"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Περιήγηση στο Κοιμητήριο του Πειραιά "Ανάσταση"

Η είσοδος του Κοιμητηρίου "Ανάσταση" όπως φωτογραφήθηκε από τους Γάλλους στις 3 Μαΐου του 1917


του Στέφανου Μίλεση


Το πρώτο κοιμητήριο στον Πειραιά λειτούργησε πέριξ της εκκλησίας του Αγίου Διονυσίου, που θεωρείτο τότε λίαν «ακρότατον και λίαν απομακρισμένον μέρος». 
Όμως ύστερα από πολλά χρόνια λειτουργίας το κοιμητήριο αυτό, παρά τις συνεχείς επεκτάσεις προς κάλυψη των αυξημένων πληθυσμιακών αναγκών, αδυνατούσε να ανταποκριθεί πλέον στο ρόλο του.

Η δημιουργία του νέου κοιμητηρίου στάθηκε επιτακτική ανάγκη που δεν μπορούσε να αναβληθεί. 
Τα εγκαίνια του νέου νεκροταφείου έγιναν τον Απρίλιο του 1904. Η "Ανάστασις" έλαβε αυτό το όνομα όταν ο Μητροπολίτης Αθηνών Θεόκλητος μετά το πέρας του Αγιασμού παρουσίασε τη νέα ονομασία του, παρά το γεγονός πως λίγο πριν, το Δημοτικό Συμβούλιο Πειραιώς του είχε κάνει γνωστή την πρόθεση το νέο νεκροταφείο να λάβει την ονομασία "Άγιος Δημήτριος".

Από τα εγκαίνια όμως θα χρειαστεί να περάσουν άλλα πέντε ακόμα χρόνια, και να φτάσουμε στο 1909 για να λειτουργήσει το νέο νεκροταφείο της "Ανάστασης". Η μεταφορά έγινε επί Δημαρχίας Δημοσθένους Ομηρίδου Σκυλίτση. Ωστόσο κατά την μεταφορά των μνημάτων να απρόβλεπτο γεγονός παρουσιάστηκε, όταν οι γιατροί εξέφρασαν φόβους για την εκταφή νεκρών από τον Άγιο Διονύσιο ώστε να μεταφερθούν στο νέο κοιμητήριο. Και οι φόβοι αυτοί είχαν να κάνουν με την μετάδοση της χολέρας από τους νεκρούς του 1854! 
Αυτή η αιτιολογία όσο παράξενη κι αν μας φαίνεται σήμερα, τότε αποτελούσε ένα γεγονός που δημιουργούσε πανικό, καθώς ήταν ακόμα νωπές στην συλλογική μνήμη οι εικόνες των χολεριασμένων που πέθαιναν στον δρόμο και ειδικά των παιδιών.

Τα δύο κοιμητήρια, «Ανάσταση» και «Αγίου Διονυσίου» λειτουργούσαν για αρκετά χρόνια παράλληλα μέχρι να ολοκληρωθεί πλήρως η μεταφορά των μνημάτων. Ωστόσο να καταγράψουμε το γεγονός ότι ακόμα και την δεκαετία του 1950 μνήματα μεταφέρονταν από τον χώρο του Αγίου Διονυσίου στην «Ανάσταση».

Το κεντρικό διάζωμα του κοιμητηρίου στην Ανάσταση με τον Ιερό Ναό στο βάθος το 1917, μένουν αναγνωρίσιμα έως σήμερα.


Πέριξ του νεόδμητου κοιμητηρίου "Ανάσταση" λαμβάνει την ίδια ονομασία ένας προσφυγικός συνοικισμός αποτελούμενος από οικογένειες από το χωριό Γετουρμάζ καθώς και από τη Χολωμάνα της Τραπεζούντας. Ανάμεσά τους βρίσκονται και κάποιοι πρόσφυγες από το χωριά Ανακού, Τζαλέλα και την Σινασό της Μικράς Ασίας. Έτσι ο προσφυγικός αυτός συνοικισμός γίνεται γνωστός ως Συνοικία Ανάστασης. Το περιοδικό "Ψυττάλεια" (Αμφιάλη - 1986) αναφέρει ότι στις 4 Ιουλίου του 1956 ο Συνοικισμός της Ανάστασης αποτελείτο από 250 κρατικά παραπήγματα (παράγκες) που κάθε ένα από αυτά στέγαζε μια οικογένεια, ενώ υπήρχαν παράλληλα και 25 τετρακατοικίες (ένα δηλαδή κτήριο που περιελάμβανε 4 κατοικίες).  

Σήμερα το κοιμητήριο "Ανάσταση" μετά τη λειτουργία του νέου κοιμητηρίου του "Σχιστού", αποτελεί ένα υπαίθριο μουσείο στο οποίο καταγράφονται μέσω των περίτεχνων μνημάτων - μνημείων, οι άνθρωποι και τα γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορική πορεία της πόλης του Πειραιά. Ελάχιστες ταφές γίνονται και μόνο σε υφιστάμενους οικογενειακούς τάφους.  

Η κεντρική πύλη εισόδου του κοιμητηρίου "Ανάσταση" σε φωτογράφηση στις 3 Μαΐου του 1917 (πάνω) και σήμερα (2018) κάτω

Θα περιηγηθούμε σε μερικά μόνο από τα μνήματα - μνημεία της "Ανάστασης", χωρίς το γεγονός αυτό να σημαίνει ότι τα μνημεία που δεν παρουσιάζονται υστερούν σε σπουδαιότητα ή στην προσφορά των ανθρώπων στη μνήμη των οποίων φιλοτεχνήθηκαν ή εκείνων που τα φιλοτέχνησαν. 
Συνεπώς μια περιήγηση στο κοιμητήριο της "Ανάστασης" αποτελεί περιήγηση στην ιστορία του Πειραιά. 

Θα μπορούσαμε να εστιάσουμε την περιήγηση σε τρεις βασικές κατηγορίες ιστορίας:

1. Στα μνημεία που αναφέρονται σε προσωπικότητες του Πειραιά. (Έμποροι, μεγάλοι οικονομικοί παράγοντες, βιοτέχνες, βιομήχανοι, εφοπλιστές, πνευματικοί άνθρωποι, λογοτέχνες, ζωγράφοι, εικαστικοί, σπουδαίοι αθλητές, μουσικοί, ηθοποιοί αλλά και ήρωες πολέμων το όνομα των οποίων γράφηκε με χρυσά γράμματα στην μετόπη της ιστορίας).

2. Στα μνημεία που αναφέρονται σε μεγάλα γεγονότα και τραγωδίες. (Ομαδικοί τάφοι εκτελεσθέντων, θύματα χερσαίων, ναυτικών ή αεροπορικών δυστυχημάτων, απώλειες βομβαρδισμών και άλλων πολεμικών πράξεων ή αντιστασιακών δράσεων).

3. Στα μνημεία τα φιλοτεχνημένα από σπουδαίους καλλιτέχνες που συνήθως αποτελούν μεικτά μνημεία. 
Είναι εκείνα που φιλοτεχνήθηκαν από σπουδαίους καλλιτέχνες (Φιλιππότης, Θωμόπουλος, Πικιώνης) και συνήθως αναφέρονται σε επίσης σπουδαίες μορφές και προσωπικότητες ή γεγονότα. Αποτελούν μια ξεχωριστή κατηγορία διότι κι αν ακόμα είχαν φιλοτεχνηθεί κατά παραγγελία κάποιου αγνώστου και πάλι θα έπρεπε ο περιηγητής να σταθεί μπροστά τους για να θαυμάσει την περίτεχνη κατασκευή τους. 

Στην πρώτη κατηγορία προσωπικοτήτων ας δούμε μερικά ενδεικτικά μνήματα - μνημεία:

Ξαβέριος Στέλλας:

Οικογένεια Ξαβερίου Στέλλα
Ο Ξαβέριος Στέλλας ήταν Ιταλός (Saverio Stella). Γεννήθηκε στο Trani της Απουλίας (καμιά 50αριά χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Bari) το 1836 και σε ηλικία 20-22 ετών εγκαταστάθηκε στον Πειραιά, όπου και ανέπτυξε δραστηριότητα ως προμηθευτής πλοίων και ιδιοκτήτης καρνάγιων επί της Ακτής Αλκίμων. Το οικόπεδο στο οποίο έχτισε το σπίτι του συνόρευε αργότερα με την βιομηχανία κονιάκ του Καμπά και με ένα οικόπεδο ιδιοκτησίας του εφοπλιστή Λαιμού, κοντά στο Βασιλικό Περίπτερο. Το κάτω μέρος των σπιτιών της οικογενείας (το δεύτερο σπίτι το έχτισε ο μεγαλύτερο γιος του ο Nicola Stella) είχε μαγαζιά. Ένα από αυτά ήταν ταβέρνα, την οποία διαχειριζόταν στο πρώτο ήμισυ του 20ου αιώνα ο Στέλιος Σαριδάκης. Ωστόσο η φήμη του Ξαβερίου έφτασε να ονοματίσει ολόκληρη την Ακτή που σήμερα ονομάζεται Ακτή Ξαβερίου. Υπάρχουν ακόμα κάποιοι απόγονοι του Ξαβέριου Στέλλα στην Ελλάδα οι οποίοι όμως δεν ζουν πλέον στον Πειραιά.

Τζων Μακ Δούαλ:

Το μνήμα του Σκωτσέζου John Mac Dowall  και της συζύγου του Marcaret Dickie

O Σκωτσέζος Τζων Μακ Δούαλ αποτέλεσε λαμπρή προσωπικότητα στη βιομηχανική και ναυτιλιακή ανάπτυξη του Πειραιά. Πέθανε άλλωστε και στην πόλη που αγάπησε στον Πειραιά στις 17 Οκτωβρίου του 1897. Ιδρύει μαζί με τον επιχειρηματία Σεφερλή ατμόμυλο για την βιομηχανική παραγωγή αλεύρου. Ιδρύει δικό του μηχανουργείο στον Πειραιά στο οποίο εργάζονται 420 εργάτες και τεχνίτες. Δικής του κατασκευής οι ατμόμυλοι Παπαγεωργόπουλου στον Πειραιά, Καράμπελα στην Πάτρα, Γκιριτλί Μουσταφά Πασά στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και του Άγγλου Πάτερσον στη Σμύρνη. 
Ο Τζων Μακ Δούαλ

Στο χώρο της ναυτιλίας προκαλεί πραγματική επανάσταση αφού το 1893 κατασκεύασε το πρώτο ατμοκίνητο πλοίο με άξονα προπέλας στην Ελλάδα, το περίφημο "ΑΘΗΝΑ". Δημιουργός επίσης της "Ελληνικής Ατμοπλοΐας Τζων Μακ Δούαλ".

William Barbour
  
Δίπλα στο δικό του μνήμα βρίσκεται ο πιστός στη ζωή συνεργάτης του ο επίσης Σκωτσέζος William Barbour, γνωστός στον Πειραιά με το εξελληνισμένο όνομα Βαρβούρ.

Τρύφων Μουτζόπουλος:

Το μνήμα του Τρύφωνος Μουτζόπουλου

Ο Τρύφων Μουτζόπουλος υπήρξε ο Δήμαρχος των μεγαλύτερων έργων στον Πειραιά, ο Δήμαρχος των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων του 1896 αφού μεγάλος μέρος των αγωνισμάτων έγιναν στην πόλης, ο Δήμαρχος που διέσωσε τον Πειραιά από την άτακτη χρεωκοπία και τέλος ο μακροβιότερος ως προς τη θητεία του Δήμαρχος. Μαζί με τον αδελφό του Δημήτριο Μουτζόπουλο -που επίσης διετέλεσε Δήμαρχος Πειραιά- ασχολήθηκαν με το εμπόριο, την βιομηχανία και τη ναυτιλία. 

Τρύφων Μουτζόπουλος

Όλα τα μεγάλα έργα στον Πειραιά φέρουν την υπογραφή του Τρύφωνα Μουτζόπουλου (Θεμελίωση Δημοτικού Θεάτρου, Παλαιό Ταχυδρομείο, κτήριο Δευτέρου Γυμνασίου Αρρένων στου Βρυώνη, Αστικό Σχολείο στην Πλατεία Δεληγιάννη, Χατζηκυριάκειο Ορφανοτροφείο και πολλά άλλα). Ο Τρύφων Μουτζόπουλος ακόμα και όταν στη συνέχεια εκλέχθηκε Βουλευτής Αττικής συνέχιζε να κατοικεί στον Πειραιά το σπίτι του οποίου βρισκόταν στο πίσω μέρος της Αγίας Τριάδας στην οδό Φίλωνος. Το όνομά του σήμερα έχει λάβει η οδός Τρύφωνος Μουτζοπούλου που αγκαλιάζει περιμετρικά την Ακτή Μουτζοπούλου στο Πασαλιμάνι.

Παναγιώτης Πατσιάδης: 

Το μνήμα ενός σπουδαίου Καλαβρυτινού του Πειραιά του Παναγιώτη Πατσιάδη
Ο Παναγιώτης Πατσιάδης (Καλάβρυτα 1847 - Πειραιάς 1902) υπήρξε αλευροβιομήχανος με αλευρόμυλο στα Καμίνια. Έμεινε περισσότερο γνωστό το όνομά του από την πανέμορφη έπαυλή του κατασκευής Ερνέστου Τσίλλερ, που διασώζεται μέχρι και σήμερα πάνω στην στροφή της Πλατείας Αλεξάνδρας. 

Το πανέμορφο αρχοντικό στο οποίο κατοικούσε ο Παναγιώτης Πατσιάδης
 Λάμπρος Πορφύρας, ο ποιητής της Φρεαττύδας:

Κρυμμένο μέσα στις φυλλωσιές το μνήμα του Λάμπρου Πορφύρα
Δυστυχώς την ημέρα που επισκέφθηκα εγώ το κοιμητήριο της Ανάστασης, ο τάφος του Λάμπρου Πορφύρα δεν ήταν ορατός, καθώς είχε καλυφθεί από τις φυλλωσιές δένδρων. Ο Λάμπρος Πορφύρας (πραγματικό όνομα Δημήτριος Σύψωμος), εκτός από ένας τρανός ποιητής που λάμπρυνε με την παρουσία του τον πνευματικό Πειραιά, ήταν και ξάδελφος του Αρχιτέκτονα και Ακαδημαϊκού Δημήτρη Πικιώνη ο οποίος και φιλοτέχνησε το μνήμα του αποτελούμενο από μια πυραμοειδή αψίδα. Είχε εμφανιστεί για πρώτη φορά στα γράμματα το 1894 με το ποίημα "Η θλίψη του μαρμάρου", κάτι δηλαδή ανάλογο με το συναίσθημα που μου προκάλεσε η αδυναμία θέασης του μνήματός του την ημέρα που το επισκέφθηκα.   


Σπύρος Μεταξάς:

Ο τάφος της οικογενείας Μεταξά

Ο Σπύρος Μεταξάς ήταν μεταξύ εκείνων που έφτασαν τον Πειραιά να θεωρείται ως μια από τις μεγαλύτερες πόλεις στην παραγωγή "μπράντι". Το 1900 στον Πειραιά είχαν έδρα 12 διαφορετικά εργοστάσια του είδους. Το πιο διάσημο μέχρι τις μέρες μας παγκοσμίως παραμένει βεβαίως η ετικέτα "Μεταξά". Ο Σπύρος Μεταξάς ξεκινά στον Πειραιά με μια ταβέρνα και φτάνει το 1888 να δημιουργεί το δικό του εργοστάσιο. Η οικογένεια Μεταξά μετά τον θάνατό του συνέχισε επάξια του έργο του και έφτασε το μπράντι Μεταξά να εισάγεται στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Το 1965 το πρώτο πυρηνοκίνητο πλοίο της Αμερικής το "Σαβάνα" (N.S. Savannah), έφτασε πανηγυρικά στον Πειραιά για να φορτώσει 15.000 φιάλες "Μεταξά" συνολικού βάρους 25 περίπου τόννων. Το Μεταξά την εποχή εκείνη καταλάμβανε την τέταρτη θέση στα οινοπνευματώδη ποτά στις Η.Π.Α. Η ετήσια παραγωγή Μεταξά την ίδια εποχή είχε υπερβεί τις ενάμιση εκατομμύριο φιάλες! 


Μνήμα οικογένειας Σκυλίτση:



Η οικογένεια Σκυλίτση παραδοσιακά δημάρχευε στον Πειραιά. 

Δήμαρχοι της ιδίας οικογενείας υπήρξαν:
-  ο Πέτρος Ομηρίδης Σκυλίτσης με δύο θητείες δημάρχου (1841 - 1845 και 1848 - 1854), 
- ο Αριστείδης Σκυλίτσης ο Πρεσβύτερος (1883 - 1887),
- ο Δημοσθένης Αριστείδης Σκυλίτσης (1907 - 1914), 
- Αριστείδης Σκυλίτσης (1967 - 1974) ο τελευταίος Σκυλίτσης Δήμαρχος του Πειραιά την περίοδο της χούντας.

Χαρακτηριστικό του μνημείου αυτού είναι η διαφορά χρώματος του μαρμάρου, αιτία που προήλθε λόγω της πρόσθεσης στο αρχικό μνημείο της προτομής του Αριστείδη Σκυλίτση καθώς και της μαρμάρινης επιγραφής στη βάση του. 
Ο Αριστείδης Σκυλίτσης αποτέλεσε τον πιο αμφιλεγόμενο Δήμαρχο που πέρασε ποτέ από τον Πειραιά. Μέχρι σήμερα παρατίθενται τα όσα έπραξε με εκείνα που δεν έπρεπε να πράξει! 
Σε αυτό το ισοζύγιο αντιπαραβάλλονται τα έργα εκσυχρονισμού της πόλης με το βίαιο ξερίζωμα του ιστορικού της παρελθόντος. Ό,τι ήταν παραδοσιακό κατεδαφιζόταν, για να γίνει στη θέση του "σύγχρονο" ακίνητο κατά προτίμηση φτιαγμένο από τσιμέντο.   
Όλα τα ακίνητα που δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει παρέμειναν μέχρι σήμερα ημιτελείς κατασκευές. Κι αυτό διότι ουδείς επιθυμούσε να αξιοποιήσει δικό του έργο. Αν η πόλη υποτίθεται ότι καταστράφηκε από τις παρεμβάσεις του μια φορά, καταστράφηκε από τους επόμενους που ακολούθησαν δύο και τρεις φορές, καθώς επιδίωκαν τα έργα του να περιέλθουν σε κατάσταση εγκατάλειψης και αχρηστίας (βλέπε Μνημείο Αφανούς Ναύτη).
Χαρακτηριστικές περιπτώσεις αποτελούν οι ημιτελείς κατασκευές του Πύργου του Πειραιά, της Έπαυλης Ζαχαρίου, του νέου Δημαρχιακού Μεγάρου (πρώην Ράλλειος) κ.α. που θα μπορούσε η αξιοποίησή τους να επιλύσει βασικά προβλήματα της πόλης. 

Στην δεύτερη κατηγορία στα μνημεία που αναφέρονται δηλαδή σε ομαδικά γεγονότα ενδεικτικά αναφέρουμε τα κάτωθι:


Το μνημείο φονευθέντων Πειραιωτών κατά τον βομβαρδισμό του Πειραιά της 11ης Ιανουαρίου 1944:


Ένα μνημείο που κατά την ταπεινή μου γνώμη θα έπρεπε να δεσπόζει σε κεντρική πλατεία της πόλης. Θυμίζει τους Πειραιώτες που έχασαν τη ζωή τους κατά τους τρεις "συμμαχικούς" (όπως ονομάστηκαν) βομβαρδισμούς της πόλης την ίδια ημέρα (11η Ιανουαρίου 1944) από Αμερικανούς και Βρετανούς. Η συνολική διάρκεια των βομβαρδισμών ήταν πέντε ώρες! Τα υλικά αποτελέσματα των τριών βομβαρδισμών καταγράφηκαν σε αναφορά της Πολιτικής Αμύνης του Πειραιά προς την προϊστάμενη αρχή της στην Αθήνα. Ο αριθμός των ανθρωπίνων απωλειών όμως παραμένει μέχρι σήμερα αδιευκρίνιστος

Ενδεικτική αναγραφή θυμάτων προερχομένων κυρίως εκ του ταφολογίου του κοιμητηρίου


Σε κάθε περίπτωση ο αριθμός των νεκρών δεν είναι αυτός που αναφέρεται στις εκδηλώσεις μνήμης για αυτό και έχω αιτηθεί κατ΄ επανάληψη την σύσταση επιτροπής για την ορθή καταμέτρηση των απωλειών. Τις ημέρες που ακολούθησαν του βομβαρδισμού, ακόμα και ένα μήνα αργότερα, συνέχιζαν να υποκύπτουν στα τραύματά τους από τη δεξαμενή των 3.500 τραυματιών που νοσηλεύονταν σε διάφορα δημόσια νοσοκομεία και ιδιωτικές κλινικές εκτός Πειραιά. Υπολογίζεται ότι μόνο από τον αριθμό των 3.500 τραυματιών υπέκυψαν περισσότεροι από το 30 τοις εκατό αριθμός που αναλογεί σε χίλιους πενήντα νεκρούς! 

Ανάμεσα στην ενδεικτική αναγραφή ονοματεπωνύμων θυμάτων, σημειώνω την οικογένεια της μητέρας μου "Νομικού Γεωργίου". Αυτή η σήμανση "Οικ." δίπλα στο όνομα προσδιορίζει έναν αριθμό οκτώ συνολικά νεκρών, αφού τόσα ήταν τα μέλη της οικογένειας που χάθηκαν την ημέρα εκείνη. 



Μνημείο Πεσόντων για την διάσωση του Κεντρικού εργοστασίου Ηλεκτρικής Εταιρείας Αγίου Γεωργίου Κερατσινίου την 13η Οκτωβρίου 1944:
  

Το μνημείο Πεσόντων της Μάχης της Ηλεκτρικής που δόθηκε στις 13 Οκτωβρίου του 1944, αποτελεί την τέλεια διάψευση για όσους παροτρύνουν τον Δήμο Πειραιώς να εορτάζει λανθασμένα την απελευθέρωσή του στις 12 Οκτωβρίου μαζί με τον Δήμο της Αθήνας σε κοινές εκδηλώσεις.

Η πρώτη ημέρα ξημέρωσε την ελευθερία στον Πειραιά ήταν η 14η Οκτωβρίου. 





Στον Πειραιά η απελευθέρωση όχι μόνο δεν ήρθε τη 12η Οκτωβρίου, αλλά θα έπρεπε να αποτελεί και μια μέρα περίσκεψης στη μνήμη εκείνων που έπεσαν για να προστατεύσουν την υποδομή της πολιτείας. Κι αυτό διότι το Γερμανικό σχέδιο δεν προέβλεπε για τον Πειραιά μια υποστολή σημαίας, όπως έπραξαν στην Ακρόπολη οι Γερμανοί, ούτε κάποια κατάθεση στεφάνου στο μνημείο του Αγνώστου στρατιώτη. Στον Πειραιά οι Γερμανοί δεν έφυγαν εν μέσω κόσμου που πανηγύριζε για την αποχώρησή τους. Το Γερμανικό Σχέδιο προέβλεπε για τον Πειραιά την ολοσχερή καταστροφή του! Τόσο ο τρόπος αποχώρησης όσο και η συμπεριφορά των Γερμανών, διέφεραν ριζικά στις δύο πόλεις. Περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε εδώ



Τέλος στην τρίτη κατηγορία μνημείων φιλοτεχνημένων από σπουδαίους καλλιτέχνες (μεικτά μνημεία) ενδεικτικά αναφέρω τα κάτωθι:



Μνηστευμένη νεκρά του Δημητρίου Φιλιππότη:


Μια νεαρά κόρη πεθαίνει πριν τελεσθούν οι γάμοι της. Η ιστορία της θα ήταν χαμένη όπως τόσες άλλες, μέχρι που της χάρισε την αιωνιότητα ο Τήνιος γλύπτης Δημήτριος Φιλιππότης (γνωστός από τον "Ξυλοθραύστη" έναντι του Παναθηναϊκού Σταδίου). Η κόρη αυτή που φέρει την ονομασία "μνηστευμένη νεκρά" αναπαριστάται από τον Φιλιππότη να κοιτά με θλίψη το δακτυλίδι που φορά στο χέρι της, ενός γάμου όμως που ουδέποτε τελέσθηκε! 

Η "Μνηστευμένη νεκρά" κοσμούσε την είσοδο του νεκροταφείου του Αγίου Διονυσίου, και βρισκόταν στον τάφο της οικογενείας Σεφερλή, που ήταν ο ιδρυτής του πρώτου κυλινδρόμυλου στον Πειραιά. Παρά την μεταφορά των μνημάτων στην "Ανάσταση" η "μνηστευμένη νεκρά" συνέχιζε για χρόνια να παραμένει στον Άγιο Διονύσιο. Στα Δεκεμβριανά του 1944 έπεσαν στην περιοχή του Αγίου Διονυσίου πολλές σφαίρες (το ναό τον προγενέστερο του σημερινού). Μια εξ αυτών έκοψε και το ένα δάκτυλο στο χέρι της "μνηστευμένης νεκράς" ενώ άλλες προξένησαν ζημιές στη βάση της.


  
Η περίπτωση της "Μνηστευμένης Νεκράς" του Δημητρίου Φιλιππότη, αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση μνημείο στην τρίτη κατηγορία, δηλαδή να έχει φιλοτεχνηθεί από διάσημο γλύπτη και να αφορά γνωστή προσωπικότητα της πόλης.

Να σημειωθεί πως η "Μνηστευμένη νεκρά" καθώς ήταν ξεχασμένη στη μάνδρα του Αγίου Διονυσίου, ουδέποτε καταχωρήθηκε στη σχετική εργογραφία στου Δημητρίου Φιλιππότη. Περισσότερα για την ιστορία του συγκεκριμένου μνήματος, μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Παράρτημα φωτογραφιών για το κοιμητήριο "Ανάσταση":

Μνημείο Γάλλων ναυτικών ανδρών και αξιωματικών Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου

 
Χαρακτηριστικό πολλών επιγραφών μνημάτων, είναι οι διαφορετικοί τόποι γέννησης αλλά ο κοινός τόπος θανάτου που είναι ο Πειραιάς. Άνθρωποι που αναζητούσαν ευκαιρίες και ένα καλύτερο μέλλον προσέρχονταν στον Πειραιά για εργασία και εύρεση καλύτερης τύχης. 





Διαβάστε επίσης:

Μνημείο Ρώσων Πειραιά (υπό την αιγίδα της Ρώσικης Πρεσβείας)






Φωτογραφικό οδοιπορικό στην Οδησσό των Ελλήνων, στην Οδησσό των Πειραιωτών



του Στέφανου Μίλεση

Το 1814 συναντήθηκαν στην Οδησσό της Τσαρικής Ρωσίας τρεις φίλοι. Δεν τους γνώριζε κανείς ακόμα, υπό την έννοια ότι ούτε διαπρεπείς φυσιογνωμίες της εποχής ήταν, ούτε στρατιωτικοί, ούτε λόγιοι ή άνθρωποι του πνεύματος, ούτε καν εύποροι υπήρξαν. Διότι ο Νικόλαος Σουφάς από την Άρτα, ο Αθανάσιος Τσακάλωφ από την Ήπειρο και ο Εμμανουήλ Ξάνθος από την Πάτμο, ήταν απλοί έμποροι που όμως, είχαν κλείσει βαθιά μέσα στη ψυχή τους τη φλόγα της Ελλάδας, που για αιώνες τη συντηρούσαν άσβεστη, ο πολιτισμός, η ιστορία, τα γράμματα και οι παραδόσεις. 

Χρησιμοποιούσαν για τις συναντήσεις τους μια οικία που τους είχε παραχωρήσει ο Μαρασλής, ώστε να μπορούν να συσκέπτονται κρυφά εμπνεόμενοι από τους Θούριους του Ρήγα Φεραίου. Εκεί στην οικία Μαρασλή, στην Οδησσό γεννήθηκε η Φιλική Εταιρεία, η οποία είχε αποστολή την προπαρασκευή του γένους των Ελλήνων προς την εθνική ανάταση. Εάν αναζητούσαμε λοιπόν μια απάντηση στην ερώτηση για το πού γεννήθηκε η ελευθερία των Ελλήνων, αυτή θα ήταν ότι γεννήθηκε πρωτίστως σε εκείνη την οικία Μαρασλή στην Οδησσό της σημερινής Ουκρανίας.


Εντός της οικίας Μαρασλή εντός της οποίας στεγάστηκε η Φιλική Εταιρεία, συναντούμε στους τοίχους επιγραφές με τις τρεις βασικές αρχές πάνω στις οποίες όφειλαν να στηρίξουν οι Έλληνες την αναγέννησή τους.
ΠΑΤΡΙΔΑ - ΓΕΝΟΣ - ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ

Μπορεί μέχρι τότε να είχαν προηγηθεί κι άλλα κινήματα και αγώνες των Ελλήνων, αλλά δεν είχαν επιτύχει καθώς ήταν μεμονωμένα, απουσίαζε η κοινή διεύθυνση του αγώνα, ο επιδιωκόμενος σκοπός, η στρατηγική, τα μέσα, η ηγεσία, οι κατάλληλοι άνθρωποι. 

Τρεις έμποροι, που αγωνίζονταν για την εμπορική τους επιβίωση, τρεις κοινοί άνθρωποι, ήταν αρκετοί ώστε να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις εκείνες που θα οδηγούσαν το έθνος να εγερθεί κατά της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι τρεις αυτοί Έλληνες έμποροι του εξωτερικού, αφού έδωσαν μεταξύ τους τα χέρια, ορκίστηκαν στο όραμα που οι ίδιοι είχαν χαράξει, με τα μάτια δακρυσμένα από συγκίνηση και τις καρδιές τους να πάλλονται από τα ρίγη της εθνικής ανάτασης. Και από έμποροι έγιναν απόστολοι της ελευθερίας, αλιείς πατριωτών του Ελληνισμού.


Οι τρεις Φιλικοί από έμποροι που ήταν αρχικά έγιναν απόστολοι της ελευθερίας, αλιείς πατριωτών του Ελληνισμού. 


Σκορπίστηκαν σε διαφορετικές κατευθύνσεις για να φέρουν το άκουσμα του ξεσηκωμού, όπως αιώνες πριν έκαναν οι μαθητές του Χριστού που από αλιείς έγιναν Απόστολοι. Και η αρχικά ολιγομελής Φιλική Εταιρεία άρχισε να κατηχεί δεκάδες εκατοντάδες Έλληνες στις τάξεις της. Τα μέλη της Εταιρείας έφτασαν να απαριθμούν χιλιάδες. Καπεταναίοι, οπλαρχηγοί, πρόκριτοι, ιερείς, κάθε είδους Έλληνας μυείτο στην ιδέα που διέδιδε η Φιλική Εταιρεία. Η φλόγα που ξεκίνησε από εκείνη την οικία του Μαρασλή στην Οδησσό, προκάλεσε πυρκαγιά που κατέκαυσε τις ψυχές των Ελλήνων. 


Καπεταναίοι, οπλαρχηγοί, πρόκριτοι, ιερείς, κάθε είδους Έλληνας μυείτο στην ιδέα που διέδιδε η Φιλική Εταιρεία. Η φλόγα που ξεκίνησε από εκείνη την οικία του Μαρασλή στην Οδησσό, προκάλεσε πυρκαγιά που κατέκαυσε τις ψυχές των Ελλήνων. 


Όμως το σπίτι εκείνο του Μαρασλή, η μήτρα της ελληνικής παλιγγενεσίας με τα χρόνια ξεχάστηκε και πέρασε στο περιθώριο. Εκατοντάδες άλλοι ανύποπτοι ένοικοί του, στεγάστηκαν κάτω από την ίδια στέγη που φύλαξε τα οράματα των πρώτων Φιλικών. Και θα έμενε για πάντα στο περιθώριο αν δεν συνέβαινε το εξής καταπληκτικό γεγονός για την Ελλάδα, την ιστορία μας, αλλά και για την πόλη μας, τον Πειραιά! 

Το 1990 μια ομάδα επιχειρηματιών του Πειραιά με επικεφαλής τον τότε Πρόεδρο του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιά τον Ιωάννη Πολυχρονόπουλο, ταξίδευσε στην Οδησσό με σκοπό τον εντοπισμό και αναστήλωση της οικίας Μαρασλή. Την εποχή εκείνη ένα ταξίδι στη Σοβιετική Ένωση δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Το ίδιο δύσκολο όμως ήταν και τα πρώτα χρόνια που ακολούθησαν μετά την πτώση του καθεστώτος. Όμως προς πείσμα όλων των εμποδίων, το όραμα που είχαν θέσει ως υψηλή αποστολή οι Πειραιώτες αυτοί επιχειρηματίες, γρήγορα καρποφόρησε. 


Το 1990 μια ομάδα επιχειρηματιών του Πειραιά με επικεφαλής τον τότε Πρόεδρο του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιά τον Ιωάννη Πολυχρονόπουλο, ταξίδευσε στην Οδησσό με σκοπό τον εντοπισμό και αναστήλωση της οικίας Μαρασλή. 


Το 1993 ύστερα από συμφωνία που επιτεύχθηκε με τον Δήμο της Οδησσού όχι μόνο η οικία Μαρασλή αναστηλώθηκε αλλά και δύο ακόμα οικίες που βρίσκονταν παραπλεύρως αυτής, επί της σημερινής παρόδου Κράσνι. Η δαπάνη όλου του έργου καλύφθηκε κατά το μεγαλύτερο μέρος από τον Ιωάννη Πολυχρονόπουλο ενώ ελληνικές εταιρείες προσέφεραν τα απαραίτητα υλικά αναστήλωσης. Ο ίδιος επιχειρηματίας, ο Ιωάννης Πολυχρονόπουλος, πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Ελληνο-Ουκρανικού Συνδέσμου στην αρχή και επιμελητηρίου αργότερα, που σκοπό έχει των προώθηση εμποροοικονομικών και πολιτιστικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Και έδρα φυσικά του Επιμελητηρίου αυτού είναι ο Πειραιάς. 


Το 1993 ύστερα από συμφωνία που επιτεύχθηκε με τον Δήμο της Οδησσού όχι μόνο η οικία Μαρασλή αναστηλώθηκε αλλά και δύο ακόμα οικίες που βρίσκονταν παραπλεύρως αυτής, επί της σημερινής παρόδου Κράσνι.


Όπως οι τρεις έμποροι του 1814, πραγμάτωσαν την ιδέα που έκαιγε σαν φλόγα την ψυχή τους στην Οδησσό, έτσι και σήμερα Πειραιώτες επιχειρηματίες πραγμάτωσαν εκείνο που η Πολιτεία όφειλε να είχε πράξει αλλά αδιαφόρησε. 
Αναστήλωσαν την οικία Μαρασλή και την μετέτρεψαν σε Μουσείο Φιλικής Εταιρείας ενώ με δικές τους ενέργειες πέτυχαν τη στέγαση και του παραρτήματος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στην Οδησσό. Οι Πειραιώτες επιχειρηματίες πέτυχαν επίσης τις μετονομασίες μιας πλατείας και ενός δρόμου σε «Πλατεία Ελλήνων» και σε «οδό Ελλήνων» αντίστοιχα.


Οι Πειραιώτες επιχειρηματίες πέτυχαν επίσης τις μετονομασίες μιας πλατείας και ενός δρόμου σε «Πλατεία Ελλήνων» και σε «οδό Ελλήνων» αντίστοιχα.


Προσέφεραν χρήματα για να φιλοτεχνηθούν από πεντελικό μάρμαρο οι προτομές των πρωτεργατών της Φιλικής Εταιρείας, σε ένα ενιαίο έργο με την ονομασία «Όρκος των Ιδρυτών της Φιλικής Εταιρείας», που τοποθετήθηκε στην είσοδο του Μουσείου της Φιλικής Εταιρείας. 




Πέτυχαν την αδελφοποίηση των πόλεων του Πειραιά με την Οδησσό, αλλά και των αντίστοιχων Δικηγορικών Συλλόγων τους. Εξέδωσαν βιβλία, διοργάνωσαν μέχρι και έκθεση ελληνικών προϊόντων στην Οδησσό. 
Ο Ιωάννης Πολυχρονόπουλος σε αυτό το εγχείρημα βεβαίως δεν στάθηκε μόνος, αλλά στο έργο του αυτό βρήκε και άλλους συμπαραστάτες όπως τους Πέτρο Αρβανίτη, Γεράσιμο – Νικόλαο (Άκη) Μπουγά, Αντώνη Βακαγιαννόπουλο,  τους οποίους ενδεικτικά και μόνο αναφέρω, καθώς δεν θα μπορούσα να καταγράψω όλους εκείνους που άλλοτε λίγο, άλλοτε πολύ, προσέφεραν κόπο, χρόνο και χρήμα σε αυτό το έργο εθνικής σημασίας.

Οι Πειραιώτες που πρώτοι ξεκίνησαν τη διοργάνωση εκδηλώσεων για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου στην Οδησσό, μέσα στο Μουσείο της Φιλικής Εταιρείας, επέτυχαν δια μέσου των ετών που μεσολάβησαν, να γίνουν αυτές θεσμός και μάλιστα αρκετά γνωστός, το μαρτυρούν άλλωστε τα τουριστικά λεωφορεία των εκδρομέων που κάθε χρόνο τέτοια ημέρα ταξιδεύουν με προορισμό την Οδησσό και το Μουσείο.


Ο Πρεσβευτής της Ελλάδος στην Ουκρανία, ο Πειραιώτης Γεώργιος Πουκαμισάς καταθέτει στεφάνι στο μνημείο των Φιλικών, μέσα στην οικία Μαρασλή. 


Κατάθεση στεφάνου από τον Ιωάννη Πολυχρονόπουλο. Τον επιχειρηματία από τον Πειραιά, που με τις δικές του ενέργειες αποτέλεσε την αφετηρία όλων εκείνων που ακολούθησαν και που σήμερα θαυμάζουμε.
  

Στα πλαίσια αυτών των εκδηλώσεων εορτασμού της 25ης Μαρτίου, βρέθηκα και εγώ μαζί με άλλους Πειραιώτες φέτος στην Οδησσό. Το αεροπλάνο μας αφού διέγραψε δέκα κύκλους πάνω από το αποκλεισμένο λόγω χιονιού, αεροδρόμιο της Οδησσού προσγειώθηκε τελικώς στην ιστορική πολιτεία. Ξαφνιασμένοι από το κρύο που εμείς οι Έλληνες δεν έχουμε μάθει να συναντούμε, αμέσως ζεσταθήκαμε από τη φιλική ατμόσφαιρα ενός λαού που έχει μάθει λόγω των δυσκολιών και των στερήσεων να αντιμετωπίζει τα πάντα με χιούμορ και αισιοδοξία.

- «Μα χιόνι Μάρτιο μήνα;» ρωτήσαμε. 
- «Δεν είναι Μάρτιος, είναι 48 Φεβρουαρίου» μας απάντησαν! 

Συναντήσαμε πινακίδες δρόμου που ανέγραφαν την απόσταση της πόλης μας από την Οδησσό «Πειραιάς 1111 χλμ»


 Οδομετρική απόσταση από την Οδησσό μας πληροφορεί ότι ο Πειραιάς απέχει 1111 χλμ 


Οι Οδησσίτες, άνθρωποι κοσμοπολίτες όπως καταδεικνύει η ιστορία τους, διαθέτουν όχι μόνο χιούμορ σε ανεπτυγμένο θα λέγαμε βαθμό, αλλά και φαντασία, η οποία γίνεται πράξη τόσο στην καθημερινή τους ζωή όσο και στους δρόμους της πόλης τους. Όταν λειτούργησε ξενοδοχείο - εστιατόριο με την επωνυμία "ΜΟΖΑΡΤ" έναντι αυτού ακριβώς, ένα άλλο εστιατόριο άνοιξε ανταγωνιστικά, που έφερε την επωνυμία "ΣΑΛΙΕΡΙ", που ήταν ο υποτιθέμενος μεγάλος αντίπαλός του μεγάλου συνθέτη της κλασικής μουσικής.  


   

Η Οδησσός δεν είναι φυσικά μόνο των Ελλήνων αλλά και των Εβραίων, των Ρουμάνων, των Γάλλων, των Γερμανών, των Αρμενίων και πολλών ακόμα εθνοτήτων που τις προσδίδουν έναν κοσμοπολίτικο και μοναδικό χαρακτήρα. 
Οι κάτοικοί της μιλώντας άλλοι Ρώσικα και άλλοι Ουκρανικά, αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες που συναντούν θέτοντας απλά στο επίκεντρο την ίδια τη ζωή, την απόλαυση της καθημερινότητας, τις μικροχαρές τις οποίες μπορεί κάποιος να απολαύσει μόνο όταν έχει "εκπαιδευτεί" μέσα από μακροχρόνια προβλήματα. Και οι Ουκρανοί φαίνεται να είναι ιδιαίτερα εκπαιδευμένοι σε αυτό από την εποχή ακόμα της Σοβιετικής Ένωσης. 
Σήμερα στους δρόμους της Οδησσού συναντά κανείς νέους ανθρώπους παρά τα τόσα οικονομικά τους προβλήματα, να χτίζουν τη ζωή και το μέλλον τους, μέσα σε έντονες εικόνες αντίθεσης. Ζευγάρια να παντρεύονται στο δημαρχείο κάθε Σάββατο πρωί και μετά να πηγαίνουν για μια φωτογράφιση στο πάρκο κρατώντας στο χέρι ένα μπουκέτο λουλούδια.  









Η αντίθεση βρίσκεται παντού, σε κάθε δρόμο, σε κάθε πλατεία σε μια Ουκρανία, που όπως συμβαίνει με όλες τις χώρες που εξήλθαν από την περίοδο του κομμουνισμού, ακροβατούν ανάμεσα στο παλιό και στο σύγχρονο που ξεπροβάλει δυναμικά. Νέες ευκαιρίες πλουτισμού, ακριβά αυτοκίνητα, τζιπ κυρίως με σκούρα παράθυρα κυκλοφορούν ανάμεσα στα παλιά Lada, αλλά και στα τουριστικού τύπου αλογάκια που οι Οδησσίτες αρέσκονται να κάνουν βόλτες με αυτά.  






Επισκεφθήκαμε την οικία Μαρασλή, σημερινό Μουσείο Φιλικής Εταιρείας όπου συναντήσαμε έναν ακόμα Πειραιώτη που κατέβηκε από το Κίεβο για τον εορτασμό. Τον Πρεσβευτή της Ελλάδος στην Ουκρανία, τον Γεώργιο Πουκαμισά (απόφοιτο της Ιωνιδείου) που με την παρουσία του τιμά την Ελλάδα και τον Πειραιά. Μέσα σε κάθε είδους σκοταδισμό που κάποιοι μας επέβαλαν, η προσπάθεια των Πειραιωτών στην Οδησσό, η θέρμη και η προσήλωση στην επίτευξη υλοποίησης μιας ευγενούς ιδέας, ακτινοβολούν ως φάρος ελπίδας.
Βομβαρδισμένοι καθημερινώς από ειδήσεις σκουπίδια, και από την προβολή ανθρώπων του τίποτα και του πουθενά, συχνά μας διαφεύγει το ευγενές, η αγαθή προσπάθεια, η ευεργεσία, η καλή είδηση. 
Κυριευμένος από βαθιά συγκίνηση για το έργο εθνικής σημασίας που είδα να διενεργείται στην Οδησσό, με στρατηγικό κέντρο τον Πειραιά, περιηγήθηκα στους δρόμους της πόλης, φωτογραφίζοντας άλλοτε ιστορικά μνημεία και τοποθεσίες και άλλοτε όχι, όπως την Τράπεζα Πειραιώς που ξαφνικά βρέθηκε στο διάβα μου.  




Κυριότερο σημείο επίσκεψη στην Οδησσό αποτελεί βεβαίως το κτήριο της Όπερας που αχόρταγα κανείς θέτει στο κλείστρο της φωτογραφικής του μηχανής από όποια πλευρά του κι αν βρίσκεται. Στο σύνολό του ή επικεντρώνοντας στις απίστευτες λεπτομέρειές του χρειάζεται κάποιος αρκετή ώρα για να μπορέσει να θαυμάσει την καταπληκτική αρχιτεκτονική του, να ανάγλυφα διακοσμητικά του στοιχεία ή τα αγάλματα που το λαμπρύνουν περίτεχνα φιλοτεχνημένα. Και βέβαια δεν θα μπορούσα να μη θαυμάσω και τα πλήθη του κόσμου που κάθε βράδυ κατέκλυζαν την Όπερα για να παρακολουθήσουν τις τόσες πολλές και διαφορετικές παραστάσεις που κάθε μέρα ανέβαιναν. Και μοιραία σκεπτόμενος το δικό μας Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς, δεν μπόρεσα να αποφύγω τα αισθήματα θλίψης και απογοήτευσης που με κατέλαβαν, βλέποντας το πόσο πολύ εμείς οι Πειραιώτες αλλά και οι Έλληνες γενικότερα, που θεωρούμε τους εαυτούς μας "προχωρημένους" -αφού ανήκουμε στην Ευρώπη- εκλαμβάνουμε ως πρόοδο και ευημερία όταν στον ελεύθερο χρόνο μας εξορμούμε σε ταβέρνες και ψητοπωλεία, σε καφετερίες και άλλα πολιτιστικά κέντρα... αδιαφορώντας για τα άδεια έδρανα του θεάτρου μας, τα άδεια θεωρεία, την έλλειψη γνώσης για τη μουσική παιδεία και για κάθε είδους παιδεία που θα έκανε τη ζωή μας καλύτερη κύρια στις μεταξύ μας σχέσεις.      










Ο Ελληνισμός της Οδησσού και της ευρύτερης περιοχής της χερσονήσου της Κριμαίας απαριθμεί σήμερα περί τους 150 χιλιάδες. Εκτός από την Οδησσό, στο Κίεβο, στην Μαριούπολη (όνομα προερχόμενο από την Παναγία) ο ελληνισμός έχει μακρές ιστορικές καταβολές που ξεκινούν από τον ελληνικό αποικισμό του 7ου και του 6ου π.Χ., διερχόμενες από την εποχή του Βυζαντίου και φτάνει στα Ορλωφικά και στην εποχή της Μεγάλης Αικατερίνης. Ελληνικά στοιχεία βρίσκονται είτε στο προσκήνιο είτε στο παρασκήνιο κάθε μεγάλου ιστορικού γεγονότος προκαλώντας εντύπωση σε όσους δεν το γνωρίζουν.

Το ξενοδοχείο για παράδειγμα στη Γιάλτα, μέσα στο οποίο υπογράφηκε τον Φεβρουάριο του 1945, η γνωστή συμφωνία της κατανομής του κόσμου, που έμεινε γνωστό ως η "συμφωνία της Γιάλτας", ήταν παλαιότερα η οικία του Λάμπρου Κατσώνη. Αυτή την οικία μετέτρεψε το Σοβιετικό καθεστώς αργότερα σε ξενοδοχείο με την επωνυμία "Λειβαδιά" και έμελλε να υπάρξει ο τόπος υπογραφής της ιστορικής συμφωνίας. 




  

Κλείνω το μικρό αυτό αφιέρωμα, παραθέτοντας το τραγικό τέλος του αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας, του Αλέξανδρου Υψηλάντη. 

Μετά την ήττα του ιερού λόχου στο Δραγατσάνι στις 7 Ιουνίου του 1821, ο Υψηλάντης συλλαμβάνεται από τους Αυστριακούς. Μεταφέρθηκε σε απαίσιες φυλακές στο φρούριο του Μουγκάτς. Ο διοικητής της φυλακής γνωρίζοντας ότι ο κρατούμενος είναι Πρίγκιπας τον ειρωνεύεται. Του λέει ότι το κατάλυμά του είναι άξιο του προσώπου του, ευάρεστο, υγιεινό και πλουσίως επιπλωμένο. Ο Αλέξανδρος μεταφέρεται στο σκοτεινό εσωτερικό μέρος του φρουρίου όπου ρίχνεται σε μικρό σκοτεινό κελί. Του φέρθηκαν όπως σε έναν κακούργο. Στο υγρό εκείνο κελί έμεινε απομονωμένος και ο οργανισμός του ήταν επόμενο να υποκύψει, βασανιζόμενος διαρκώς από πυρετό και άσθμα. Ακόμα και η μάνα του Υψηλάντη, η γηραιά πριγκίπισσα Ελισάβετ η μεγάλη αρχόντισσα του Φαναρίου, στερήθηκε όλων των μέσων της ζωής. Της έλειπε ακόμα και λίγο λάδι για το καντήλι της. 

Έπρεπε να φτάσουμε στο 1827 όπου η ελευθερία της Ελλάδας ανέτειλε στον ορίζοντα για να διαταχθεί η απελευθέρωσή του. Έγραψε προς τον αδελφό του Δημήτριο νιώθοντας το τέλος του. 
- «Πεθαίνω αλλά η αγαπημένη μου πατρίδα σώζεται…» 

Στις 9 Ιανουαρίου του 1828 λίγες μέρες πριν την αποφυλάκισή του είναι κατάκοιτος. Παρά την αρρώστια του δεν σταματά να ρωτά για την Ελλάδα απευθυνόμενος σε εκείνον που του φέρνει τις εφημερίδες, τι γράφουν για την Ελλάδα. «Γράφουν ότι ο Καποδίστριας έφτασε στην Μάλτα και από εκεί φρεγάτα αγγλική θα τον μεταφέρει στην Ελλάδα». «Δόξα σοι ο Θεός» είπε. Έπειτα άρχισε να απαγγέλλει το Πάτερ ημών. Δεν πρόφτασε να το τελειώσει. Εξέπνευσε ξεχασμένος από όλους. 

Ας μάθουμε επιτέλους σε αυτόν τον τόπο, να τιμούμε εκείνους που αγωνίζονται για τις πραγματικές αξίες, για να μην μένουν στο περιθώριο…

Παράρτημα φωτογραφικών αναμνήσεων από την Οδησσό:

Το αρχαιολογικό μουσείο Οδησσού
Το σύμπλεγμα του Λαοκόοντος δεσπόζει μπροστά από το Αρχαιολογικό Μουσείο Οδησσού

Ο δρόμος των Οδησσιτών αστέρων του πνεύματος  
Ανάμεσα στους αστέρες του πνεύματος της Οδησσού βρίσκεται και ο Κυριάκος Κωνσταντής, Καθηγητής Σχολής Ζωγραφικής Οδησσού που διετέλεσε και Διευθυντής του Μουσείου Καλών Τεχνών Οδησσού
Το Ξενοδοχείο "Οδησσός" δημιούργημα της Σοβιετικής Εποχής, αποτελεί μάλλον παραφωνία, καθώς βρίσκεται κοντά στο ιστορικό κέντρο της πόλης όπου δεσπόζουν τα όμορφα αρχοντικά


Το Ελληνικό Πάρκο Οδησσού είναι ένα έργο που βρίσκεται υπό κατασκευή τα τελευταία χρόνια. Βρίσκεται δίπλα στην διάσημη σκάλα Ποτέμκιν και όταν ολοκληρωθεί θα αποτελεί μιας μορφής απάντηση, στο έναντι αυτού πάρκο των Τούρκων που έχει δημιουργηθεί χορηγία του Δήμου Κωνσταντινούπολης.  
Μια ακόμα έντονη παρουσία του σύγχρονου ελληνισμού αποτελεί και το εμπορικό κέντρο "Αθηνά" που κατασκευάστηκε το 2004 και εγκαινιάστηκε από τον Πρόεδρο της Ουκρανίας Λεονίντ Κούτσμα.

Το Εμπορικό Κέντρο "Αθηνά" στο κέντρο της Οδησσού, αποτελεί πόλο έλξης για τους σημερινούς Οδησσίτες
Η μαρμάρινη επιγραφή που βρίσκεται εξωτερικά του οικήματος Μαρασλή και ενημερώνει τους διαβάτες για την ιστορία του.

Τις ημέρες που επισκέφθηκα την Οδησσό (για τον εορτασμό της επετείου της 25ης Μαρτίου) είχα την τύχη να βρεθώ και σε μια έκθεση φωτογραφίας και ζωγραφικής με τον τίτλο "Αθήνα - Πειραιάς - Οδησσός".
Η Ελληνική Εκκλησία της Αγίας Τριάδος ιδρύθηκε στις 19 Απριλίου του 1795, ενώ λειτούργησε για πρώτη φορά στις 28 Μαΐου του 1808. Εντός της εκκλησίας αυτής εκκλησιάζονταν πολλοί από τους Φιλικούς ενώ εντός αυτής βρίσκεται και το κενοτάφιο του Πατριάρχη Γρηγορίου του Πέμπτου. 

Το κενοτάφιο του Εθνομάρτυρα Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε', τη μνήμη του οποίου η εκκλησία μας τιμά στις 10 Απριλίου ημέρα του απαγχονισμού του. Μετά τη λειτουργία εκείνου του Πάσχα του 1821 ο Πατριάρχης συνελήφθη από τους Τούρκους. Την ίδια ημέρα το απόγευμα, απαγχονίστηκε στην Κεντρική Πύλη του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Παρέμεινε το σώμα του κρεμασμένο επί τρεις ημέρες ενώ στη συνέχεια ρίχθηκε στον Κεράτιο Κόλπο. Ο Νικόλαος Σκλάβος, Κεφαλλονίτης Πλοίαρχος, παρέλαβε το σώμα του και το μετέφερε στην Οδησσό όπου τοποθετήθηκε στην εκκλησία του Αγίου Λουκά. Παρέμεινε σε αυτήν έως το 1971, έτος που μεταφέρθηκε στη Μητρόπολη Αθηνών.  

Νεαροί Έλληνες της Οδησσού στέκουν παραστάτες μπροστά από το κενοτάφιο του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε'. Ο ελληνισμός του εξωτερικού για μια φορά ακόμα τιμά και σέβεται εκείνους που αγωνίσθηκαν και θυσιάστηκαν για την ελευθερία. 


Οι σκάλες Ποτέμκιν αποτελούν σήμερα ένα γνωστό σημείο αναφοράς για όσους επισκέπτονται την Οδησσό. Η αρχική ονομασία ήταν Σκάλες Πριμόρσκι επειδή στην κορυφή τους βρίσκεται η Πριμόρσκι Μπουλβάρ (γνωστός δρόμος περιπάτου). 
Οι σκάλες αυτές ενώνουν την Πριμόρσκι με το λιμάνι της Οδησσού. Το 1955 μετονομάστηκαν σε σκάλες Ποτέμκιν, προς τιμή της εξέγερσης του πληρώματος του Θωρηκτού Ποτέμκιν που εκδηλώθηκε το 1905 με αφορμή το λιγοστό φαγητό κακής ποιότητας που οδήγησε σε εξέγερση κατά του Τσάρου.
Όμως τα 192 αυτά σκαλιά, δεν έγιναν διάσημα από την μετονομασία τους, αλλά από τον Ρώσο σκηνοθέτη Σεργκέι Αϊζενστάιν και την ομώνυμη ταινία του βωβού ακόμα κινηματογράφου "Θωρηκτό Ποτέμκιν". Συγκλονιστική βέβαια η σκηνή όπου οι κάτοικοι της Οδησσού σφαγιάζονται πάνω στα σκαλιά, με το παιδικό καροτσάκι να έχει ξεφύγει από τα χέρια της μάνας και να κατρακυλά ανεξέλεγκτα προς τη βάση της σκάλας.     

Σκηνή από την ταινία του Αϊζενστάιν "Θωρηκτό Ποτέμκιν". Σήμερα οι σκάλες έχουν αποκτήσει το αρχικό τους όνομα δηλαδή Σκάλες Πριμόρσκι αλλά όλοι πλέον τις γνωρίζουν και τις αποκαλούν ως σκάλες Ποτέμκιν.
(Πηγή φωτογραφίας: wikipedia)
Κατά την επίσκεψή μου στην Οδησσό ένας Ουκρανός, όταν έμαθε ότι είμαι από τον Πειραιά, ήρθε την επομένη και μου έδειξε μια φωτογραφία από τα νιάτα του όταν βρέθηκε στον Πειραιά το 1971 εντός του περιηγητικού πλοίου στο οποίο εργαζόταν ως μπάρμαν.  


Η νέα γενιά των Ελλήνων της Οδησσού
Ο Πειραιώτης επιχειρηματίας Πέτρος Αρβανίτης μετά της συζύγου του

Κλείνω το φωτογραφικό οδοιπορικό με μια φωτογραφία δική μου από το σαλόνι του ξενοδοχείου Brstol που έλαβε χώρα η εκδήλωση  με την ευκαιρία της Εθνικής μας Παλιγγενεσίας (25 Μαρτίου 2018). Η εκδήλωση αυτή διοργανώθηκε από τη Γενική Πρόξενο της Ελλάδος στην Οδησσό Δέσποινα Κουκουλοπούλου.