία εργαζόταν.  

"Ανήκω και εγώ εις την κατηγορία των πολλών παλαιών νοικοκυραίων του Πειραιώς που το εκ πέντε δωματίων αποτελούμενο μέχρι την 11η Ιανουαρίου 1944 σπίτι μου, μεταβλήθηκε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα σε έναν άμορφο σωρό ερειπίων. Μέσα από την κόλαση εκείνη, βγήκε σώα η οικογένειά μου για να αντιμετωπίσει το στεγαστικό πρόβλημα με τις τότε υπηρεσίες στεγάσεως Αθηνών και Πειραιώς.


Ύστερα από τρεις μήνες αναμονής έξω από τα γραφεία αυτά, μέσα στα χιόνια και στο κρύο, εδέησε να στεγαστούμε -με επέμβαση της αστυνομίας- σε ένα δωμάτιο τρεισήμισι επί τρεισήμισι, μια τετραμελής οικογένεια, στους Αμπελόκηπους επί δυόμιση περίπου χρόνια. Νόμος όμως που εκδόθηκε τότε, εξαιρούσε από τις επιτάξεις χώρους που δεν ήταν ανεξάρτητοι και με υποχρέωσε να εγκαταλείψω το μοναδικό αυτό δωμάτιο, που είχε επιταχθεί για να με στεγάσει, και βρεθώ και πάλι στους δρόμους.





Έκτοτε διαμένω ύστερα από παράκληση προς την διεύθυνση των Ε.Η.Σ. (Ελληνικών Ηλεκτρικών Σιδηροδρόμων), στο σταθμό του Θησείου, σε ένα παλαιό οίκημα που υπήρχε εκεί, καθώς είχα την τύχη να είμαι υπάλληλός της. Η Εταιρεία συγκινημένη από το δράμα μου, παραχώρησε δύο δωμάτια και διαμένω δέκα χρόνια τώρα, χειρότερα από τους Μικράς Ασίας αποκατασταθέντας πρόσφυγας, μόνο και μόνο επειδή είχα την "τύχη" να χάσω σπίτια και υπάρχοντα.

Κάποιος τότε μου είπε: 
- "Μη στενοχωριέσαι! Η ιδιοκτησία στην Ελλάδα είναι αλληλένδετος και αλληλέγγυος!" δείχνοντάς μου δε τα σώα μέγαρα των Αθηνών και του Πειραιώς, πρόσθεσε - "Αυτά θα φτιάξουν όσα καταστράφηκαν". 

Κάθε μέρα όμως βλέπουμε τα μέγαρα να ξεφυτρώνουν δίκην μανιταριών, το ένα ύστερα από το άλλο, αλλά το φτωχικό το δικό μου, κανείς μέχρι σήμερα κυβερνήτης ή υπουργός δεν το σκέφτηκε. Δεν βρέθηκε κανείς μέχρι σήμερα, ύστερα από 13 χρόνια, να μας δώσει αν όχι αποζημίωση που την δικαιούμεθα, αλλά έστω δάνειο ενυπόθηκο - τοκοχρεωλυτικό, για να φτιάξουμε και πάλι τα σπίτια μας.

Ύστερα από τόσα χρόνια μια τάξη φορολογουμένων πολιτών χάρη εις την πλήρη εγκατάλειψή της από το κράτος, βρίσκεται στον δρόμο ακόμη. Το σπίτι μου βρισκόταν στην οδό Πολυδεύκους 10, στον Πειραιά. Μαζί με το Μέγαρο του Σταθμού του Ε.Η.Σ. και τον Κεντρικό Σταθμό της Ηλεκτρικής Εταιρείας Αθηνών - Πειραιώς (Αγίου Διονυσίου), μαζί με τα τόσα άλλα γειτονικά κτίσματα μεταβλήθηκε και το δικό μου σε σωρούς από πέτρες, χώματα και ξύλα από τις υπερεκατό βόμβες που έπληξαν την περιοχή. 

Χρ. Ι. Παρασκευάδης 
Διαμένων εις τον Σταθμό Ε.Η.Σ. Θησείου"

Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως
Χάρτης καταστροφών
Αποτύπωση πόλης Πειραιά το 1946


Όμως το δράμα των βομβοπλήκτων Πειραιώς έχει και συνέχεια. Δεν φτάνει η πλήρης εγκατάλειψη εκ μέρους του κράτους, που αποποιήθηκε των επανορθώσεων και των άλλων αποζημιώσεων αλλά συνέβη και το εξής. Το 1958 οι βομβόπληκτοι έκπληκτοι είδαν κλητεύσεις μέσω αστυνομικών τμημάτων να επιδίδονται στους ίδιους ή στους οικείους τους ή να θυροκολλούνται στους τόπους προσωρινής διαμονής τους, με τις οποίες η Πολεοδομία Πειραιώς τους καλούσε να μαζέψουν με δικά τους έξοδα τα συντρίμμια των σπιτιών τους από τα οικόπεδα, να κατεδαφίσουν τα ετοιμόρροπα σπίτια ή να αναστηλώσουν όσα από τύχη έστεκαν όρθια.

Υπήρχε επίσης μια άλλη μεγάλη κατηγορία που επίσης υπέστη την κοροϊδία του κράτους. Πρόκειται για οικογένειες που εγκατέλειψαν πριν από τους βομβαρδισμούς τα σπίτια τους στον Πειραιά, καθώς έχοντας καλή οικονομική κατάσταση μπόρεσαν να ενοικιάσουν σπίτι στην Αθήνα ή αλλού. Τα αρχοντικά τους έμειναν κενά και κατοικήθηκαν κατά την διάρκεια της κατοχής από Γερμανούς, από Ιταλούς και εν συνεχεία από Άγγλους! Στα πλαίσια της στέγασης βομβοπλήκτων πολλά από αυτά χρησιμοποιήθηκαν από την αστυνομία για στέγαση αστέγων βομβοπλήκτων Πειραιωτών. Συνήθως επρόκειτο για οικήματα επί κεντρικών αρτηριών που για συντομία καλούνταν γενικώς "επιταγμένα". 

Η πολεοδομία για τα "επιταγμένα" των οποίων η πρόσοψη απαιτούσε επισκευή, επίσης κάλεσε τους ιδιοκτήτες να την διενεργήσουν με δικά τους έξοδα, παρά το γεγονός ότι είχαν χάσει την διαχείριση της οικίας τους για περισσότερο από εννιά και δέκα χρόνια.