"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Η άφιξη του Μαρκόνι στον Πειραιά (1932)

Ο Μαρκόνι με τη σύζυγό του κατά τη στιγμή της αποβίβασης στην πειραϊκή προκυμαία



του Στέφανου Μίλεση

Στις 18 Σεπτεμβρίου του 1932 στις τέσσερις το απόγευμα ένα μικρό κάτασπρο σκάφος εισέρχεται στο λιμάνι του Πειραιά. Το πλοίο αυτό τραβά αμέσως την προσοχή των εργαζομένων και των περαστικών από τις πειραϊκές προκυμαίες, καθώς διαθέτει υπέρμετρα γυαλισμένους μπρούτζους, τα πάντα είναι καθαρά, στην κυριολεξία αστράφτουν, ενώ στη πρύμνη του κυματίζει μια τεράστια ιταλική σημαία. Στο κατάρτι του φέρει υψωμένα τα σήματα του Βασιλικού ναυτικού κλαμπ της Ιταλίας. 

Ξεχωρίζουν από μακριά τα χρυσά γράμματα του ονόματός του που αναγράφουν "Elettra" δηλαδή "Ηλέκτρα" στα ελληνικά. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι πρόκειται το πλοίο - εργαστήριο ή "πλοίο - θαύμα" όπως το έχουν χαρακτηρίσει, του μεγάλου Ιταλού εφευρέτη Γουλιέλμου Μαρκόνι ο οποίος ετοιμαζόταν προς αποβίβαση. 

Πραγματικά λίγα λεπτά αργότερα και αφού το "Ηλέκτρα" έδεσε, εμφανίστηκε στην αποβάθρα του πειραϊκού λιμανιού, ο Μαρκόνι μαζί με τη σύζυγό του μαρκησία Χριστίνα Μαρκόνι. Στην προβλήτα τους περίμενε ο Ιταλός Πρεσβευτής καθώς και δημοσιογράφοι που είχαν ειδοποιηθεί για την άφιξή του.  

Το ταξίδι αυτό του "Ηλέκτρα" είχε να κάνει περισσότερο με αναψυχή και λιγότερο με τα γνωστά πειράματα τα οποία ο Μαρκόνι επιχειρούσε πολλές φορές μέσα από το σκάφος του.

Το "Ηλέκτρα" κατέπλευσε στον Πειραιά ερχόμενο από την Κέρκυρα και είχε ως προορισμό για τη συνέχεια το γύρο της Ανατολικής Μεσογείου. Έτσι υπήρχαν μεγάλες πιθανότητες το πλοίο να "πιάσει" ξανά Πειραιά κατά την επιστροφή. Ο Μαρκόνι ψηλός, ξυρισμένος, κομψός, άψογα ντυμένος με ακριβά ρούχα πολυτελείας, σαν κι αυτά που συνηθίζουν να φορούν στις ναυτικές λέσχες όλου του κόσμου έμοιαζε περισσότερο με άνδρα "μπον βιβέρ" και λιγότερο με εφευρέτη στον οποίο ο κόσμος χρωστά πολλά στο δρόμο της εξέλιξης.  

Η θαλαμηγός "Ηλέκτρα" του Μαρκόνι διέθετε πλήρως εξοπλισμένο εργαστήριο πειραμάτων που είχε εγκατασταθεί σε διασκευές που είχαν γίνει στην Βρετανία και στην Αμερική. 


Ο μύθος γύρω από το όνομά του την εποχή που ο Μαρκόνι έφτασε στον Πειραιά ήταν μεγάλος καθώς ό,τι έκανε προκαλούσε εντυπωσιασμό, ωστόσο φρόντιζε προηγουμένως να προβάλλεται κατάλληλα και από τα μέσα της εποχής, όπως όταν από τη Γένοβα άναψε τα δημόσια φώτα του Σίδνεϊ. Το πείραμα αυτό είχε γίνει επ΄ ευκαιρία των εγκαινίων της Ηλεκτροτεχνικής Έκθεσης του Σίδνεϊ όπου από απόσταση 9.700 ναυτικών μιλίων άναψαν οι 3.000 λαμπτήρες της εκθέσεως. 

Δύο μόλις ημέρες πριν την εμφάνισή του στον Πειραιά ο Μαρκόνι σε συνέντευξή του σε ιταλική εφημερίδα είχε δηλώσει ότι σύντομα ο άνθρωπος χρησιμοποιώντας τη ραδιοτηλεγραφία θα μπορούσε να επικοινωνήσει με τον Άρη! 

"Όταν δεχθούμε την προϋπόθεση ότι μερικοί πλανήτες κατοικούνται από όντα τα οποία είναι προικισμένα με μια ευφυΐα ανάλογη προς την ευφυΐα των κατοίκων της γης, τίποτε δεν μας εμποδίζει, κατά τη γνώμη μου να επικοινωνήσουμε αργά ή γρήγορα με ένα ειδικό ραδιοτηλεγραφικό μηχάνημα με τους κατοίκους των πλανητών αυτών"


Η δήλωση του Μαρκόνι είχε δημοσιευτεί στις ελληνικές εφημερίδες και είχε εξάψει τη φαντασία των αναγνωστών, αυξάνοντας έτσι την ανάγκη να δουν και να γνωρίσουν από κοντά τον μεγάλο εφευρέτη
(εφημερίδα "Ακρόπολις" φ. 16 Σεπτεμβρίου 1932, σελ. 3).


Σε ερώτηση για το αν θα έκανε ο Μαρκόνι κάποιο πείραμα κατά την παραμονή του στην Ελλάδα, αντί αυτού απάντησε ο Ιταλός Πρεσβευτής που είπε 
- "θα ήταν ωραίο αν άναβε τα φώτα του Παρθενώνα από τη Ρώμη"

Ο Μαρκόνι επί του εργαστηρίου του πλοίου "Elettra" δύο χρόνια νωρίτερα (το 1930) 


Ο Μαρκόνι δίπλα του χαμογέλασε σύμφωνος με την ιδέα δίνοντας μάλιστα υπόσχεση ότι θα τη μελετήσει αν και ο "Παρθενώνας είναι τόσο ωραίος, λάμπει από μόνος του, δεν έχει ανάγκη να λάβει φως από αλλού". 

Ωστόσο στη συνέχεια πρόσθεσε ότι από τον Πειραιά θα κάνει ένα μικρό πείραμα, όταν θα προσπαθήσει να συνδεθεί από το σκάφος του τηλεφωνικά με τη μικρή πόλη Σάλιτσε του Πεδεμοντίου. Εκεί παραθέριζε η πεθερά του με την οποία η σύζυγός του επιθυμούσε να συνομιλήσει. Η σύνδεση αυτή εξήγησε ο Μαρκόνι, θα γινόταν ραδιοφωνικά μέχρι το Τορίνο όπου από εκεί θα συνδεόταν τηλεφωνικά με το σπίτι της πεθεράς του.   

Την εποχή που ο Μαρκόνι έφτασε στον Πειραιά το καθεστώς του Μουσολίνι είχε φροντίσει να συνδέσει το όνομά του και τη φήμη του με το φασιστικό κόμμα και τη διαρκή προπαγάνδα που αυτό ασκούσε στο λαό. Και παρότι ο Μαρκόνι είχε δηλώσει πως δεν ήταν συνδεδεμένος με τον φασισμό, τον κόσμο που είχε συγκεντρωθεί στην πειραϊκή προβλήτα τον χαιρέτισε φεύγοντας, με το στυλ που τότε καλείτο "alla romana", που δεν ήταν άλλος παρά ο γνωστός φασιστικός χαιρετισμό που ο Μουσολίνι καθιέρωσε. Ο Μαρκόνι εξάλλου στο δεύτερο γάμο του το 1927 είχε για κουμπάρο τον ίδιο τον Μουσολίνι, ενώ ήταν μέλος του ιταλικού φασιστικού κόμματος.

Η θαλαμηγός "Ηλέκτρα" του Μαρκόνι διέθετε πλήρως εξοπλισμένο εργαστήριο πειραμάτων που είχε εγκατασταθεί σε διασκευές που είχαν γίνει στην Βρετανία και στην Αμερική. 

Το πλοίο "Elettra" στον Πειραιά


Φυσικά η πρώτη επίσκεψη του Μαρκόνι στην Αθήνα ήταν το Casa Di Italia στην οδό Πατησίων όπου είχε συγκεντρωθεί ολόκληρη η ιταλική παροικία της Αθήνας για να τον συναντήσει. Στη συνέχεια επισκέφθηκε πολλά μουσεία και αρχαιολογικούς τόπους.  

Στις 19 Σεπτεμβρίου ο Μαρκόνι από το πλοίο "Ηλέκτρα" επιχείρησε πραγματικά τη σύνδεση που είχε προαναγγείλει την προηγούμενη ημέρα η οποία έγινε επιτυχώς. Η σύζυγος του Μαρκόνι μίλησε με την μητέρα της από τον Πειραιά με την πόλη Σάλιτσε στο Πεδεμόντιο. Αργότερα η θαλαμηγός απέπλευσε από τον Πειραιά με προορισμό τη Ρόδο.

  


Στις αλλοτινές Πειραϊκές στοές του εμπορίου

Η Στοά Θεολόγου που αναπτύσσεται μεταξύ των οδών Αγίου Κωνσταντίνου και Τσαμαδού

του Στέφανου Μίλεση


Στην αρχαιότητα οι στοές του πειραϊκού λιμένα χρησιμοποιούνταν ως αποθήκες προφύλαξης και έκθεσης των προς πώληση εμπορευμάτων. Κοσμούσαν τις προκυμαίες του εμπορικού λιμένα με γνωστότερη όλων των στοών τη Μακρά Στοά. 

Στο σύγχρονο Πειραιά οι στοές που δημιουργήθηκαν είχαν διαφορετική χρήση. Τις συναντούμε κύρια στο εμπορικό τμήμα της πόλης, δηλαδή στο κέντρο και κατά μήκος του εμπορικού λιμένα, και αποτελούν μικρούς αυτοτελείς χώρους που εξασφαλίζουν στους εμπόρους συνεχή ροή κόσμου, καθώς βρίσκονται σε πολυσύχναστα σημεία. 
Η ιδιωτικότητα και η ατομική πρωτοβουλία που αναπτυσσόταν σε κάθε επαγγελματία της στοάς εξασφαλιζόταν από την αυτοτέλεια του χώρου του, ενώ προβαλλόταν ταυτόχρονα ο δημόσιος χαρακτήρας της προσφοράς του από τη διακίνηση του κόσμου μέσα στη στοά.

Πάνω από τις στοές έδρευαν πλήθος γραφείων εμπόρων, δικηγόρων, λογιστών, συμβολαιογράφων, ασφαλιστών και άλλων ειδικοτήτων, των οποίων η εργασία απαιτούσε την ύπαρξη γραφειακής εγκατάστασης. Τόσο οι χώροι των γραφείων πάνω στα μέγαρα, όσο και οι χώροι εντός της στοάς απαιτούσαν την ύπαρξη ενός καφενείου το οποίο συνήθως κατά βάση βρισκόταν εντός της στοάς. Δέσποζε με την παρουσία του όσο μικρό μέγεθος κι αν είχε.




Εντός των στοών συσσωρευόταν ένα ετερόκλιτο πλήθος ανθρώπων, με διαφορετικά ενδιαφέροντα. Πάνω στο μέγαρο τα δικηγορικά γραφεία και οι ναυτιλιακές εταιρείες και ακριβώς από κάτω στο ισόγειο, εντός της στοάς, καταστήματα ενδυμάτων και υποδημάτων, μικρές βιτρίνες εμπορευμάτων με οτιδήποτε μπορεί να φανταστεί κανείς και φυσικά το κέντρο ζωής της στοάς, που ήταν το παραδοσιακό καφενείο που τα μεσημέρια έσβηνε πρόχειρα την πείνα των υπαλλήλων των γραφείων σερβίροντας κουλούρια, σάντουιτς και αργότερα τοστ, ενώ τα πρωινά δεχόταν παραγγελίες που εκτελούσε άμεσα ο υπάλληλος με το δίσκο στο χέρι, σερβίροντας απευθείας τους παραγγελιοδόχους και τους επισκέπτες στα γραφεία τους. Ουσιαστικά τα καφενεία των στοών και των μεγάρων υπήρξαν οι πρώτες επιχειρήσεις στην Ελλάδα που εφάρμοσαν τη διανομή φαγητών, ποτών και αναψυκτικών στα γραφεία τα πρώτα δηλαδή deliveries.




Η Στοά Γιαννακόπουλου, παράλληλη με την Θεολόγου (Απλώνεται μεταξύ των οδών Τσαμαδού και Αγίου Κωνσταντίνου)


Στις στοές λάμβαναν χώρα καθημερινώς, πλήθος συναλλαγών και το αλισβερίσι διαρκούσε όσο υπήρχαν άνθρωποι να εργάζονται εντός αυτών. Οι στοές ήταν επώνυμες, έφεραν δηλαδή οι περισσότερες ένα όνομα, συνήθως του οικοπεδούχου, του κατασκευαστή του μεγάρου ή εκείνου του οποίου η επιχείρηση καταλάμβανε σχεδόν το σύνολο του κτηρίου. Όταν αυτό δεν συνέβαινε λάμβαναν ως όνομα τη διεύθυνσή τους. Παράδειγμα η Στοά Κολοκοτρώνη 68


Στοά Κολοκοτρώνη 68
Στοά Θεολόγου


Ο Πειραιάς ως χώρος εμπορίου και συναλλαγών δεν θα μπορούσε να μην διαθέτει πλήθος στοών, απλωμένες σε όλο το μήκος του εμπορικού του λιμένα και γύρω από την Πλατεία Κοραή. Δεν συναντούμε στοές στην Πειραϊκή, Καλλίπολη, Χατζηκυριάκειο, Πηγάδα, Φρεαττύδα, Πασαλιμάνι, Καστέλλα, Μικρολίμανο κ.α. Οι Στοές ήταν κέντρα εμπορικών συναλλαγών και ως τέτοια αναπτύσσονταν πέριξ του εμπορικού λιμένα. Επίσης ήταν κέντρα τεχνιτών κάθε είδους. Τσαγκάρηδες, ραφτάδες, ρολογάδες αλλά και αγορά χρυσού, ρολογιών και πολύτιμων λίθων, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της σημερινής εποχής. 

Στην άκρη του Πειραϊκού λιμανιού προς την "Παγόδα", η πρώτη στοά που συναντά κάποιος είναι στην Ακτή Μιαούλη 85 με είσοδο και από οδό Φλέσσα 2. 

Στην Ακτή Μιαούλη 81 βρίσκεται η Στοά Λούμου με το χαρακτηριστικό καφενείο να κυριαρχεί εντός αυτής. 


Επόμενη στοά στην Ακτή Μιαούλη 35 - 39 και αμέσως μετά η Στοά του Μεγάρου ΤΑΝΠΥ (Μέγαρο Ταμείου Ασφαλίσεων Ναυτικών Πρακτόρων και Υπαλλήλων). 
Η στοά του Μεγάρου ΤΑΝΠΥ αποτελεί γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ της παραλιακής και της οδού Φίλωνος. 


Στοά Μεγάρου ΤΑΝΠΥ


Δίπλα στον Άγιο Σπυρίδωνα βρίσκεται η Στοά Σπύρου Δουρούτη, προσφάτως ανακαινισμένη. Ενώνει την Ακτή Μιαούλη με τη μικρή οδό Αγίου Σπυρίδωνα.
  

Η Στοά της Ακτής Μιαούλη 11 οδηγεί επίσης στο μικρό αλλοτινό "γιαχνί σοκάκι", την οδό Αγίου Σπυρίδωνα. Ακριβώς δίπλα της βρίσκεται μια από τις παλαιότερες στοές στον Πειραιά, η στοά Ακτής Μιαούλη 7-9. Κι αυτή η στοά οδηγεί επίσης στην μικρή οδό που προσφάτως πεζοδρομήθηκε και είναι γνωστή και ως Στοά Καραγιανίδη από το ομώνυμο γραφείο Ταξιδίων που βρίσκεται στην είσοδο της στοάς από την παραλιακή της πλευρά. 

Η Στοά της Ακτής Μιαούλη 7-9, με την στοά της Ακτής Μιαούλη 11 και την Στοά Δουρούτη είναι μεταξύ τους παράλληλες στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο ανάμεσα στην οδό Πουρή και στην Μπουμπουλίνας.


Ένα από τα παλαιότερα γραφεία ταξιδίων είναι του Καραγιανίδη επί της Ακτής Μιαούλη στην είσοδο της στοάς.


Μια άλλη στοά που είναι γνωστή βρίσκεται πάνω από την Ακτή Μιαούλη, στην οδό Φίλωνος 53, πίσω ακριβώς από τον Θεμιστόκλειο (Τινάνειο) κήπο. Είναι γνωστή από τη χαρακτηριστική κούκλα τσαγκάρη στην είσοδό της που διαφημίζει κατάστημα "Τακούνι" που αφορά βεβαίως στις επισκευές παπουτσιών. Η στοά της οδού Φίλωνος 53 μας οδηγεί στην οδό Νοταρά.




Εντός της στοάς της οδού Φίλωνος 53, πάνω ακριβώς από τον Τινάνειο Κήπο
 συναντά κάποιος μια θυρίδα άλλης εποχής. Από ένα μόνο παράθυρο ο κόσμος προμηθευόταν εισιτήρια, αιτήσεις, αναψυκτικά, κουπόνια στάθμευσης και δηλώσεις. 


Εντός αυτής της στοάς βρίσκεται ένα από τα παλαιότερα καταστήματα τεχνιτών επισκευής ρολογιών που λειτουργεί από το 1968. Πρόκειται για τον ωρολογοποιό Χιώτη. Σήμερα το κατάστημα το λειτουργεί ο εγγονός του αφού πρώτα πέρασε από το κατάστημα και ο πατέρας του. Τρεις γενιές από τον παππού έως τον εγγονό στην υπηρεσία των ρολογιών.

Ωρολογοποιός Χιώτης από το 1968



Περίπου συνέχεια αυτής της στοάς είναι η επόμενη που ενώνει τη Νοταρά με την Κολοκοτρώνη και που χρησιμοποιούν συχνά τα μέλη της Φιλολογικής Στέγης σήμερα όταν από την παραλία, την Ακτή Μιαούλη, θέλουν να "κόψουν" δρόμο για τα νέα γραφεία της στην οδό Κολοκοτρώνη 75. 

Στο κέντρο της πόλης πέριξ της Πλατείας Κοραή, ανάμεσα στο Δημοτικό θέατρο Πειραιά και στο Ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, βρίσκονται δύο επίσης στοές παράλληλες μεταξύ τους. Η Στοά Γιαννακόπουλου και η Στοά Θεολόγου, που αμφότερες ενώνουν τη μικρή οδό Αγίου Κωνσταντίνου με την οδό Τσαμαδού. 

Ως στοές συνήθως εννοούνται οι ειδικά διαμορφωμένοι διάδρομοι που ο μηχανικός σχεδίασε στο ισόγειο του οικοδομήματος προκειμένου να εξασφαλίσει είσοδο και από τις δύο πλευρές του. Όμως ως στοές θεωρούνται σήμερα και κάθε εσοχή μεγάρου, που έχει εμπορική χρήση
έστω κι αν δεν οδηγεί στον πίσω δρόμο του οικοδομήματος. Γνωστή "στοά" είναι και του ιστορικού καταστήματος νυφικών και βαπτιστικών Μαρί Μπέλ, γνωστού από τα νυφικά που έραβε δωρεάν για τα κορίτσια που τελούσαν ομαδικούς γάμους.






Θαμώνες στα καφενεία των Στοών δεν ήταν μόνο οι "ένοικοι" γύρω από τη στοά, αλλά και πελάτες των γραφείων που είτε πριν τη συνάντηση είτε ύστερα από αυτήν έπιναν τον καφέ της συνεννόησης. Συνταξιούχοι που κάποτε εργάστηκαν στα γραφεία ή τα καταστήματα των στοών, συνέχιζαν ακόμα και συχνάζουν σε αυτές αναπνέοντας τον αέρα τους. Οι στοές αποτελούσαν και σημεία προσφοράς εργασίας ναυτικών. Ναυτικοί πράκτορες και γραφεία ασχολούνταν ειδικώς με τις ναυτολογήσεις, ενώ τα παλαιότερα ακόμα χρόνια με τη διεκπεραίωση εγγράφων και διαβατηρίων με σκοπό τη μετανάστευση. 



    
Στην οδό Κολοκοτρώνη υπάρχει επίσης μια στοά με ονοματεπώνυμο. Πρόκειται για τη Στοά Νικολάου Κανάκη


Οι περισσότερες στοές σήμερα στον Πειραιά, παρουσιάζουν μορφή εγκατάλειψης με ελάχιστα καταστήματα να λειτουργούν εντός αυτών. Οι περιζήτητες εμπορικές στοές του Πειραιά της ναυτιλίας και του εμπορίου της δεκαετίας του 1960, αργοπεθαίνουν σήμερα καθώς δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο σχέδιο αξιοποίησής τους.