ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΠΕΙΡΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΕΓΗΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ - 1930 - (ΒΡΑΒΕΙΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ)

"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Κυριάκος Σερφιώτης - Ο πρώτος Δήμαρχος Πειραιά




Του Στέφανου Μίλεση

 Παράξενο μου φαίνεται το γεγονός πως για τον Πρώτο Δήμαρχο του Πειραιά έχουν γραφτεί τόσο λίγα και πως ακόμα και μέχρι σήμερα όλες οι Δημοτικές Αρχές τον αγνοούν ή έστω δεν του έχουν αποδώσει αυτά που θα έπρεπε. Τόσο λίγες οι πληροφορίες στο διαδίκτυο που αποφάσισα να αναρτήσω, αυτό το μικρό αφιέρωμα στην μορφή του Κυριάκου Σερφιώτη.

Ο Κυριάκος Σερφιώτης, πρώτος Δήμαρχος του Πειραιά, γεννήθηκε στην Ύδρα. Ήταν γιος του Αντώνη Σερφιώτη, ονομαστού καπετάνιου της προεπαναστατικής Ελλάδας που η ιστορία τον θέλει να φτάνει το 1804 στο Μοντεβίδεο της Ουρουγουάης για εμπόριο. Ο Κυριάκος εγκαθίσταται στον Πειραιά πριν ακόμα την ανακήρυξή του σε Δήμο και ασχολείται με το εμπόριο. Η διαδρομή του ως πρώτος Δήμαρχος Πειραιά είναι χαρακτηριστική της θέλησης των πρώτων Πειραιωτών να προχωρήσουν ανεξαρτήτως των αρνητικών περιστάσεων και δυσκολιών που αντιμετώπιζαν.

Ορκωμοσία στα Ερείπια, Δημοτικό συμβούλιο σε σπίτι:

Ορκίζεται Δήμαρχος στις 23 Δεκεμβρίου του 1835, στα ερείπια της μισογκρεμισμένης εκκλησίας του Μοναστηριού του Αγίου Σπυρίδωνα. Στην ουσία έχει διοριστεί από τον Νομάρχη Αττικής (έπρεπε να υπάρχουν 3 υποψήφιοι αλλά δεν γνωρίζουμε αν ποτέ υπήρξαν οι άλλοι δύο). Λόγω μη ύπαρξης δημαρχιακού κτηρίου, το πρώτο Δημοτικό Συμβούλιο συνεδριάζει στο σπίτι του Πρώτου Προέδρου Δημοτικού Συμβουλίου Πειραιά, του Εμμανουήλ Δεικτάκη από την Κρήτη. 

Μαζί με τη γέννηση της πόλης του Πειραιά έχουμε παράλληλα και την γέννηση μιας χώρας, της Ελλάδας. Δύσκολα τα πρώτα χρόνια που τα πάντα ήταν διαλυμένα, ανύπαρκτα, κατεστραμμένα. Τα μόνα Δημόσια Κτήρια στον Πειραιά ήταν τότε το παλιό Τελωνείο (Δογάνα)  στην Πλατεία Καραϊσκάκη, που  λίγο αργότερα (το 1836) μεταφέρθηκε σε νέο κτήριο κοντά στο σημείο που σήμερα βρίσκεται ο ναός του Αγίου Νικολάου.



Το πρώτο μεγάλο έργο που γίνεται στον Πειραιά αν και δεν είναι του Σερφιώτη, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες ανάπτυξης της πόλης. Πρόκειται για την κατασκευή από τους Βαυαρούς στρατιώτες του Όθωνα, της οδού Πειραιώς (Διάβασε παλιότερη ανάρτηση "Τα 8 χιλιόμετρα των Βαυαρών") έργο ορόσημο για την ανάπτυξη του Πειραιά καθώς συνδέει το Λιμάνι με τη νέα Πρωτεύουσα την Αθήνα.  Το 1837 ακολουθεί η κατασκευή του Λοιμοκαθαρτηρίου.

Με τα περίφημα 8 χιλιόμετρα δρόμου οι Βαυαροί στρατιώτες ένωσαν τον Πειραιά με την Αθήνα, δημιουργώντας την οδό Πειραιώς, πραγματικό επίτευγμα στο χρόνια που δήμαρχος Πειραιά ήταν ο Σερφιώτης 

Επί ημερών Δημαρχίας του Σερφιώτη γίνεται ο μεγάλος εποικισμός του Πειραιά από δύο μεγάλες νησιωτικές ομάδες. Τους Χιώτες και τους Υδραίους (Διαβάστε το ιστορικό αυτό εδώ "Οι πρώτοι boomers του Πειραιά"). Οικοδομικός οργασμός στον Πειραιά με τις ευλογίες της επίσημης πολιτείας, μέσω των κινήτρων που χορηγεί. Πρώτο μέλημα του Σερφιώτη είναι να κατασκευάσει εκκλησία που θα ακούει στο όνομα της ήδη κατεστραμμένης που υπήρχε προεπαναστατικά στο Μοναστήρι του Αγίου Σπυρίδωνα. Έτσι κατασκευάστηκε η δεύτερη εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα το 1837. Και λέω δεύτερη γιατί η κατασκευή αυτή ήταν τόσο κακή που θα ξαναγκρεμιστεί και στην θέση της θα χτιστεί μια άλλη (η τρίτη και τελευταία το 1866), αυτή που βλέπουμε μέχρι σήμερα (Διαβάστε εδώ για τον Άγιο Σπυρίδωνα Πειραιά).

Η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα που βλέπουμε στην φωτογραφία ήταν η τρίτη εκκλησία κατά σειρά στο σημείο. Η συγκεκριμένη χτίστηκε το 1866. Είχαν προηγηθεί η πρώτη εκκλησία της Μονής του Αγίου Σπυρίδωνα που υπήρχε προεπαναστατικά στον Πειραιά και καταστράφηκε, ακολούθησε η δεύτερη εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα επί Δημαρχίας Κυριάκου Σερφιώτη το 1837

Τα πρώτα έργα φέρνουν και τα πρώτα ελλείμματα:

Εννοείται πως ότι φτιάχνεται τότε στον Πειραιά συνοδεύεται πάντα και από το "Πρώτο". Πρώτη εκκλησία, πρώτο κτήριο, πρώτη αρχή. Έτσι και το 1836 ο Σερφιώτης εγκαινιάζει και το πρώτο αλληλοδιδακτικό Σχολείο (σημερινό Δημοτικό). Αυτά τα πρώτα όμως ήταν πολλά καθώς έπρεπε να γίνουν όλα μαζί και γρήγορα. Πρώτος κήπος, πρώτη ύδρευση, πρώτη αποχέτευση......Αυτά έφεραν και το πρώτο έλλειμμα στα οικονομικά του Δήμου που φτάνει στο ποσό των 1160 δραχμών.

Η μεγαλοφυΐα του Σερφιώτη:

Ο Σερφιώτης που είχε στοιχεία τόσο του ναυτικού όσο και του εμπόρου, έβλεπε το μέλλον του Πειραιά και κάνει μια πρόταση επαναστατική για την εποχή του. Να κηρυχτεί ο Πειραιάς "ατελής λιμένας". Να θυμίσουμε ότι το λιμάνι του Πειραιά ήταν τόσο μικρό ακόμα που υπάγονταν ως Υπολιμεναρχείο, στο Λιμεναρχείο της Ύδρας. Το μέλλον του Πειραιά όμως εκτός από τον Σερφιώτη το έβλεπαν και άλλοι και κυρίως οι έμποροι άλλων λιμανιών στην Ελλάδα που ήξεραν καλά πως ο Πειραιάς θα έπαιρνε την πρώτη θέση στο δια θαλάσσης εμπόριο. Γιαυτό και πολέμησαν αυτή την πρόταση του Σερφιώτη σε μια ύστατη προσπάθεια να ανακόψουν την ανάπτυξη του πειραϊκού Λιμένα. Έτσι ποτέ ο Πειραιάς δεν έγινε ατελής λιμένας έστω και αν στην Ευρώπη πολλά άλλα λιμάνια το έπραξαν αργότερα. Το παράδοξο είναι πως από τότε ουδείς ξαναέκανε αυτή την πρόταση.

Εκτός από πρώτος ήταν και Δεύτερος:

Ο Σερφιώτης εκτός από Πρώτος Δήμαρχος του Πειραιά, υπήρξε και ο "Δεύτερος" Δήμαρχος αφού το 1837 αναδείχθηκε εκ νέου. Σε αυτή την δεύτερη θητεία του  στον Πειραιά εγκαταστάθηκε και η Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων στον Πειραιά (ερχόμενη από Αίγινα). Αν και σήμερα ουδείς γνωρίζει την παραμονή του ιστορικού αυτού ιδρύματος στην πόλη του Πειραιά, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η έλευσή της άλλαξε πραγματικά την εικόνα του Πειραιά. Παρέμεινε στην πόλη από τότε (1837) μέχρι το 1897 για 57 ολόκληρα χρόνια αλλά οι Δημοτικές αρχές τόσο σήμερα όσο και παλαιότερα, ουδέποτε ασχολήθηκαν με την εγκατάσταση της Σχολής στον Πειραιά (Διαβάστε για την Σ.Σ.Ε. Πειραιά εδώ). Είμαι σίγουρος ότι όσο θα συνεχίζουν να αγνοούν την ιστορία, τόσο και η ιστορία θα τους αγνοήσει στο μέλλον και μάλιστα επιδεικτικά. 

Επίσης σε αυτή την δεύτερη θητεία του Σερφιώτη φτιάχτηκε και ο ναός της Αγίας Τριάδας καθώς και ο καθολικός ναός του Αγίου Παύλου στην Φίλωνος (Διαβάστε για την ιστορία του Ναού εδώ), λόγω ύπαρξης μεγάλης καθολικής κοινότητας αποτελούμενης κυρίως από Μαλτέζους (Διαβάστε για τους Μαλτέζους του Πειραιά).

Καθολική εκκλησία Πειραιά Αγίου Παύλου

Λεπτομέρεια από την καθολική εκκλησία Πειραιά

Αξίζει να αναφέρουμε ότι η πρόοδος και η ανάπτυξη στην πόλη του Πειραιά είναι τόσο μεγάλη που στις 19 Μαρτίου του 1838 το Δημοτικό Συμβούλιο Πειραιά, με την υπ΄ αριθμ. 34 Πράξη του αποφασίζει την ανέγερση λουτρικών Παραπηγμάτων. Αυτά υλοποιούνται το 1840 στο Πασαλιμάνι. Έτσι ο Πειραιάς αποτελεί την πρώτη πόλη στην Ελλάδα που επίσημα και με απόφαση Δήμου, κατασκευάζει θαλάσσια λουτρά με ανάλογη υποδομή. 
Συγκεκριμένα 16 καμπίνες λαδί χρώματος ξυλοκατασκευές σε εξέδρα που απέχει 40 εκατοστά από τη θάλασσα. Αμέσως μετά κατασκευάζονται άλλες 4 και φτάνουν συνολικά τις 20.

Σε αυτή την καρτ-ποστάλ του Ρωμαίδη του 1890 έχει γίνει μεγένθυση εντός κύκλου η εξέδρα με τις καμπίνες που υπήρχαν ακόμα τότε στο Πασαλιμάνι λίγο πριν την μεταφορά τους στον όρμο της φρεαττύδας. Οι εξέδρες αυτές λειτούργησαν από το 1840 έως και το 1870 (φωτο www.delcampe.net).

Ο Σερφιώτης παρέμεινε Δήμαρχος Πειραιά μέχρι τις 19 Απριλίου του 1841. Ανέλαβε σε έναν Πειραιά που δεν είχε ούτε εκκλησία για να δώσει τον όρκο, ούτε Δημαρχείο για να συνεδριάσει το πρώτο Δημοτικό Συμβούλιο και έφυγε αφήνοντας πίσω του μια πόλη που διαθέτει εκκλησίες (ακόμα και καθολική), σχολεία, Πλατείες. Έχει μετατρέψει τον Πειραιά σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πόλη φτάνοντας στο σημείο να διαθέτει ακόμα και οργανωμένα θαλάσσια λουτρά.

Επόμενος Δήμαρχος Πειραιά ήταν ο Πέτρος Ομηρίδης Σκυλίτσης. O Σερφιώτης είχε όραμα για τον Πειραιά και η Ιστορία τον δικαίωσε, έστω κι αν οι μεταγενέστεροι Πειραιώτες τον γνωρίζουν μόνο από το όνομα μιας οδού και μιας πλατείας που υπάρχει σήμερα. 
 Έκτοτε δεκάδες δήμαρχοι πέρασαν από τον Πειραιά και το μόνο που άφησαν πίσω τους ήταν οικονομικά σκάνδαλα, διορισμούς "δικών τους" και κομματική πειθαρχία, σε βάρος της πόλης που τους ανέδειξε.

Το κληροδότημα του Σερφιώτη:

 Στις 10 Οκτωβρίου του 1905 έφτασε έγγραφο στο Υπουργείο Εξωτερικών ότι ο Αριστείδης Σερφιώτης (γιος του Κυριάκου) ο οποίος εργάζονταν στη Ρουμανία πέθανε και κατά εκτελώντας την επιθυμία του πατέρα του, κληροδοτεί στον Δήμο Πειραιώς το ποσό των 100.000 δραχμών, με τον όρο να προικοδοτούνται φτωχά κορίτσια της Υδραϊκής παροικίας, ενώ αφήνει και 5000 δραχμές στον Πειραϊκό Σύνδεσμο.
Άραγε  έγινε ποτέ αυτό;   



2 σχόλια:

maria είπε...

Κύριε Μίλεση ,σας ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου!!!
Μάρη Σερφιώτη.

PIREORAMA STEFANOS MILESIS είπε...

Αποτελεί τιμή μου η δική σας ευχαριστία

Δημοσίευση σχολίου