ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΠΕΙΡΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΕΓΗΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ - 1930 - (ΒΡΑΒΕΙΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ)

"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Ηπειρωτικός Σύνδεσμος Πειραιώς και η Κόμισσα Ριανκούρ


Όπως έχουμε ήδη αναφέρει και σε προηγούμενες αναρτήσεις μας, ο Πειραιάς αποτέλεσε πόλο έλξης όχι μόνο για τους υδραίους και χιώτες που αποτέλεσαν ουσιαστικά τον πρώτο πυρήνα δημιουργίας του σύγχρονου πειραιά, αλλά και ενός άλλου μεγάλου αριθμού εποίκων όπως Κρητικών, Μανιατών, νησιωτών από σχεδόν όλες τις περιοχές της Ελλάδας. (διάβασε: Οι πρώτοι έποικοι του πειραιά)

Δεν θα μπορούσε βέβαια από το μωσαϊκό αυτών των ανθρώπων να απουσιάζουν και οι Ηπειρώτες. Όπως και οι προηγούμενοι έτσι κι αυτοί εγκαθίστανται μεν στον Πειραιά αλλά διατηρούν τις μνήμες από τις ιδιαίτερες πατρίδες από τις οποίες έρχονται. Μνήμες που διατηρούνται μέσω των συνδέσμων ή συλλόγων που δημιουργούν (Διάβασε: Η πειραϊκότητα των Πειραιωτών και οι πρώτοι σύλλογοι της πόλης)

Η Λέσχη του Ηπειρωτικού Συνδέσμου Πειραιά βρίσκεται στην οδό Φίλωνος. Στην πρόσοψη φέρει το όνομα του Ηπειρώτη ιατρού Γεωργίου Ματσόπουλου ο οποίος ήταν η ψυχή της Ερανικής Επιτροπής για την οικοδόμηση αυτού του κτηρίου κοσμήματος για τον Πειραιά.

Και ενώ οι έλληνες που εποικούν τον πειραιά τα πρώτα χρόνια προέχρονται από ελεύθερες κυρίως περιοχές του νεόδμητου ελληνικού κράτους οι ηπειρώτες προέρχονται από μια πατρίδα η οποία ήταν ακόμα υπόδουλη.
Στις 3 Ιουνίου του 1886 ιδρύεται η "Φιλανθρωπική Αδελφότης των εν Πειραιεί Ηπειρωτών" με κύριο σκοπό την ενίσχυση της εκπαίδευσης στην Ήπειρο και την απελευθέρωσή της από τον τουρκικό ζυγό.

 Στις 3 Ιουνίου 1899 η Αδελφότητα μετονομάζεται σε "Ηπειρωτικό Σύνδεσμο εν Πειραιεί" και αναπτύσσεται δραστηριότητα μέχρι και το 1923.

 

Το 1925 μετά από δύο χρόνια αδράνειας, ο Σύνδεσμος επανέρχεται με σκοπό την οικοδόμηση Λέσχης που θα στεγάσει τον Σύνδεσμο. Για τον σκοπό αυτό το 1928 ο Ηπειρωτικός Σύνδεσμος Πειραιώς αποφασίζει να οικοδομήσει την Ηπειρώτικη Λέσχη στο ιδιόκτητο οικόπεδό του στην οδό Φίλωνος
Μεταξύ των Δωρητών του Ηπειρωτικού Συνδέσμου βλέπουμε και την Κόμισσα Ριανκούρ


Δημιουργείται επιτροπή εράνου με πρόεδρο τον Επίσκοπο Άνθιμο Τσάτσο και αντιπρόεδρο τον Ηπειρώτη γιατρό Γεώργιο Ματσόπουλο ο οποίος αποτέλεσε και την ψυχή της Ερανικής Επιτροπής.

Κουπόνι εράνου υπέρ της οικοδόμησης της Λέσχης των Ηπειρωτών



 Ο Ηπειρωτικός Σύνδεσμος και η Κόμισσα Ριανκούρ:

Η Λουίζα Ριανκούρ γεννήθηκε στην Γαλλία το 1846
Αγάπησε τόσο πολύ την ελλάδα και τον πολιτισμό της, που πήρε τα δύο παιδιά της Ραούλ και Ελίζα και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα (οδό Αμαλίας 34) ενώ τα καλοκαίρια έμενε στην Κηφισιά. Είχε στο αίμα της εκτός από την αγάπη για την ελλάδα, την φιλανθρωπία. Προσέφερε διαρκώς χρήματα για διάφορες αιτίες όπως για τα θύματα του Μακεδονικού Αγώνα, για το Άσυλο Ανιάτων, στις Σέρρες για να προσφέρει είδη πρώτης ανάγκης στους κατοίκους από τις βουλγαρικές ωμότητες. Οργάνωνε φιλανθρωπικούς χορούς, δημιούργησε εργοστάσιο κεντημάτων για τα άπορα κορίτσια, έδινε βραβεία σε αριστούχους μαθητές και έκανε αναρίθημητες δωρεές σε Συλλόγους και Συνδέσμους μεταξύ των οποίων ήταν και ο Ηπειρωτικός Σύνδεσμος Πειραιά. Τέλος η αγάπη της για την ελλάδα ήταν τέτοια, που έκανε τον γιό της Ραούλ έλληνα φαντάρο ο οποίος μάλιστα έλαβε μέρος και στους βαλκανικούς πολέμους ως υπαξιωματικός. 




Εγκαίνια της Λέσχης:

Τον Απρίλιο του 1932 έγιναν τα εγκαίνια της Λέσχης σε ένα ωραίο κτήριο νεοκλασσικού ρυθμού, πραγματικό κόσμημα για την πόλη του Πειραιά.

Από τις δραστηριότητες του Συλλόγου (Εφημερίδα ΣΚΡΙΠ 26.3.1917)

Ο Σύνδεσμος συνέχισε την δραστηριότητά του μέχρι τις 7 Σεπτεμβρίου του 1999 που ισχυρός σεισμός επιφέρει ζημιές στο κτήριό του.
10 Μαίου 1929 Θεατρική Παράσταση "Αγαπητικός της βοσκοπούλας" στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, παρουσία του Προέδρου της Κυβερνήσεως κ. Ελευθερίου Βενιζέλου

Το ανακαινισμένο κτήριο που βλέπουμε στην φωτογραφία πάνω, εγκαινιάστηκε στις 18 Ιουνίου του 2006.


ΠΗΓΕΣ:
Α. Ηπειρωτικός Σύνδεσμος Πειραιά
Β. Η ζωή και το έργον του Ηπειρωτικού Συνδέσμου Πειραιώς μέσα σ'ένα χρόνο. 
     Πειραιεύς: Ηπειρωτικός Σύνδεσμος, Μάιος 1926.
Γ. Εφημερίδες ΕΜΠΡΟΣ, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΣΚΡΙΠ, ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Δ. Ιστοσελίδα "Ο Λόγιος Ερμής" (http://logioshermes.blogspot.com) όσον αφορά τα 
     στοιχεία για την ζωή της Ριανκούρ.

Ο Στρατηγός Μακρυγιάννης και η οδός Σκουζέ του Πειραιά




του Στέφανου Μίλεση

Ο Πειραιώτης Δικηγόρος Μιχαήλ Βλάμος στο πολύ καλό βιβλίο του "Πειραϊκά Μελετήματα" (έκδοση Δικηγορικού Συλλόγου Πειραιώς - 2003) σε σχετική έρευνα για τον Πειραιά, βρήκε μεταξύ άλλων και το προικοσύμφωνο του Στρατηγού Μακρυγιάννη με την νεόνυμφο Αικατερίνη Σκουζέ. Ο γάμος τους τελέστηκε στις 26 Δεκεμβρίου 1825 στην διάρκεια του αγώνα της ανεξαρτησίας. 

Ο Μακρυγιάννης το 1822 ήταν υποφρούραρχος της Ακροπόλεως, το 1823 Πολιτάρχης δηλαδή αστυνόμος των Αθηνών, κατόπιν Χιλίαρχος και τέλος ο γνωστός σε όλους μας Στρατηγός. Και η νύφη το γένος Σκουζέ δηλαδή, ανήκε σε διακεκριμένη οικογένεια των Αθηνών.

Αυτός ο γάμος λοιπόν έφερε στον κόσμο 12 τέκνα (10 αγόρια και δύο κορίτσια). Το σπίτι του Μακρυγιάννη στην Αθήνα έδωσε όνομα σε όλη την συνοικία, σώζεται μέχρι σήμερα στην αρχή του πεζοδρόμου της Διονυσίου Αεροπαγίτου δίπλα στο κτήριο Βάϊλερ, ενσωματωμένο με το ομώνυμο στρατόπεδο Μακρυγιάννη όπου και έγινε το νέο Μουσείο της Ακρόπολης.

Κατά την έρευνα του ανωτέρω ερευνητή δικηγόρου προέκυψε ότι
το 1828 ο Μακρυγιάννης είχε τουλάχιστον δύο εκτάσεις στον Πειραιά.

Η μία έκταση βρίσκονταν στο κεντρικό λιμάνι, δυτικά της μονής (τότε) του Αγίου Σπυρίδωνα και το άλλο στην περιφέρεια μεταξύ Ρέντη και Δράκου Στράτα (έτσι ονόμαζαν τότε την οδό Πειραιώς).

οδός Σκουζέ 17
Από την σημερινή οδό Σκουζέ

Όπως έχει καταγράψει ο δικηγόρος Μ. Βλάμος πρόκειται για τα:

1. Υπ΄ αριθμ. 555 συμβόλαιο της 1ης Μαρτίου 1828 στο οποίο αναφέρεται η ιδιοκτησία δυτικά του μοναστηρίου του Αγίου Σπυρίδωνα και

2. Υπ΄ αριθμ. 546 συμβόλαιο της 20ης Απριλίου 1828 που αφορά την αγορά έκτασης τριών στρεμμάτων μεταξύ Ρέντη και Πειραιώς. 

Σχετικά με την έκταση που αφορά δυτικά της μονής του Αγίου Σπυρίδωνα, θα πρέπει να πούμε ότι το μοναστήρι τότε καταλάμβανε σχετικά μεγάλη έκταση και όχι την έκταση που καταλαμβάνει σήμερα η εκκλησία φυσικά.

 Έτσι η σημερινή οδός Σκουζέ που ξεκινά από το Λιμάνι του Πειραιά και βρίσκεται δυτικά της σημερινής εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα  και πρόκειται για την έκταση που αναφέρεται στο 555/1-3-1828 συμβόλαιο Δυτικά της Μονής, που ίσως και να έδωσε το όνομα στον σημερινό δρόμο του Πειραιά ως επώνυμος ιδιοκτήτης γης. Μην ξεχνάμε ότι οι Σκουζέοι ονομάτισαν περιοχές και στην Αθήνα όπου κατείχαν εκτάσεις όπως ο γνωστός σε όλους μας λόφος Σκουζέ.

ΠΡΟΣΟΨΗ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ
Η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα σήμερα

Επίσης ένα άλλο γεγονός που μας αφορά σαν Πειραιώτες είναι ότι ένα από τα τέκνα του γάμου Μακρυγιάννη - Σκουζέ ήταν και ο Όθων Μακρυγιάννης ο οποίος εισήλθε το 1844 στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων η οποία τότε έδρευε στον Πειραιά (στο Μέγαρο του Φραγκίσκου Φεράλδη, έναντι του σημερινού Παλαιού Ταχυδρομείου Πειραιώς στο οικόπεδο που βλέπουμε να υπάρχει μέχρι σήμερα. Έμεινε στον Πειραιά μέχρι το 1854 που μεταφέρθηκε στην Αθήνα) σε ηλικία 11 ετών (από το 1834 αποφασίστηκε τα έτη φοίτησης στην Σχολή να είναι οκτώ και οι Δόκιμοι να εισάγονται σε ηλικία 12 ετών) αλλά δεν κατάφερε ποτέ να την τελειώσει λόγω των πολιτικών παθών που επικρατούσαν τότε σε υπέρτατο βαθμό 


Ο Όθων Μακρυγιάννης (γιός του Στρατηγού Μακρυγιάννη) εισήλθε το 1844 στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων Πειραιώς

Δημοσθένης Πουρής η παλαιότερη πειραϊκή ποτοποιία

Δημοσθένη Πουρή - Η παλαιότερη ποτοποία με έδρα τον Πειραιά


Ο Πουρής γεννήθηκε στην Καστανίτσα Κυνουρίας, αλλά πολύ μικρή ηλικία την εγκατέλειψε και εγκαταστάθηκε στον Πειραιά. Πέτυχε να γίνει ένας από τους μεγαλύτερους βιομήχανους της πόλης αλλά και Δημοτικός Σύμβουλός της. 


Το 1868 ο Δημοσθένης Πουρής, ίδρυσε το τελειότερο εργοστάσιό του με αποστακτήρια και μηχανήματα από την Γαλλία το οποίο έφερε την ονομασία ΡΕΑ. Γραφεία του εργοστασίου διατηρούσε στο κέντρο του Πειραιά, επί της οδού Τσαμαδού 5.

Το κονιάκ που κατασκευάζονταν τότε στο εργοστάσιο ταξίδευαν σε όλο τον κόσμο με ξύλινα κιβώτια.


Το 1875 πήρε μέρος στην Παγκόσμια Έκθεση στην Βιέννη και τιμήθηκε με το χρυσό βραβείο. Αυτό ήταν και το πρώτο βραβείο στην ιστορία που δόθηκε σε βιομήχανο με έδρα τον Πειραιά.


Το 1878 στην Διεθνή έκθεση Γαλλίας τιμήθηκε εκ νέου με το χρυσό βραβείο. Έκτοτε αποσπούσε συνεχώς τιμητικές διακρίσεις.


Το 1900 το εργοστάσιο Κονιάκ του Πουρή στον Πειραιά, ήταν ένα από τα 12 εργοστάσια του είδους αυτού που είχαν ως έδρα τον Πειραιά. Ο ίδιος ασχολήθηκε με τα κοινά του Πειραιά και εκλέχτηκε δημοτικός σύμβουλος και Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου. 



Ο Βιομήχανος Δημοσθένης Πουρής
 
Τον Δημοσθένη Πουρή διαδέχθηκε ο γιός του Μιλτιάδης Πουρής, ο οποίος μεταπολεμικά πρωτοστάτησε στην ανοικοδόμηση του καταστραφέντος στον βομβαρδισμό της 11-1-1944 ιερού Μητροπολιτικού Ναού της Αγίας Τριάδος. Ο Δημοσθένης Πουρής πεθαίνει τον Οκτώβριο του 1918.


Ο Μιλτιάδης Πουρής μετά τον θάνατο του πατέρα του, ανέλαβε μαζί με τον αδελφό του βουλευτή Πειραιά Παναγιώτη Πουρή την διεύθυνση του εργοστασίου. 

Ο Μιλτιάδης διετέλεσε πρόεδρος του Πειραϊκού Συνδέσμου, Τζανείου Ορφανοτροφείου, Ερυθρού Σταυρού και πλήθους άλλων κοινωνικών και πολιτιστικών ιδρυμάτων. Έκτισε και ευεργέτησε πλήθος εκκλησιών και τιμήθηκε με τον Σταυρό του Πανάγιου Τάφου από το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων. 
Τέλος ο Μιλτιάδης Πουρής υπήρξε γνωστός Τέκτονας και με δικές του ενέργειες οι Τέκτονες Πειραιά απέκτησαν το μέγαρο που στεγάζει την Στοά Μιαούλη.

Τα προϊόντα του Δημοσθένη Πουρή εξάγονταν στις Η.Π.Α. Ρωσία, Βέλγιο κ.α. Στο Σουέζ είχε ως αποκλειστικό εισαγωγέα τον Δημοσθένη Κυριακίδη. Στο Μαλλάουι (!) ήταν ο Ε. Ρούσσης.



Πηγές:
"Πειραιάς, ένα σεργιάνι" της Κάτιας Μητροπούλου
Φωτογραφίες από τα ιστορικά αφιερώματα της εφημερίδας "Καθημερινή"
Μεγάλη Στοά Ελλάδος

Το ημερολόγιο του Ιωάννη Μεταξά για το Νέο Φάληρο

Το Ναυτικό Γυμνάσιο ΠΡΩΤΕΥΣ του Σπ. Μαρκοζάνη λειτούργησε μεταγενέστερα στο σπίτι που είχε ενοικιάσει ο Ιωάννης Μεταξάς στο Νέο Φάληρο


Ο Ιωάννης Μεταξάς ετοιμάζει την επιστροφή της οικογενείας του στην Ελλάδα, αφού από το 1917 (17 Ιουνίου) χαρακτηρισμένος ως βασιλικός και αρχηγός των επίστρατων (στην ουσία) είχε εξοριστεί στην Κορσική. Στην συνέχεια έμεινε στην Φλωρεντία. Τον βρίσκουμε να έχει επισκεφτεί την ελλάδα μόνος του με σκοπό να βρεί σπίτι για την οικογένειά του. Αποφασίζει να μείνει στο Νέο Φάληρο. Διαβάζουμε τις σκέψεις του για την απόφασή του αυτή τόσο στο ημερολόγιο που διατηρούσε όσο και στις επιστολές που έστελνε στην σύζυγό του.

Η σύζυγός του Λέλα (φωτο από www.ionannismetaxas.gr)

 
 29 Δεκεμβρίου 1920 Δευτέρα


Τρέχω για σπίτι. Εκείνο της Ακαδημία δεν αδειάζει και είναι κρίμα. Ζητώ παντού. Προσπαθώ δε τώρα να επιτύχω ένα εις το Νέο Φάληρο. Διότι από τας οδούς Αχαρνών και Αλωπεκής, το Νέο Φάληρο προτιμότερον ένεκα της αρίστης συγκοινωνίας. Πολύ με βοηθεί ο Ζωητός και οι άλλοι. Αλλά εάν στην Φλωρεντία ήταν δύσκολο να εύρω, εδώ είναι δέκα φορές δυσκολότερο. Ούτε τρύπα δεν είναι ξενοίκιαστη. Και κάτι τιμές; Εαν επιτύχω το του Φαλήρου είναι θαυμάσιο και δια τα παιδιά διότι και υγεία είναι και θάλασσα. Θα μένουμε σε αυτό μέχρι τέλους Μαϊου έπειτα θα το επιστρέψουμε και τους μήνες Ιούνιο μέχρι τέλος Σεπτεμβρίου θα τους περάσουμε στην Τήνο ή εαν αυτό δεν είναι δυνατόν στην Κεφαλλονιά εαν θέλεις. 
Τόσο πολύ βαρέθηκα το "τρέξε για σπίτι" ώστε θα έφευγα εαν δεν υπήρχαν ακόμα δύο σπουδαίες υποθέσεις.
Η μια είναι ότι μας παρουσιάστηκε αγοραστής του σπιτιού μας έξω (χωρίς τα μαγαζιά εννοείται) αντί 450 χιλιάδων δραχμών και συγχρόνως ευκαιρία να αγοράσουμε αντί 325 χιλιάδων δραχμών ένα σπίτι δύο βήματα πίσω από την αγορά των Αθηνών. Θα μας μείνουν και 125 χιλιάδες. Πως να αφήσουμε άλυτο αυτό το ζήτημα και να φύγω; Πρέπει να το τελειώσω. Εαν τελειώσει καλά θα μας μείνουν τα μαγαζιά στα Πατήσια, το σπίτι της Αγοράς, 200 χιλιάδες που έχουμε και άλλες 125 χιλιάδες.

Επίσης το ζήτημα του προβιβασμού μου και της συντάξεως του Στρατηγού μένει εκκρεμές χάρη στην νωθρότητα του Υπουργού.

ΑΦΙΣΣΑ ΕΟΝ (ΠΗΓΗ www.ioannismetaxas.gr)

 
Αφετέρου συλλογίζομαι ότι θα είναι ανάγκη να εγκατασταθούμε εδώ για ένα έτος, να τακτοποιήσουμε τελείως τα περιουσιακά μας, να εκκαθαρίσουμε τα έπιπλα, να πωλήσουμε τα περισσότερα.
Γιαυτό επιμένω εις την εύρευση σπιτιού εδώ. Όπως σου έγραψα θα προτιμήσω το Νέο Φάληρο. Θα είμαστε καλύτερα μόνοι χωρίς συντροφιές, θα κάνουμε την ζωή μας. Συγκοινωνία με την Αθήνα άριστη. Τα παιδιά θα έχουν την Άλμα και μια δασκάλα για τα ελληνικά. Για πιάνο το Ωδείο ή μια δασκάλα. Αυτά μέχρις ιουνίου. Εν τω μεταξύ θα ξενοικιαστεί το σπίτι της οδού Ακαδημίας (του Ζωητού) ή ένα άλλο παρά τη ρωσσική εκκλησία, να πηγαίνουμε εκεί το χειμώνα. Δεν θα είμαι εδώ τα χριστούγεννα και πικραίνομαι που το γράφω, αλλά πρέπει να εργαστώ για σένα και για τα παιδιά, να ωφεληθώ τώρα των ευκαιριών που παρουσιάζονται, να βάλω καλές βάσεις για το μέλλον. 
Τρέχω όλη μέρα. Με φαντάζεσαι. Αλλά εαν κατορθώσω όσα θέλω τότε οι κόποι δεν θα μου φανούν τίποτα. ........

Τώρα βλέπω την Αθήνα καλύτερα και περισσότερο. Πλην του κλίματος το οποίο είναι θαυμάσιο όλα τα άλλα είναι κατώτερα, μα πολύ κατώτερα της Φλωρεντίας. Πρόστυχη πόλη. Τα σπίτια, οι δρόμοι, τα μαγαζιά, όλα πρόστυχα, μπακάλικα. Οι άνθρωποι χοντροί, χωρίς λεπτότητα. Οι γυναίκες ανατολίτισσες, καλοφαγωμένες και όλες στραβοπόδες. Τι τα θέλεις; Δεν είναι τόπος για να μείνει κανείς. Αλλά τι να γίνει; Πρέπει να εγκατασταθούμε μια φορά, να βάλουμε βάσεις και μετά να φύγουμε. 

φωτο από www.ioannismetaxas.gr
 
Εαν επιτύχω το σπίτι στο Νέο Φάληρο, που με έκαναν να ελπίζω, θα ζήσουμε καλά εκεί. Μου λένε ότι είναι ωραίο και ωραία επιπλωμένο. Θα δούμε. Όσο ζω εδώ τώρα, τόσο βλέπω πόσο ανόητα ζήσαμε εδώ τότε, πριν από την εξορία μας, και πόσο ωραία θα ζούσαμε εαν είχαμε την σημερινή πείρα, εγώ ιδίως. Αλλά δεν γεράσαμε ακόμα και θα μπορέσουμε να ζήσουμε και πάλι εδώ, να απολαύσουμε την ζωή των Αθηνών, ελεύθεροι και ανεξάρτητοι και χωρίς δεσμούς οιουσδήποτε. Είναι μεσάνυχτα και είμαι κατάκοπος. Να δούμε θα μπορέσω αύριο να σου τηλεγραφήσω ότι ενοικίασα το σπίτι του Φαλήρου; Τότε θα έλθουν όλα γρήγορα. Κοιμάμαι με καρδιοχτύπι αν θα το επιτύχω αύριο. Τόσες φορές έφτασα στον σκοπό και μου ξέφυγε. 

30 Δεκεμβρίου 1920 Πέμπτη

Το πρωί ο Ζωητός. Ελπίδες για το σπίτι Σακελλαρίου στο Νέο Φάληρο μου τηλεγράφησαν.

31 Δεκεμβρίου 1920 Παρασκευή

.......Το απόγευμα ο Ζωητός. Είδηση για το σπίτι του Φαλήρου.  Δεν θα το έδιναν αλλά επίταξις. Αδελφοί Σακελλαρίου. Τρέχουμε στον Ζαϊμη, λύνουμε την επίταξη. Ώστε ετελειώσαμε και με τούτο; Αύριο θα το επισκεφτούμε. Δείπνο με Ιθακησίους.

1 Ιανουαρίου 1921 Σάββατο

Στο Νέο Φάληρο. Σπίτι θαυμάσιο. Χαρά μου. Ο Ζωητός φροντίζει για παράταση του ενοικίου.....Αίσχη του Ζαϊμη. Εκλογή του Μαξίμου. Το βράδυ στου Βασιλειάδη μέχρι μεσονυκτίου και πέρα.

2 Ιανουαρίου 1921 Κυριακή

Τηλεγραφώ στην Λέλα ενοικίαση και τα Χριστούγεννα. Καταλαμβανουμε οριστικώς το σπίτι. 8.500 ως το τέλος του Σεπτεμβρίου. Το επισκεφτόμεθα και καταγράφουμε την επίπλωση. Ο Μακρυκώστας επιβεβαιώνει τον προβιβασμό μου. Φεύγω Κυριακή;

3 Ιανουαρίου 1921 Δευτέρα

Ημέρα άνευ αποτελέσματος. Το βράδυ μαθαίνω ότι ακόμα τίποτα περί προβιβασμού. Έχω την αίσθηση ότι θα ναυαγήσει. 


Στην συνέχεια ο Μεταξάς γράφει ένα γράμμα στην σύζυγό του Λέλα που μεταξύ άλλων γράφει για το σπίτι στο Νέο Φάληρο.

"Το ωραιότερο του Νέου Φαλήρου. Είναι εις την σειρά του Ακταίου, στην παραλία, γωνιακό με μεγάλες βεράντες, πελώριες σκεπασμένες με ξύλο. Θα το θυμάσαι. Επιπλωμένο. Αλλά την επίπλωση θα την συμπληρώσουμε και εμείς. Σου στέλνω και σχέδιο πως είναι. Από 1η Ιανουαρίου έως 1η Ιουνίου, 700 δραχμές τον μήνα. Από 1η Ιουνίου έως 1η Οκτωβρίου 1.200 δραχμές τον μήνα (κάνουμε καλοκαίρι στο Νέο Φάληρο, εαν όμως πάμε στην Τήνο για καλοκαίρι τότε το υπενοικιάζουμε). Από 1η Οκτωβρίου και πέρα, πάλι 700 δραχμές τον μήνα. Σε σύγκριση με αυτά των Αθηνών είναι φθηνότερο. Για τρύπες ζητούν 800 και 1000 και 1.500 δραχμές. Το δικό μας στα Πατήσια είναι αδικημένο."

Στην συνέχεια με άλλη επιστολή ξαναγράφει στην Λέλα (σύζυγο)

"Σήμερα δημοσιεύτηκε το βασιλικό διάταγμα προβιβασμού μου σε στραγηγό -μην τρομάξεις - και στην συνέχεια το διάταγμα του τίθεμαι σε αποστρατεία. Ώστε την στιγμή αυτή που σου γράφω είμαι στρατηγός απόστρατος.......

Τελείωσε κι αυτό. Σπίτι όπως σου έγραψα ήδη, έχω βρεί. Χθές κατέβηκα πάλι με τον Ζωητό και έναν αντιπρόσωπο της ιδιοκτήτριας και ανοίξαμε και ένα δωμάτιο που ήταν σφραγισμένο, γεμάτο από έπιπλα. Θα τα πάρουμε κι αυτά. 
Είμαι ενθουσιασμένος με το σπίτι. Κήπος, βεράντες, καλύτερο από αυτά των Αθηνών. Θέα θαυμάσια. Ο Ζωητός ανέλαβε να επιτηρεί τις επισκευές όπως και την τακτοποίηση των επίπλων. Πήγα μαζί του και με τον Ρούσσο, στα Πατήσια και είδαμε τι μπορούμε να πάρουμε από εκεί για το σπίτι: Ταπέτα, ασπρορουχική κρεββατιών, ώστε μόλις επιστρέψουμε να το βρούμε έτοιμο........
Δεν θα παρεκκλίω της γραμμής που έβαλα, ούτε κατά κεραίαν. Γελώ ακόμα που μου έγραψες μήπως παρασυρθώ πάλι και αναλάβω υπηρεσία. Κάνω ότι θέλω εγώ, ότι θέλουμε εμείς οι δύο που είμαστε ένα και όχι ότι θέλουν οι άλλοι. Δεν είμαι πια ο παλιός Γιαννάκης, το καλό παιδί που δεν αρνιόταν τίποτα σε κανέναν. Αυτά πάνε πλέον. Θα ζήσουμε όπως είπαμε εμείς για εμας τους δύο και για τα παιδιά μας. Το σπίτι μας, η ανατροφή των παιδιών μας. Αν πάνε καλά οι υποθέσεις μας με θέλουν και για βουλευτή. Αλλά εως εκεί. Ανεξαρτησία πλήρης. Στο σπιτάκι μας του Φαλήρου, στο σαλονάκι, θα περνάμε τα βράδια διαβάζοντας. Κι αν έρχεται κανείς στενός φίλος.......Μας εδίδαξε πολλά η εξορία.


Αντί Επιλόγου:
 
Επειδή τα πολιτικά πάθη υπερισχύουν δυστυχώς στην ελλάδα έναντι του εθνικού έργου παραθέτω ποίημα του Πειραιώτη ηθοποιού  Αιμίλιου Βεάκη που έλαβε μέρος στην αντίσταση και κατοχή ως μέλος του ΕΑΜ και διώχθηκε για τις αριστερές του πεποιθήσεις. Μην ξεχνάμε ότι το 1976 το θέατρο στον Προφήτη Ηλία που είχε κατασκευάσει ο Δήμαρχος της επταετίας Σκυλίτσης έλαβε το όνομα του Βεάκη και ονομάστηκε Βεάκειο. Ο Βεάκης λοιπόν αφιέρωσε ποίημα στον Ι. Μεταξά το οποίο ολόκληρο και στο αυθεντικό του κείμενο μπορείτε να διαβάσετε εδώ:

Έργο σου νικηφόρο να κορώσεις
την εθνική ψυχή, πυρή λαμπάδα
και στις μελλούμενες γενιές να δώσεις
ασύγκριτη μια δοξασμένη ελλάδα

θρήνοι και κλάψες για τον θάνατό σου
δεν στέκουν, όχι, εσέ δεν σου ταιριάζουν
θούρια μονάχα ο νικητής στρατός σου
και του λαού τα πλήθη ας αλαλάζουν


 Ευχαριστώ τον ερευνητή πειραϊκής ιστορίας Δημοσθένη Μπούκη για την αποστολή των κειμένων που αφορούν τα γραφόμενα του Μεταξά για το Νέο Φάληρο. 
 
Διαβάστε για το σπίτι του Ιωάννη Μεταξά στο Νέο Φάληρο σε παλιότερο αφιέρωμα εδώ.
Διαβάστε όλο το ιστορικό της εξορίας του Μεταξά στην καταπληκτική ιστοσελίδα για τη ζωή του εδώ
Λίγα λόγια για το ξενοδοχείο ΑΚΤΑΙΟΝ που αναφέρει ο Μεταξάς στο ημερολόγιο εδώ
Περιήγηση στο εσωτερικό του ΑΚΤΑΙΟΝ εδώ
Αφιέρωμα στην Χρυσή εποχή του Νέου Φαλήρου εδώ.
  

Νέον Φάληρον, 30 Ιουνίου 1921
Όταν οι Έλληνες αντί εθνικών ονείρων αποκτήσωσι εθνικούς σκοπούς, τότε μόνον θα δυνηθώμεν να δημιουργήσωμεν ζωντανόν κράτος εν Ανατολή. Σκοπός δε δεν είναι η εκπλήρωσις ονείρων
αλλ' εκπλήρωσις ανάγκης της ζωής.


 

Το "Αστυκόν" Σχολείο (Πλατείας Δηλιγιάννη)

 ΑΣΤΥΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ


Ο Μηχανικός του Δήμου Εμμανούηλ Παπακωνσταντίνου φτιάχνει τα σχέδια αυτού του σχολείου το 1897 το οποίο κατασκευάζεται με έξοδα του Δήμου Πειραιά επί δημαρχίας Τρύφωνα Μουτζόπουλου. Είναι διόρωφο με στεγασμένη στοά εντός αυτού. 
 
Στην μετώπη του φέρει την ονομασία της εποχής του "Πλήρες Δημοτικό σχολείο Αρρένων Πειραιώς".  

 ΑΣΤΥΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ

Γιατί πλήρες; 
Στην πραγματικότητα ο τίτλος του ήταν "Αστυκόν 1ο Δημοτικόν Σχολείον Αρρένων Πειραιώς". Κατά τις συνήθειες της εποχής δημοτικό σχολείο που κάθε τάξη του είχε και τον δάσκαλό του λέγονταν "πλήρες" ή εξαθέσιο. Το εντελώς αντίθετο του πλήρους ήταν το μονοθέσιο δημοτικό σχολείο που ένας μόνο δάσκαλος έκανε μάθημα στα παιδιά όλων των τάξεων σε μια αίθουσα που στα πρώτα θρανία κάθονταν τα πρωτάκια μέχρι και σχεδόν ενήλικα άτομα που προσπαθούσαν να τελειώσουν το σχολείο.

Κατά συνέπεια ένα σχολείο τότε που στην εποχή του έφερε τον τίτλο "πλήρες" εθεωρείτο υπόδειγμα λειτουργίας αφού ειδικά στην επαρχία πολλά σχολεία ήταν μονοθέσια, διθέσια, κ.ο.κ. Γιαυτό και πολλά σχολεία αυτού του τύπου ενσωμάτωναν πινακίδες στην πρόσοψή τους ως τίτλο τιμής. Κάτι αντίστοιχο που συμβαίνει σήμερα με τίτλους "πρώτυπο" ή "πειραματικό".  


Εφημερίδα "ΕΜΠΡΟΣ" του 1905 και το Αστυκόν 1ον Δημοτικό Σχολείο των Αρρένων χρησιμοποιείται ως εκλογικό κέντρο.
Ως δημόσιο κτήριο το Αστυκόν Σχολείο χρησιμοποιούνταν και ως χώρος καταυλισμού στρατιωτικών τμημάτων (ΕΜΠΡΟΣ - 1908)

Είναι 15 Απριλίου 1905 και στις Γυμναστικές Εξετάσεις το "Αστυκόν" βραβεύεται μαζί με άλλα γνωστά σχολεία του Πειραιά (ΕΜΠΡΟΣ - 1905)
ΑΣΤΥΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ



Το 1910 το Αστυκόν Σχολείο παύει να είναι αποκλειστικά Αρρένων και διαιρείται η μεν Αρκτική του Πλευρά (βορεινή πτέρυγα) γίνεται 1ο Δημοτικό Σχολείο Αρρένων η δε Μεσημβρινή του πλευρά (νότια) γίνεται 1ο Δημοτικό Σχολείο Θηλέων.

ΑΣΤΥΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ


Γιατί Πλατεία Δηλιγιάννη;

Η πλατεία στην οποία βρίσκεται το Αστυκόν Σχολείο ονομάζεται Πλατεία Δηλιγιάννη. Αυτό συνέβει διότι επί Κυβερνήσεως Θεοδώρου Δεληγιάννη (ή Δηλιγιάννη) ψηφίσθηκε ερμηνευτικός νόμος, με τον οποίο απηλλάγει ο Δήμος της υποχρέωσης να αποζημιώσει παροδίες ιδιοκτησίες από απαλλατριώσεις. 

Από την ψήφιση αυτού του νόμου, σώθηκαν πολλοί Δήμοι σε όλη την Ελλάδα, αλλά κυρίως ο Δήμος Πειραιώς ο οποίος μέχρι τότε ήταν υποχρεωμένος να καταβάλλει 300.000 και πλέον δραχμές.
Η ψήφιση αυτού του νόμου, αν και προκάλεσε μέγιστες αντιδράσεις στην Βουλή τελικώς υπερψηφίστηκε σε μια ιστορική συνεδρίαση που διήρκησε από τις 17.00 ώρα της μιας ημέρας και τελείωσε στις 10.00 το πρωί της επομένης.
Η ευεργεσία από την απαλλαγή του Δήμου στην καταβολή αποζημιώσεων, ιδιοκτητών ήταν τόσο μεγάλη, που όλο το Δημοτικό Συμβούλιο Πειραιώς, ψήφισε την ανάρτηση της εικόνας του Θεόδωρου Δηλιγιάννη εντός του Δημαρχείου αλλά και την Πλατεία που βρίσκονταν μπροστά από το "ΑΣΤΥΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ" στο εξής να φέρει το όνομα "Πλατεία Θεοδώρου Δεληγιάννη".  

ΑΣΤΥΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ

Δίκες που εκκρεμούσαν κατά του Δήμου, με το νόμο αυτόν, απερρίφθησαν οριστικώς και τελεσιδίκως προς μεγάλο όφελος του τότε Δημάρχου Πειραιώς, Τρύφωνος Μουτζόπουλου.


ΑΣΤΥΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ

Τέλος να αναφέρουμε ότι παρόλη την μακρά ιστορία του κτηρίου έμεινε στους παλαιότερους γνωστό ως ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ γιατί το συγκεκριμένο κτήριο από το 1900 έως και το 1963 στέγασε την Σχολή Μηχανικών Εμπορικού Ναυτικού Προμηθέας (μπορείτε να διαβάσετε την σχετική ανάρτηση εδώ)




Η Σοφία Λόρεν στο Πασαλιμάνι του '57


Η Σοφία Λόρεν και ο Τώνης Μαρούδας τραγούδανε "τι είναι αυτό που το λένε αγάπη" από την ταινία "το παιδί και το Δελφίνι" του 1957 γυρισμένη στην Ύδρα. Δείτε την Σοφία Λόρεν να τραγουδά στα ελληνικά ενώ ο Μαρούδας την συνοδεύει με την κιθάρα του. Το αστέρι του Τώνη Μαρούδα ακτινοβολούσε τότε όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Τραγουδούσε στην Σπηλιά του Παρασκευά στην Καστέλλα (διαβάστε παλαιότερη ανάρτηση). Στο συγκεκριμένο τραγούδι ο Μαρούδας πούλησε 2.500.000 δίσκους παγκοσμίως.

Τόποι γυρισμάτων ταινίας: 

Το γύρισμα της ταινίας στην Ύδρα προκλήθηκε ύστερα από την μεσολάβηση της βασίλισσας Φρειδερίκης με σκοπό την τουριστική ανάπτυξη. Ανέδειξε την Ύδρα σε κοσμοπολίτικο προορισμό. Κάποια εσωτερικά γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στα στούντιο Cinecitta στην Ρώμη, ενώ μια σκηνή γίνεται σε μοναστήρι στα Μετέωρα και μάλιστα το ίδιο μοναστήρι χρόνια αργότερα θα χρησιμοποιηθεί από τον Ρότζερ Μουρ (Τζέιμς Μποντ) για τα γυρίσματα της ταινίας "Για τα μάτια σου μόνο".


Υπόθεση ταινίας: 

Η Σοφία Λόρεν παίζει μια φτωχή κοπέλλα που για να ζήσει μαζεύει σφουγγάρια από τον βυθό, όταν βρίσκει τυχαία ένα αρχαίο ελληνικό άγαλμα που αναπαριστά ένα παιδί πάνω σε ένα δελφίνι. Το άγαλμα αυτό θα την οδηγήσει σε περιπέτειες όταν θα το διεκδικήσουν για λογαριασμό τους συλλέκτες αρχαιοτήτων και αρχαιολόγοι.

Στην Ύδρα βρίσκεται "το παιδί πάνω στο δελφίνι" που χρησιμοποιήθηκε στην ταινία του 1957 με την Σοφία Λόρεν
"Το παιδί και το Δελφίνι"
  Η Σοφία Λόρεν στον Πειραιά:

Κάποια γυρίσματα της ταινίας έγιναν στο Λιμάνι του Πειραιά, αλλά και στο Πασαλιμάνι


Το σκάφος με το οποίο λέγεται ότι η ιταλίδα σταρ ταξίδεψε στην Ύδρα, ήταν του Νομικού και κατά την διαδρομή μάλιστα ο ίδιος ο εφοπλιστής Νομικός της παραχώρησε και το τιμόνι του σκάφους για σύντομο χρονικό διάστημα. Όμως το σκάφος που φαίνεται στο Πασαλιμάνι, έστω και λίγο, είναι το Νεράϊδα του Λάτση, που παραχωρήθηκε για τα γυρίσματα. 

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι σκηνές μετά το Λιμάνι, στο Πασαλιμάνι όταν πίσω από το σκάφος διακρίνεται ήδη το Αντικαρκινικό Νοσοκομείο του Μεταξά (1.13), ενώ σε άλλη σκηνή (1.22) θα δείτε την 2ας Μεραρχίας επί της Ακτής Μουτζοπούλου, ακριβώς εκεί που βρίσκεται το σκάφος.

Επειδή ειδικά στον πειραιά οι άντρες πολιορκούσαν την Σοφία εκείνη σε ερώτηση έλληνα δημοσιογράφου είχε απαντήσει με το γνωστό "το σεξ απήλ είναι 50% αυτά που έχεις και 50% αυτό που οι άντρες νομίζουν ότι έχεις".   

1956 και η ταινία ακόμα γυρίζεται στην Ύδρα
 Αξίζει να πούμε ότι μέχρι και το 1956 και λίγο πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα ο ρόλος της πρωταγωνίστριας δεν ήταν δεδομένος. Τελευταία στιγμή και οι πληροφορίες έρχονταν συνεχώς για την άλλη μεγάλη σταρ του ιταλικού κινηματογράφου την Λολομπριγκίτα.



Η Καθολική εκκλησία του Πειραιά (Άγιος Παύλος)

 ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ




Του Στέφανου Μίλεση

Πρόκειται για την καθολική εκκλησία του Αγίου Παύλου στην Parochiae Piraei, στην Ενορία δηλαδή του Πειραιά.

Τα σχέδια του Ναού αυτού, των Δυτικών όπως τον έλεγαν οι Πειραιώτες, που βρίσκεται στην οδό Φίλωνος 23, εκπονούνται από τον Εδουάρδο Σάουμπερτ (Schaubert) το 1838, αλλά η επίβλεψη κατασκευής από τον Χριστιανό Χάνσεν.

Η θεμελίωση ξεκινά στις 23 Οκτωβρίου 1838, ημερομηνία που εορτάζεται από την εκκλησία του Αγίου Παύλου ως ημερομηνία ιδρύσεως του ναού.  

Η ταχεία ανάπτυξη του Πειραιά από την επανασύστασή του το 1835, έχει κινήσει το ενδιαφέρον πολλών ξένων, που προσέρχονται στο μεγάλο λιμάνι για αναζήτηση ευκαιριών. Οι περισσότεροι των Δυτικών είναι στο δόγμα Καθολικοί. Για κάλυψη των θρησκευτικών τους αναγκών ένας Ιταλός μεγαλέμπορος ο Φρειδερίκος Μαρκέτη, μετασκευάζει χώρο στο προαύλιο του σπιτιού του και τελεί την λειτουργία. Για τις ανάγκες κατεβαίνει Καθολικός κληρικός από την Αθήνα. 

Ξαφνικά η οικία Μαρκέτη πωλείται και οι καθολικοί μένουν άνευ εκκλησίας. Ο πρωθιερέας των Καθολικών Αθηνών, αναγκάζεται να νοικιάσει οικία που μετατρέπει σε πρόχειρο ναό. Γράφει τότε στον Καθολικό Επίσκοπο Σύρου, ζητώντας την βοήθειά του και ο Επίσκοπος Σύρου με την σειρά του απευθύνεται στους θρησκευτικούς του προϊσταμένους:
"Ο δεύτερος σταθμός των Καθολικών βρίσκεται στον Πειραιά....Αγοράσθηκε οικόπεδο στο οποίο πολύ σύντομα θα αρχίσει η ανοικοδόμηση της εκκλησίας και της οικίας του εφημερίου. .....Επιθυμία όλων είναι να ονομαστεί η εκκλησία αυτή Απόστολος Παύλος, ενώ για την εκκλησία των Αθηνών, ο Όθων εξέλεξε τον Άγιο Διονύσιο". Η επιστολή αυτή που φέρει ημερομηνία 26 Ιουλίου 1838 μας αναφέρει ότι το οικόπεδο έχει ήδη αγορασθεί. Πως όμως;

Τότε εισέρχεται στο προσκήνιο της ιστορίας, ο Πρεσβευτής της Αυστροουγγαρίας στην Αθήνα, ιππότης Αντώνιο Πρόκες Φον Όστεν (Prokesch von Osten). 

Ο Αυστριακός Πρόξενος και ιππότης Prokesch von Osten

Ο Όστεν για την συγκέντρωση χρημάτων είχε αναλάβει να οργανώσει έρανο, από τα πληρώματα του Αυστριακού Στόλου της Μεσογείου ο οποίος του απέδωσε το ποσό των 1.128 δραχμών. Με το ποσό αυτό είχε αγοράσει αρχικώς ένα οικόπεδο. Για λόγους που δεν γνωρίζουμε, αυτό το οικόπεδο έγινε ανταλλάξιμο με ένα άλλο που μέχρι τότε ανήκε στο Δημόσιο, στην οδό Φίλωνος, αυτό το σημερινό δηλαδή οικόπεδο που οικοδομήθηκε ο ναός.

Ο Όστεν πετυχαίνει στην συνέχεια ο αρχιτέκτονας Σάουμπερτ να εκπονήσει τα σχέδια άνευ αμοιβής! Έτσι τα πληρώματα των Αυστριακών στόλων και η δωρεά του Σάουμπερτ, πέτυχαν στις 23 Οκτωβρίου 1838 να τεθεί ο θεμέλιος λίθος όπως αναφέραμε.

Την 1η Ιανουαρίου 1840 έγινε στο ναό η πρώτη λειτουργία. Πρώτος Εφημέριος Πειραιώς ήταν ο αιδεσιμότατος Μαρίνος Δούναβης.

Τα επίσημα εγκαίνια έγιναν στις 27 Νοεμβρίου 1840 από τον Επίσκοπο Σύρου φυσικά. 

Ο Όστεν για την ανέγερση του ναού, είχε πραγματοποιήσει δεύτερη κινητοποίηση για συγκέντρωση χρημάτων. Αυτή την φορά όχι από τα πληρώματα των πολεμικών πλοίων, αλλά από Καθολικές προσωπικότητες της Ευρώπης! Πρώτα ο ίδιος έδωσε ένα σεβαστό ποσό, ακολούθησε ο Εδουάρδος Σάουμπερτ και ο αρχιτέκτονας Χριστιανός Χάνσεν. Φυσικά δεν έμεινε πίσω και ο Επίσκοπος Σύρου Αλούσιος Βλάγκης, οι Ρότσιλντ, οι Κόμητες Ιωσήφ και Γουλιέλμος Εστερχάζυ, ο Χιώτης μεγαλέμπορος Τεργέστης Αμβρόσιος Ράλλης, ο ναός του Αγίου Στεφάνου Βιέννης και ακόμα η ελληνική κοινότητα Τεργέστης. 

Ο Osten ακόμα μεσολαβεί απευθείας με τον ίδιο τον Αυτοκράτορα της Αυστρίας Φερδινάνδο Α΄, ο οποίος χρηματοδοτεί και αυτός το χτίσιμο του Ναού. Η συμβολή του ήταν η πλέον καθοριστική καθόσον οι δωρεές Σήμερα δεν είναι καθόλου τυχαίο πως στην πρόσοψή του ο ναός, φέρει το Αυστροουγγρικό οικόσημο, αντιπροσωπευτικό της Αυστριακής Δυναστείας. 

Όσο για τον Osten να αναφέρουμε ότι η κατοικία του βρίσκονταν στην Αθήνα, στην οδό Φειδίου 3 και μπορείτε να την δείτε εδώ.

ΕΘΝΟΣΗΜΟ
Ο Αυτοκρατορικός Αυστριακός Θυρεός των Αψβούργων δεσπόζει στην είσοδο του Ναού

Η εκκλησία του Αγίου Παύλου, υπέστη αλλαγές το 1896 αλλά και το 1971 που επεκτάθηκε κυρίως στο πλάτος της. 

Το  1859 ο εφημέριος του ναού αυτού ήταν που προσκάλεσε τις τέσσερις Γαλλίδες Μοναχές του τάγματος του Αγίου Ιωσήφ, οι οποίες στην αρχή ξεκινώντας από την ίδρυση Ασύλου Ορφανών έφτασαν στην συνέχεια (1861) να δημιουργήσουν την γνωστή ελληνογαλλική Σχολή "Jeanne D' Arc".  

Με δεδομένο λοιπόν ότι η ομότιτλη ελληνογαλλική Σχολή του Αγίου Παύλου στον Πειραιά ιδρύθηκε το 1893, καταλαβαίνουμε ότι η συγκεκριμένη εκκλησία αποτελούσε στην αρχή το μόνο συνδετικό κρίκο των καθολικών με την πίστη τους.




Κάτι που δεν είναι γνωστό και αξίζει να σημειωθεί είναι πως εντός του ναού και μπροστά από την Αγία τράπεζα, υπάρχει τάφος. Πάνω σε αυτόν βρίσκεται χαραγμένα δύο γράμματα P.O., που σημαίνουν Prokesch Osten. Εκεί βρίσκονται ενταφιασμένα τα τρία παιδιά του Όστεν που ήταν ο Ιούλιος (1835), Φρειδερίκος (1837) και Φραγκίσκος - Ιωσήφ (1856).

Οι Καθολικοί του πειραιά:

 Μην ξεχνάμε ότι ο σύγχρονος πειραιάς από την ίδρυσή του ως Δήμος το 1835 προσέλκυσε μεγάλο αριθμό ξένων (Δυτικών) οι οποίοι πίστεψαν στην ανάπτυξή του και στο οικονομικό θαύμα δημιουργίας του μεγάλου Λιμένα. Ήδη από την απογραφή του 1848 όπως αυτή γίνονταν με τα ήθη της εποχής, που καταμετρούσαν τους αρχηγούς των νοικοκυριών, σε σύνολο 800 νοικοκυριών στον Πειραιά, τα 66 ήταν Δυτικής Προέλευσης. Πρώτη θέση κατείχε η Μάλτα με 15 οικογένειες που ζούσαν στην περιοχή του Πειραιά και αντιπροσωπεύουν το 50% των δυτικών αλλοδαπών του Πειραιά, 
3 οικογένειες από Γαλλία
2 από Αγγλία
2 από Γερμανία,  
και πολλές άλλες από την Ιταλία οι οποίες τότε λόγω μη ύπαρξης ακόμα Ιταλικού κράτους δήλωναν την πόλη που έρχονταν ήτοι:
2 οικογένειες από το Παλέρμο
2 από την Ραγκούζα
1 οικογένεια από Πιεμόντε
1 από Γένοβα
ενώ 30 οικογένειες μεταξύ των οποίων άλλες ελληνικές αλλά κυρίως ιταλικές δήλωναν ως προέλευση γενικώς τα νησιά του Ιονίου (κυρίως από Ζάκυνθο, Κέρκυρα, Κεφαλονιά). Τα επτάνησα τότε ήταν ακόμα υπό Βρετανική κατοχή, και αφού στο παρελθόν είχαν υπάρξει ιταλικά, ελληνοποιημένες οικογένειες ιταλών κρατικών υπαλλήλων με την λήξη της ιταλικής εποχής παρέμειναν στα νησιά και όταν αυτά ακόμα τέθηκαν υπό αγγλική κυριαρχία και στην συνέχεια κατέβηκαν στον πειραιά.

Ένας διάσημος αφορισμένος Καθολικός του Πειραιά:

 Γεννήθηκε από οικογένεια Καθολικών στην Σύρο γιαυτό και είχε το παρατσούκλι ο Φράγκος. Σε ηλικία 12 ετών έφτασε μόνος του στον Πειραιά αφού η οικογένειά του τον ακολούθησε αργότερα. Δούλεψε κυρίως στα Καρβουνιάρικα Πειραιά ως εργάτης. Μαζί με τους Μπάτη, Παγιουμτζή και Δελιά αποτέλεσαν τότε την θρυλική "Η τετράς η ξακουστή του πειραιώς".  Μιλάμε για τον θρυλικό Μάρκο Βαμβακάρη φυσικά.

Το 1935 γράφει την Φραγκοσυριανή που έγινε ξακουστή. Φραγκοσυριανές έλεγαν στην καθολικές κοπέλες από την Σύρο. Μετά από πολλές περιπέτειες αισθηματικές, προσωπικές, οικονομικές και πολιτικές φτάνει να αφοριστεί από την Καθολική Εκκλησία γιατί παντρεύτηκε δεύτερη φορά με ορθόδοξο γάμο. Ο αφορισμός αυτός ήρθη το 1966.
   
Πηγές:
Ο Μάρκος Ν. Ρούσσος- Μηλιδώνης και το σπουδαίο άρθρο του που φέρει τον τίτλο  "Ένα μνημείο του Πειραιά γιορτάζει τα 150 χρόνια του", που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό "Φιλολογική Στέγη" αποτέλεσε την κύρια πηγή ενημέρωσης (τεύχος με αριθμό 44 του 1988). Έχει δημοσιεύσει 22 βιβλία αποκλειστικά για την ιστορία της Καθολικής Εκκλησίας στην Ελλάδα.

Επιπροσθέτως:
- "Ο εν Αθήναις Καθεδρικός Ναός του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου (1865-1965)" Ε. Δαλεζίου, 1965
- Εφημερίδα "Καθολική" φ.2460 της 19.1.1988
- Ψηφιακές Εφημερίδες Βουλής των Ελλήνων

Ο Ιταλός κατάσκοπος που έκτισε εκκλησία στην Καστέλλα

  
Ο Ναός της Αγίας Αικατερίνης και στο ισόγειο βρίσκεται ο Άγιος Βικέντιος


Του Στέφανου Μίλεση


Ένας Ιταλός πολιτικός μηχανικός στο επάγγελμα, το όνομα του οποίου ήταν Βιτσέντζο Καϊβάνο, κάτοικος Κωνσταντινούπολης, γνώρισε μέσω συνοικεσίου μια όμορφη Πειραιώτισσα, την Αικατερίνη Λεμπέση, την οποία όμως παρά τον τρόπο γνωριμίας, αγάπησε παράφορα και την οποία νυμφεύτηκε τον Μάιο του 1906. Το Μάιο του 1934 όμως η Αικατερίνη Λεμπέση - Καϊβάνο πέθανε.

Ο Βιντσέντζο (ή εξελληνισμένα Βικέντιος), αμέσως κατέφτασε στον Πειραιά και ζήτησε από τον Δήμαρχο της πόλης, τον Σωτήριο Στρατήγη, την άδεια να κτίσει στην μνήμη της μια εκκλησία πάνω στη Πλατεία Αλεξάνδρας! 

Το αιτιολογικό του ήταν απλό. Η σύζυγός του ήταν γνωστή ενάρετη Πειραιώτισσα, της οικογένειας Λεμπέση, πιστή στην ορθόδοξη εκκλησία και κατά συνέπεια, ο Καϊβάνο θεωρούσε δίκαιο το αίτημά του. Ο Στρατήγης του απάντησε, πως δεν ήταν δυνατόν να δεσμεύσει μια τόσο όμορφη περιοχή, τόσο κεντρική, όσο η Πλατεία Αλεξάνδρας για τη μνήμη της συζύγου του. 

Το ζήτημα τέθηκε και στο Δημοτικό Συμβούλιο και ο Καϊβάνο πηγαινοερχόταν συνεχώς στον Πειραιά από την Κωνσταντινούπολη. Έφερε μάλιστα και σχέδια της εκκλησίας, με τα οποία έδειχνε πως μεγάλοι μηχανικοί της Κωνσταντινούπολης θα αναλάμβαναν το σχεδιασμό της. Στο μεταξύ το Δημοτικό Συμβούλιο του υπεδείκνυε ένα άλλο σημείο, ένα μικρό άλσος κοντά στου Τουρκολίμανο, χωρίς να αναφέρεται κάτι περισσότερο για το ποίο ήταν το σημείο που πρότειναν. 

Η επιμονή του Καϊβάνο ωστόσο ήταν τόσο έντονη και τόσο παράξενη, ώστε οι Δημοτικοί Σύμβουλοι είχαν αρχίσει να τον ειρωνεύονται και να αναρωτιούνται τι άλλο θα μπορούσε να συμβαίνει.


Σχέδιο της εκκλησίας της "Αγίας Αικατερίνης" που δημοσιεύθηκε στην πειραϊκή εφημερίδα "Σφαίρα" το Νοέμβριο του 1936. Η εφημερίδα ανακοινώνει στους αναγνώστες της πως ο Βικέντιος Καϊβάνο, δωρίζει την εκκλησία στο "Εκκλησιαστικό Ορφανοτροφείο Βουλιαγμένης". 

Η στάση του Καϊβάνο τράβηξε και την προσοχή του Χρήστου Λεβάντα ο οποίος γράφει για αυτόν: «Πρόκειται για ένα κοντό ανθρωπάκο, πενηντάρι περίπου, με μικρά ανήσυχα μάτια, που ανεβοκατεβαίνει έναν χρόνο τώρα ντυμένος στα κατάμαυρα από την κορυφή έως τα νύχια, τις σκάλες του δημαρχείου στον Πειραιά και προκαλεί τα περίεργα βλέμματα. Αιτία το γεγονός πως ο περίεργος αυτός ανθρωπάκος αγόρασε μια σημαντική έκταση επί της Πλατείας Αλεξάνδρας για να κτίσει μια εκκλησία εις μνήμην της αποθανούσης συζύγου του!... Η ιστορία αυτή που μοιάζει αληθινά σαν παραμύθι!».

Στο μεταξύ ο Καϊβάνο, αφού είδε πως με τον Δήμο δεν θα μπορούσε να προχωρήσει στην υλοποίηση του σχεδίου του, έκανε το εξής. Προσέγγισε τον γνωστό βιομήχανο Ανδρέα Σπυράκη και αγόρασε κτήμα ιδιοκτησίας του, έναντι της Πλατείας Αλεξάνδρας, δίπλα στη Συνοικία Τσίλλερ, εκεί ακριβώς που ήταν το εργοστάσιο υαλουργίας, που ο  Τσίλλερ τροποποίησε και είχε μετατρέψει σε εξοχική του κατοικία. Το τίμημα αγοράς που κατέβαλε ο Καϊβάνο στον Ανδρέα Σπυράκη ήταν 3.750.000 δραχμές για μια έκταση 7.000 τετραγωνικών πήχεων. Ο Καϊβάνο υπολόγιζε ακόμα να ξοδέψει άλλα 4.000.000 δραχμές για την ανέγερση της εκκλησίας. Σημειωτέον πως ο Καϊβάνο ήταν Καθολικός!

Από πλευράς κατοίκων της περιοχής, χάρηκαν που θα αποκτούσαν δίπλα τους μια εκκλησία, η χαρά τους όμως γρήγορα μεταβλήθηκε σε απορία, όταν με έκπληξη έμαθαν, πως δεν θα ήταν απλώς μια εκκλησία αλλά και ένα μαυσωλείο! Αρκετοί που γνώριζαν τη νεαρά Αικατερίνη Λεμπέση όταν ακόμη ζούσε, μάθαιναν τα νέα της, για το πόσο μεγάλη ήταν η τύχη που της προέκυψε από τον γάμο της καθώς είχαν αποκτήσει μεγάλη περιουσία. Ο Βικέντιος και η Αικατερίνη έκαναν από κάθε πλευρά μια ζωή ζηλευτή. Με έδρα την Κωνσταντινούπολη, ταξίδευαν διαρκώς σε δύση κι ανατολή, κλείνοντας συνεχώς εργασίες σχεδίασης και κατασκευής έργων, χωρίς να υστερούν σε αγαθοεργίας

Όταν έμαθαν για το θάνατο της Αικατερίνης και πως  η εκκλησία με το μαυσωλείο προοριζόταν για εκείνη, ηρέμησαν κάπως και αποδέχθηκαν το γεγονός. Έτσι η απορία του κόσμου μεταβλήθηκε σε εντυπωσιασμό, για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η αγάπη ενός ανδρός για τη σύζυγο που έχασε. Ο Βικέντιος Καϊβάνο, ταύτισε για αρκετό καιρό το όνομά του, ως ένας σύγχρονος Ρωμαίος, καθότι μάλιστα και Ιταλός, που έχασε την Ιουλιέτα του. 


Ποια ήταν όμως η Αικατερίνη Καϊβάνο που ήταν τόσο γνωστή στον Πειραιά; Ένα γράμμα του Μητροπολίτου Φωτίου Β΄ προς τον τότε Αρχιεπίσκοπο Αθηνών ίσως μας διαφωτίσει. Η επιστολή αυτή είχε γραφεί με σκοπό την παραχώρηση της αδείας που ζητούσε ο Καϊβάνο. 
«Η Αικατερίνη Λεμπέση, υπήρξε ου μόνο ως σύζυγος και ως μήτηρ τύπος χριστιανής συζύγου και μητρός, αλλά και πρότυπον χριστιανής εις αγάπην, εις φιλαλληλίαν, φιλανθρωπίαν και ευσπλαχνίαν δράσασα καθ΄ όλην τη ζωήν αυτής αγνώς και πλουσίως υπέρ του πλησίον. Τον πρό τινος επισυμβάντα άωρον θάνατον αυτής η πόλις ημών και ολόκληρος η κοινωνία εθρήνησεν. Ο σύζυγος και τα τέκνα αυτής είναι επί τω μεγάλω και σκληρώ δυστυχήματι απαρηγόρητοι…»

Στο μεταξύ η εκκλησία αναγειρόταν με πυρετώδεις ρυθμούς. Στις 26 Νοεμβρίου του 1936 τέθηκε ο θεμέλιος λίθος παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών. Το έργο τέθηκε υπό την εποπτεία του ίδιου του Καϊβάνο, που καθοδηγούσε του πολλούς εργάτες που είχε προσλάβει, καθώς έδειχνε ανυπόμονος με την ολοκλήρωση του έργου του. 

Η εκκλησία που ολοκληρώθηκε το 1938, δέσποζε έναντι της Πλατείας Αλεξάνδρας, χωρίς να βρίσκεται πάνω της, όπως αρχικώς ζητούσε ο Καϊβάνο. Κάτω ακριβώς από την εκκλησία, είχε διαμορφωθεί μια ισόγεια κρύπτη, ένα παρεκκλήσι, προκειμένου να εναποθέσει τη ταριχευμένη πλέον σύζυγό του. Η Αικατερίνη είχε πεθάνει το 1934 και μέχρι το 1938 το σώμα της διατηρείτο ταριχευμένο στη Κωνσταντινούπολη. Μάλιστα για τη ταρίχευση της Αικατερίνης υπάρχει ένα ολόκληρο παρασκήνιο για το οποίο αναφέρθηκε η εφημερίδα «Ακρόπολις»[1]

Σύμφωνα με αυτό, ο Καϊβάνο απαίτησε από τους ταριχευτές της Πόλης, όχι απλά να ταριχεύσουν το σώμα της συζύγου του, αλλά με τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρηθεί για πάντα ανέπαφο και να διατηρήσει «αιώνια» τα χαρακτηριστικά της. Η εφημερίδα γράφει πως οι ντόπιοι ταριχευτές δεν μπορούσαν να δώσουν αυτή τη διαβεβαίωση, και ο Βικέντιος κάλεσε από την Ελλάδα τους γνωστούς στην εποχή τους Βασιλειάδη και Αρνάνη οι οποίοι και διενήργησαν το έργο της ταρίχευσης. Μετά τοποθέτησε τη σωρό της συζύγου μέσα σε ένα φέρετρο κατασκευασμένο από τσίγκο και μολύβι, στο οποίο μάλιστα φαίνονταν και το πρόσωπο του λειψάνου, γιατί στο ύψος αυτό υπήρχε γυαλί. Με αυτό το ειδικό φέρετρο κατέφθασε στον Πειραιά η σωρός της Αικατερίνης Λεμπέση, την Παρασκευή 6 Μαΐου του 1938, όταν το ιταλικό ατμόπλοιο "Γκριμάνι", κατέπλευσε στον Πειραιά. 

Η πρώτη διανυκτέρευση της σωρού, έγινε εντός της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα, προκειμένου την επομένη να εισαχθεί στην ειδική κρύπτη της εκκλησίας που είχε ειδικά κατασκευάσει το Καϊβάνο στη μνήμη της και που φυσικά θα λάμβανε το όνομα «Αγία Αικατερίνη». Η τελετή εγκαινίων της εκκλησίας της Αγίας Αικατερίνης έγινε την επόμενη ημέρα που μεταφέρθηκε και τοποθετήθηκε η σωρός από τον Άγιο Σπυρίδωνα στο νέο ναό της Πλατείας Αλεξάνδρας.
Στην τελετή αυτή χοροστάτησε μάλιστα και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών. 

Και ενώ φαίνεται πως η παράξενη σαν «παραμύθι» ιστορία, όπως τη χαρακτήρισε ο Λεβάντας σταματά εδώ, καθώς μέχρι εδώ φτάνει και η αφήγηση της ιστορίας από τις εφημερίδες του 1938, η ιστορία εξελίσσεται ακόμη πιο απρόσμενα, αν κανείς ερευνήσει τα δημοσιεύματα της μεταπολεμικής εποχής! Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Μακεδονία» μεταπολεμικά η ιστορία έχει και συνέχεια!

Όσες φορές βρίσκονταν στον Πειραιά ο Καϊβάνο, κλείνονταν μέσα στην εκκλησία για δύο και τρεις ώρες την ημέρα φορώντας πάντα μαύρα και κλαίγοντας διαρκώς για την σύζυγό του που έχασε. Όσοι τότε τον γνώριζαν, άρχισαν να θεωρούν την συμπεριφορά του αυτή περίεργη και φυσικά όχι φυσιολογική δεδομένου ότι κάθε φορά που έπρεπε να γευματίσει στο σπίτι του, έδιωχνε όλους τους υπηρέτες που είχε και έτρωγε έχοντας απέναντί του ένα σερβίτσιο ακόμα (της γυναίκας του), ενώ κατά την διάρκεια του γεύματος οι υπηρέτες έλεγαν ότι μιλούσε μαζί της. 

Παραμονές του ελληνοϊταλικού πολέμου η βρετανική αντικατασκοπεία στην Ελλάδα «πιάνει» παράξενα κρυπτογραφημένα σήματα να εκπέμπονται από την περιοχή της Καστέλλας. Οι ελληνικές αρχές με την βοήθεια ραδιογωνιόμετρων εντοπίζουν ότι τα σήματα εκπέμπονται από την εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης. Μια νύχτα που ο Βικέντιος Καϊβάνο, λείπει για την Κωνσταντινούπολη ερεύνησαν την εκκλησία και αφού δεν βρήκαν τίποτα το εμφανές, προχώρησαν και στην κρύπτη που ο Καϊβάνο είχε τοποθετήσει την γυναίκα του εντός του ειδικού μεταλλικού φέρετρου. Αφού έφτασαν στο σημείο να το ανοίξουν, με έκπληξη διαπίστωσαν πως κάτω ακριβώς από το κεφάλι του λειψάνου, βρισκόταν κρυμμένος ένας τεχνολογικά εξελιγμένος στην εποχή του πομπός.  

Δεν αναφέρουν φυσικά τίποτα και όταν επιστρέφει από την Κωνσταντινούπολη ο Καϊβάνο τον συλλαμβάνουν με την κατηγορία της κατασκοπείας. Πρόκειται για μια πραγματικά μοναδική ιστορία, μιας εκκλησίας που αποτελεί σημείο αναφοράς για τον Πειραιά, από το όμορφο σημείο στο οποίο δεσπόζει με θέα την Πλατεία Αλεξάνδρας και όλο το απέραντο γαλάζιο του Σαρωνικού. Κλείνοντας να αναφέρουμε πως η εκκλησία φέρει το όνομα «Αγία Αικατερίνη», ωστόσο το παρεκκλήσι που βρίσκεται στον ισόγειο χώρο του ναού, φέρει το όνομα «Άγιος Βικέντιος»!




[1] "Τέσσερα χρόνια διατηρεί τη γυναίκα του ταριχευμένην" άρθρο εφημερίδας "Ακρόπολις" φ. 7 Μαΐου 1938.


Η εκκλησία φέρει το όνομα «Αγία Αικατερίνη», ωστόσο το παρεκκλήσι που βρίσκεται στον ισόγειο χώρο του ναού, φέρει το όνομα «Άγιος Βικέντιος»!




Του Στέφανου Μίλεση
Ερευνητή Πειραϊκής Ιστορίας


Πηγές:

- "Τέσσερα χρόνια διατηρεί τη γυναίκα του ταριχευμένην" άρθρο εφημερίδας "Ακρόπολις" φ. 7 Μαΐου 1938.
- "Πριν από τον πόλεμο", εφημερίδα "Μακεδονία", φ. 28ης Οκτωβρίου 1969.