"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Στοά Κούβελου (οδό Ναυάρχου Μπήττυ 5)

Στοά Κούβελου
Η σημερινή οδός Καραολή και Δημητρίου στον Πειραιά, παλαιότερα έφερε το όνομα Ναυάρχου Μπήττυ και ακόμα πιο παλιά λέγονταν οδός Άρεως. 

Ο Ναύαρχος Δαβίδ Μπήττυ (David Richard Beatty, 1871-1936) έμεινε στην ιστορία κυρίως από την εμπλοκή του στην Μάχη της Γιουτλάνδης το 1916. Ήταν μια μεγάλη ναυμαχία του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και αποτέλεσε σημείο καμπής στο ναυτικό πόλεμο. Αν και η καταστροφή για το βρετανικό ναυτικό ήταν μεγάλη, ο γερμανικός στόλος εγκατέλειψε τη μάχη και η ναυμαχία αυτή θεωρήθηκε μια ήττα για την Γερμανία. 

10 Σεπτεμβρίου 1924 - Ο Λόρδος του Αγγλικού Ναυαρχείου Ναύαρχος Μπήττυ αφικνείεται δια επίσκεψιν στην χώρα μας

Ο Ναύαρχος Μπήττυ ήταν επίσης γνωστός για τα αποφεύγματά του. Προς τιμή του λοιπόν η μέχρι τότε οδός Άρεως μετονομάσθηκε και έφερε το όνομά του, σε μια περίοδο που οι Άγγλοι εθεωρούντο παραδοσιακοί μας σύμμαχοι. 

Ο Μπήττυ επίτιμος Δημότης Αθηνών:

Στις 7 Μαΐου του 1919 ο Ναύαρχος Μπήττυ καταφθάνει στον Φαληρικό Όρμο, επιβαίνοντας επί αγγλικού σκάφους (Θαλαμηγού) με την ιδιότητα του πρώτου Λόρδου του Αγγλικού Ναυαρχείου. Ο Δήμαρχος Πειραιώς τον καλοσωρίζει επί της θαλαμηγού. Την ίδια ημέρα, το Δημοτικό Συμβούλιο Αθηνών, σε έκτακτη συνεδρίασή του, με πρόταση του Δημάρχου Πάτση, τον ανακηρύσσει παμψηφεί, επίτιμο δημότη Αθηναίων. 

Από το 1919 ο Ναύαρχος Δαβίδ Μπήττυ, πρώτος Λόρδος του Αγγλικού Ναυαρχείου, γίνεται επίτιμος Δημότης Αθηναίων. Στον Πειραιά, η οδός Άρεως, μετονομάζεται σε Ναυάρχου Μπήττυ (φωτογραφία από wikipedia)
 Όταν αργότερα έγιναν τα επεισόδια με τους Άγγλους στην Κύπρο, με αποκορύφωμα τις καταδίκες σε θάνατο των αγωνιστών Μιχαλάκη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου στις 10 Μαΐου 1956, αυτός αλλά και πολλοί άλλοι δρόμοι στον Πειραιά, άλλαξαν τις αγγλικές τους ονομασίες ως ένα σημάδι αποδοκιμασίας της αγγλικής πρακτικής στην Κύπρο.

Η προτομή του Ναυάρχου Μπήττυ, στην Πλατεία Τραφάλγκαρ (πηγή φωτογραφίας wikipedia)
  
Επί της οδού Ναυάρχου Μπήττυ 5 (σημερινή Καραολή -Δημητρίου 5), υπάρχει μέχρι σήμερα μια στοά γνωστή ως "Στοά Κούβελου". 


Αν και η στοά αυτή είναι περισσότερο γνωστή από το μαγαζί ΡΑΚΑΔΙΚΟ, ωστόσο οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι η στοά διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα που κυριαρχούσε κάποτε σε όλη την Κεντρική αγορά του Πειραιά. Εντός της στοάς λειτουργεί και το παραδοσιακό "Καφενείον Ναυάρχου Μπήτυ" ιδιοκτησίας του Πειραιώτη Γιώργου Μυκονιάτη. 

Το Καφενείον Ναυάρχου Μπήτυ στον στοά Κούβελου



Ο Γιώργος Μυκονιάτης, ιδιοκτήτης του Καφενείου "Ναυάρχου Μπήτυ" και η Άννα από το Ρακάδικο


Εικόνα μιας άλλης εποχής που όμως υπάρχει σήμερα
Το δάπεδο της στοάς


Η στοά Κούβελου με το Ρακάδικο να έχει δημιουργήσει έναν όμορφο χώρο
Η στοά Κούβελου δημιουργήθηκε τμηματικά από οικήματα το ένα δίπλα στο άλλο που είχαν πρόσοψη ένα μικρό στενάκι κάθετο στην οδό Άρεως (αρχική ονομασία). Γύρω στα 1890 χρησιμοποιήθηκε ως Χάνι. Με την έννοια αυτή, υπήρχαν κάποια δωμάτια στον πάνω όροφο, ενώ κάτω ασφάλιζαν εντός της μικρής αυτής παρόδου τα υποζύγιά τους. Κοντά ευρίσκετο άλλωστε και η Πλατεία Αμαξοστασίου. 

Εντός της στοάς κυριαρχεί ένας παλαιός χάρτης του Πειραιά
Η στοά Κούβελου από το βάθος προς την έξοδο
Στο βάθος της στοάς βρίσκεται σε λειτουργία μέχρι και σήμερα κατάστημα με Κεντήματα, κλωστικά και δαντέλλες (ΚΟΣΜΟΚΕΝΤ)
 Όλες οι ταμπέλες εντός της στοάς είναι αναπαλαιωμένες ωστόσο πετυχαίνουν το σκοπό τους, αφού δημιουργούν την ατμόσφαιρα που επικρατούσε παλαιότερα.






Η τετράς του Πειραιά

ΤΕΤΡΑΣ Η ΞΑΚΟΥΣΤΗ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ (THE FAMOUS PIRAEUS 4)

Γράφει η Νανά Ιωαννίδου


Παρατηρώ ότι το αυθεντικό λαϊκό μας τραγούδι, εκτός από μέγα ενωτικό στοιχείο όλων των Ελλήνων, έχει γίνει και διδακτορική διατριβή της μόδας ! Παναγιά μου δηλαδή τι έχω διαβάσει τώρα τελευταία, εγώ η Μικρασιάτισσα και μεγαλωμένη μέσα στην αγορά του παλιού Πειραιά, που ακόμα στην εφηβεία μου παλλόταν το αυθεντικό λαϊκό ρεμπέτικο τραγούδι και η ατμόσφαιρά του. Μπορεί μουσικολογικά, κοινωνιολογικά να εξηγήσεις ένα τραγούδι με τις γνώσεις σου, αλλά το αυθεντικό λαϊκό μας τραγούδι πάνω απ΄ όλα είναι παλμός ψυχής. Αυτό το νοιώθεις όταν το τραγουδάς, δονείται ο εσωτερικός σου κόσμος και καθηλώνεσαι όταν βλέπεις έναν άντρα να χορεύει ζεϊμπέκικο (όχι οι πολτοποιημένες κλώσσες της πίστας) !

Αυτός ο παλμός της ψυχής, η έκσταση, κανένας ξενέρωτος ανά την υφήλιο δεν μπορεί να συλλάβει και να καταγράψει, μόνο οι λαϊκοί άνθρωποι στα λιμάνια της Μεσογείου με τα ντέρτια, τους καημούς τους και τους αναστεναγμούς τους. Γιατί εδώ γεννήθηκε, το λαϊκό τραγούδι, στα λιμάνια της Μεσογείου. Όταν βλέπω κάτι ιστοσελίδες στην Αγγλική γλώσσα ρεμπετολογική ανάλυση της ανάλυσης !!!

Πούσαι Νίκο Μάθεση φωνάζω ! Που τον γνώρισα μέσα στην παλιά αγορά του Πειραιά, φίλος του πατέρα μου, ένας ιστορικός στιχουργός και αυθεντικός ρεμπέτης.
Ο Πειραιάς έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στο ρεμπέτικο τραγούδι αλλά και στο μετέπειτα λαϊκό. Ο Ηλίας Πετρόπουλος σπουδαίος μελετητής του ρεμπέτικου, το συγκεντρώνει σε τρεις περιόδους:
1) Το 1922 - 1932 με στοιχεία Σμυρνέϊκα, ερωτικά, μάγκικα, φυλακής και χασικλίδικα
2) Το 1932 - 1942 κλασική περίοδος και 
3) Το 1942 - 1952 ευρείας διάδοσης και αποδοχής.

Στη δεκαετία του '20 μάγκες ταλαντούχοι γύρω από το λιμάνι που δούλευαν, μαζευόντουσαν σε διάφορα στέκια με τους μπαγλαμάδες και τα μπουζούκια τους, νταλκαδιασμένοι πάντα από έρωτα και τραγουδούσαν τη μαγκιά τους, γύρω από ένα μαγκάλι, κάπνιζαν το ναργιλέ τους σε χασάπικο και ζεϊμπέκικο. Αυτοί όλοι δεν είχαν ανάγκη από το πλήθος και το τραγούδι αυτό το γουστάριζαν για πάρτι τους μαζί με τους ρεμπέτες υμνητές τους.

Ανήκαν στο περιθώριο. Όταν το '22 πλημμύρισε το Μικρασιατικό στοιχείο τον Πειραιά, έφερε τα ήθη, τα έθιμά του, τους δεξιοτέχνες των μουσικών οργάνων και η πολιτιστική ποικιλότητα του Ελληνισμού συνδιαμόρφωσε μια νέα κουλτούρα ρεμπέτικου λαϊκού τραγουδιού. Στην κλασική περίοδο γράφεται ακόμα μάγκικο τραγούδι, αλλά και σπουδαία ερωτικά τραγούδια, κοινωνικά, τραγούδια για λύπες, καϋμούς, βάσανα, χαρές, πόθους των ανθρώπων, ολόκληρη η καθημερινότητα.

Εδώ συνέβαλε καθοριστικά στο λαϊκό μας τραγούδι και μέχρι τώρα είναι αδιαμφισβήτητο, η γνωστή Τετράς του Πειραιά του 1934, που αρχίζει στη Δραπετσώνα στη μάντρα του Σαραντόπουλου. Τα μεγάλα λαϊκά τραγούδια τότε αρχίζουν να γράφονται. Κέντρο του λαϊκού τραγουδιού γίνεται ο Πειραιάς και τα πέριξ !

Τότε αρχίζει και η δισκογραφία. Η γνωστή Τετράς ήταν:

α) Ο Μάρκος Βαμβακάρης 1905 - 1972, καταγόμενος από την Σύρα, θεωρείται γενάρχης του ρεμπέτικου λαϊκού τραγουδιού.
β) Ο Ανέστης Δελιάς (δεξιοτέχνης στο μπουζούκι), 1912 - 1944, καταγόμενος από τη Σμύρνη,
γ) Ο Στράτος Παγιουμτζής (ερμηνευτής), 1904 - 1917 Αϊβαλί και 
δ) Ο Γιώργος Μπάτης (μπαγλαμά) καταγόμενος από Μέθενα αλλά από μικρός στον Πειραιά. 
Το 1944 που πεθαίνει ο Ανέστης Δελιάς παίρνει τη θέση του ο Απ. Χατζηχρήστος, 1904 - 1959 καταγόμενος από τη Σμύρνη.

Το 1940 το λαϊκό τραγούδι μεταλλάσσεται και εξελίσσεται. Γράφει πια για τη φτώχεια, την πείνα, το ξενητεμό, την ορφάνια, για τον πόλεμο. Υπάρχουν κι άλλοι μεγάλοι δημιουργοί, μαστόρια του λαϊκού τραγουδιού: Γ. Παπαϊωάννου, Μπαγιαντέρας (Δ. Γκόγκος), Δ. Παπάζογλου, Γ. Τσαούς, Γ. Μητσάκης, Γ. Ζαμπέτας, Μαν. Χιώτης, Απ. Καλδάρας και πολλοί άλλοι, οι οποίοι πλούτισαν με αριστουργήματα το λαϊκό μας τραγούδι και οι οποίοι έγραψαν και πολλά για τον Πειραιά. Ο Βασ. Τσιτσάνης υπήρξε το βαρύ πυροβολικό, που οδήγησε το λαϊκό σε ένα πιο εξευγενισμένο είδος ρεμπέτικου λαϊκού τραγουδιού και πάντρεψε την ανατολίτικη με την δυτικοευρωπαϊκή αρμονία και με στίχο ερωτικό αλλά και βαθειά κοινωνικό. Σημαία του το "Συννεφιασμένη Κυριακή".

Ο Μάνος Χατζηδάκης και Μίκης Θεοδωράκης αργότερα φέρνουν το έντεχνο που είναι ένα διαφορετικό μείγμα λαϊκού τραγουδιού. 
Όλα αυτά τα χρόνια τη λαϊκή μουσική πλαισίωναν και μεγάλες λαϊκές φωνές, οι περισσότεροι αυτοδίδακτοι γιατί το λαϊκό μέταλλο ή το έχεις ή όχι, όπως και η δεξιοτεχνία στο μπουζούκι, που οι περισσότεροι μεγάλοι δεν παίζουν όργανο, αλλά κάνουν κατάθεση ψυχής. Ας ακούσουμε κάτι από το άρωμα μιας εποχής, με έναν από αυτούς τους καλλιτέχνες με παλιάς κοπής παίξιμο, τον Γιάννη Μωραΐτη, που γεννήθηκε το 1944, σ΄ ένα ταξίμι που το ονομάζουν "Ταξίμι Πειραιώτικο".

Ταξίμι δηλαδή ένας αυτοσχεδιασμός που χρειάζεται έναν δεξιοτέχνη του μπουζουκιού. Η μελωδία πρέπει να έχει αρχή, μέση και τέλος. Να μη σούρνει τις νότες, να πέφτουν σαν στραγάλια, έλεγαν οι παλιοί, να έχει ειρμό, ταχύτητα, αλλά και ηχοχρώματα και παίζοντας η πέννα να ζωγραφίζει !
Εδώ, το ενώνει αριστοτεχνικά μ΄ ένα στιχάκι στο τέλος από το "Ραδίκι" του 1934 του Γ. Μπάτη, όπως συνήθιζαν να προσθέτουν οι παλιοί από διάφορα αγαπημένα τους μοτίβα.

Υ.Γ.
Τα γραφόμενά μου είναι απόψεις δικές μου όπως τα έζησα, γιατί ο παππούς μου είχε ταβέρνα στον Πειραιά που κατέβαιναν οι ρεμπέτες με τα όργανά τους και τραγουδούσαν, αλλά και δύο θείοι μου που είχαν καφενεία. Ο ένας μέσα στην παλιά αγορά του Πειραιά, που σύχναζαν παλιοί ρεμπέτες κι ο άλλος στην παραλία Μοσχάτου. Εκεί σύχναζαν πολλοί μουσικοί και μεγάλοι τραγουδιστές της εποχής '55 - '65. Στην παραλία Μοσχάτου, υπήρξε το κέντρο "Α. Κουλουριώτη". Πέντε βήματα παρακάτω στις Τζιτζιφιές στην παραλία, το κέντρο "Φαληρικόν" του Μαργωμένου. Πρώτα περνούσαν από το καφενεδάκι της παραλίας, απέναντι από του Κουλουριώτη, άπαντες, έπαιζαν με τις ώρες τάβλι, σχολίαζαν, έπιναν το ουζάκι τους κι έπειτα το βράδυ ανέβαιναν στο ιερό του πάλκου. Αρχηγός πάντων εκεί, ο Στέλιος Καζαντζίδης ! Τότε βιώναμε όλα τούτα που σας έγραψα κι έγραφε ο σκληρός δίσκος του μυαλού μας όχι μόνο τραγούδια, αλλά και την αυθεντικότητα (παρ΄ όλα τα ευαίσθητα πάθη τους), της συμπεριφοράς τους. Γι΄ αυτό κι έγινα έξαλη με έναν σύγχρονο μεγάλο τραγουδιστή, που επανέλαβε με επιτυχία αυτά τα τραγούδια, για την αμετροέπειά του και τις δηλώσεις του τώρα τελευταία. Το λαϊκό τραγούδι πάντα μας ένωνε και μας ενώνει. Φωτοδότης της ζωής μας.....
Πάμε παίδες κι ακούμε, το Ταξίμι το Πειραιώτικο κι όπως λέμε στη δική μας γλώσσα και καταλαβαινόμαστε: "Ρίχτα όλα Γιάννη μας" !

 .

Οι Πειραιώτες ιδρυτές του Αγίου Κοσμά

Το εκκλησάκι του Αγίου Κοσμά 



Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης

Μια οικογένεια με Πλακιώτικη καταγωγή, διασπάται καθώς τρία αδέλφια προερχόμενα από αυτήν, αναζητούν την τύχη τους, στη νέα πόλη που μόλις έχει γεννηθεί λίγα χρόνια πριν, τον Πειραιά

Εγκαθίστανται στο μεγάλο λιμάνι και δραστηριοποιούνται στον χώρο εμπορίας σιδήρου. Είναι γνωστοί στον χώρο τους, καθώς εντύπωση κάνει που όνομα και επώνυμο αρχίζει με τα ίδια γράμματα "Ζ και Π". Πρόκειται για τους Ζώη Πέτρο, Ζώη Παύλο και Ζώη Παναγιώτη.

Κάποιοι τους αποκαλούν τα "Τρία Ζ". Ανοίγουν καταστήματα στην οδό Φίλωνος (134, 126 και 138), ο ένας κοντά στον άλλο, και εμπορεύονται ακριβώς τα ίδια πράγματα. Είδη κατασκευασμένα από σίδηρο.

Τα τρία αδέλφια γνωστά και ως "Τρία Ζ" ανοίγουν τα ίδια μαγαζιά ο ένας κοντά στον άλλο, στην οδό Φίλωνος στον Πειραιά (από το Ημερολόγιο του Βώκου, 1902)

Σε μια εξόρμησή τους σε εξοχή της εποχής, σε ένα έρημο τότε ακρωτήρι αποφασίζουν να ανακατασκευάσουν εξ ερειπιών ένα εκκλησάκι το οποίο έφερε το όνομα "Των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού". Επιλέγουν να ξοδέψουν χρήματα για την αναστύλωση αυτή καθώς οι Κοσμάς και Δαμιανός ήταν αδέλφια ιατροί και οι δύο θεράπευαν χωρίς να λαμβάνουν χρήματα, γιαυτό και ονομάστηκαν "Ανάργυροι" (δηλαδή άνευ χρημάτων). Αδέλφια με στενούς δεσμούς μεταξύ τους, οι Ζώηδες και στην ζωή και στα επαγγελματικά, πιθανότατα εμπνεύστηκαν από την δράση αυτών των αδελφών αγίων. Αν και επισήμως ονομάζουν έτσι το ναό, ωστόσο από την πρώτη ημέρα αποκαλείται ήδη "Άγιος Κοσμάς".    
   
Πρωινό 14ης Σεπτεμβρίου και Πειραιώτες στην καταγωγή οι περισσότεροι, αρχίζουν να συγκεντρώνονται  για τον ετήσιο εορτασμό της εκκλησίας του Αγίου Κοσμά 

Το εκκλησάκι αυτό μετά την ολοκλήρωσή του, τέθηκε υπό την προστασία τους και γίνεται η εκκλησία της οικογενείας η οποία αφήνει πλέον τον εκκλησιασμό στον Άγιο Σπυρίδωνα (τον πολιούχο του Πειραιά) και όλες οι λειτουργίες γίνονται στο ναό αυτό καθώς και όλες οι βαπτίσεις των μελών της Οικογένειας Ζώη. 


Η γενέθλια πόλις ο Πειραιάς ακριβώς έναντι του Ακρωτηρίου Αγίου Κοσμά. Η απόσταση μεγάλη με τα μέσα της εποχής εκείνης

Στις 9 Νοεμβρίου του 1904 ο Βασιλιάς Γεώργιος Α΄ συνοδευόμενος από τον Υποστράτηγο Ι. Παπαδιαμαντόπουλο, σε περίπατο με άμαξα, κατεβαίνουν τη Λεωφόρο Συγγρού με σκοπό να φθάσουν στο Παλαιό Φάληρο. Ο Βασιλιάς ζητά να προχωρήσουν και πιο κάτω στην παραλιακή οδό και φτάνει στο μικρό εκκλησάκι. Εντυπωσιασμένος από τον χώρο του ακρωτηρίου, δίνει εντολή ο δρόμος να στρωθεί καταλλήλως μέχρι του Αγίου Κοσμά "δια να γίνει ούτως ένας θαυμάσιος περίπατος". Έτσι από το 1904 η πρόσβαση στο ναό γίνεται ευκολότερη. Ο σημερινός ασφαλτοστρωμένος δρόμος, πραγματοποιήθηκε επί του αρχικού μονοπατιού στο οποίο είχε διαβεί ο Βασιλιάς.


Εφημερίδα ΣΚΡΙΠ - 1904

Στις 4 Σεπτεμβρίου του 1906 παραγγέλθηκε στον Χριστόφορο Αναστασάκη, Πειραιώτη αγιογράφο και εικονογράφο, η κατασκευή μιας μεγάλης εικόνας που μαζί με την εικόνα των Αγίων Αναργύρων (Κοσμά και Δαμιανού) θα κοσμούσε το εσωτερικό της μικρής αυτής εκκλησίας. Ήταν η εικόνα της "Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού". Η εικόνα αυτή φιλοτεχνήθηκε καθώς Σεπτέμβριο αποφάσισαν την κατασκευή του ναΐσκου αυτού και θεώρησαν ως σημάδι την εποχή που εορτάζεται μια από τις μεγαλύτερες δεσποτικές εορτές της Ορθοδοξίας της Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου.

Εν Πειραιεί τη 4 Σεπτεμβρίου 1906
 Το νέο της δημιουργίας αυτού του μικρού ναού που χάρη συντομίας αναφέρεται πλέον αποκλειστικά και μόνο ως "Άγιος Κοσμάς", στο εξοχικό ακρωτήρι μαθαίνουν στο μεταξύ κι άλλες οικογένειες από τον κύκλο της οικογένειας Ζώη, οι οποίες συμμετέχουν στην προσφορά της εικόνας της Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού και που αναγράφονται επί της εικόνας. Διαβάζουμε: 

"Δαπάνη Πέτρου Ζώη, Παναγιώτη Ζώη, Μιχ. Άννη, Απ. Παππαχατζή, Παύλου Ζώη, Στ. Νικολάου, Μιχ. Ζώη, Σπ. Νικολάου, Ν. Νικολάου, Κων. Κούρτη, Αλ. Μωραΐτη, Σπ. Μωραΐτη, Παν. Μωραΐτη, Παν. Στεργίου, Γ. Σεραφοπούλου, Γ. Ρούσου, Σ. Δεβεσιάδου, Ν. Μωραϊτίνη, Στ. Χατζηγρηγορίου, Γαβριήλ Αγγέλου, Γ. Τσαλακοπούλου"   



Η συνήθεια του να μαζεύεται πλέον όλη η οικογένεια όπου κι αν βρίσκεται κάθε 14 Σεπτεμβρίου στην εκκλησία αυτή, γίνεται με τα χρόνια έθιμο, σχεδόν κανόνας απαράβατος. Όπου κι αν βρίσκονται μέλη της οικογένειας ή φίλοι που γνωρίζουν το γεγονός, συναθροίζονται από το πρωί και παρακολουθούν τη λειτουργία. Τα παλαιότερα χρόνια μετά το πέρας της λειτουργίας, ακολουθούσε τραπέζι με φαγητά που ο καθένας είχε παρασκευάσει από την προηγούμενη και γλέντι μέχρι αργά το βράδυ. Όταν ο καιρός το επέτρεπε το μεσημεριανό μπάνιο περιλαμβάνεται κι αυτό στα "έθιμα" της ημέρας εκείνης. 



Κατά την παράδοση στο μέρος που ευρέθη ο Τίμιος Σταυρός, εφύτρωσε βασιλικός, γιαυτό και στις 14 Σεπτεμβρίου στον Άγιο Κοσμά, διανέμεται βασιλικός από τους κήπους πέριξ της εκκλησίας που είναι γεμάτοι από βασιλικούς. 

Με τα χρόνια το εκκλησάκι όχι μόνο γίνεται γνωστό, αλλά και ονοματίζει όλη την περιοχή ως περιοχή του Αγίου Κοσμά. Στο μεταξύ δίπλα στο εκκλησάκι προστίθονται κι άλλες κατασκευές καθώς η περιοχή ήταν παντελώς έρημος με δύσκολη πρόσβαση, η μετακίνηση επίσης δύσκολη. Η ανάγκη να υπάρξει δίπλα στο ναό κάποιο καταφύγιο για διανυκτέρευση ή για αποθήκευση τροφίμων επιτακτική. Στο μυαλό των Ζώηδων εκτός αυτού, στριφογυρίζει και το ενδεχόμενο ίδρυσης Μονής με κέντρο το μικρό εκκλησάκι. Γιαυτό και κατασκευάζουν ένα οίκημα με κάποιες προμήθειες και πρόχειρα καταλύματα που κατά το συνήθειο της εποχής ονομάζεται "μπακάλικο".

Στο μυαλό της οικογενείας Ζώη στριφογυρίζει το ενδεχόμενο ίδρυσης Μονής με κέντρο το μικρό εκκλησάκι. Γιαυτό και κατασκευάζουν ένα οίκημα με κάποιες προμήθειες και πρόχειρα καταλύματα. 


Με ημερομηνία 29 Νοεμβρίου 1905 βρίσκουμε την εξής αναφορά:

"Είχα πολλάκις ακούσει το όνομα αυτής της τοποθεσίας, χωρίς να φαντάζωμαι ότι ο Άγιος Κοσμάς ήτο η ογκώδης οικοδομή, ήτις φαίνεται πέραν επί χαμηλού τινος ακρωτηρίου. Ο Άγιος Κοσμάς αποτελείται από ναΐσκον με τρία κελλιά και μπακάλικον. Από το μέρος της θαλάσσης ο χώρος του κλείεται υπό περιβόλου επιστεγασμένου, έχοντος σειράν μεγαλοπρεπών παραθύρων. Εκτός των πολυαρίθμων κυνηγών τους οποίους είδαμεν κατά μήκος της παραλίας, ευρήκαμεν και εις τον Άγιον Κοσμάν δύο...
Εις τον Άγιον Κοσμάν εκάμαμεν μιαν αληθινήν ανακάλυψιν της οποίας την έκπληξιν θα συμμεριστούν με ημάς πολλοί".

Η έκπληξη του να βρεις ναό με αποθήκη "μπακάλικο" που μπορούσε να προμηθεύσει τρόφιμα τον χαμένο διαβάτη, σε μια περιοχή που μόνο κυνηγοί σύχναζαν, ήταν πολύ μεγάλη. Το κοντινότερο οίκημα ήταν οι Πύργοι στο Κτήμα Χασάνη.





Σε άλλο δημοσίευμα εποχής (1905) βρίσκουμε κυνηγούς έξω από τον ναΐσκο να ρωτούν για το πλησιέστερη ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή: 

"- Μου έδειξαν πέρα προς τον Υμηττόν μεταξύ δύο λόφων μια λευκή οικοδομή εν μέσω δένδρων. Επί εκάστου δε των εκατέρωθεν λόφων εφαίνετο Πύργος. 
- Τι Πύργοι είναι αυτοί;
- Είναι τα κτήματα και οι Πύργοι του Βαρώνου Χασάνη. Ο Χασάνης ζει μόνος του σαν λύκος. Αναγκάζει αυτούς που έρχονται για να φορτώσουν άμμο, να του πληρώσουν φόρο, μια δραχμή το κάρρο. Είναι ιδιότροπος αλλά όχι τρελός." 

Το 1934 όλη η ελληνική κοινωνία συγκλονίζεται όταν στα βραχάκια του Αγίου Κοσμά, βρίσκεται νεκρή η Λετονή βαρόνη Δωροθέα ντε Ροπ, πρώην ερωμένη του Βασιλιά της Αλβανίας Αχμέτ Ζώγου. Η Δωροθέα εμφανίζεται ότι έχει αυτοκτονήσει. Όμως τα στοιχεία δείχνουν υπόθεση κατασκοπείας. Ο βίος της και η ιστορία της έχουν αναρτηθεί εδώ.

Η εικόνας της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού
Στο εσωτερικό του ναού του Αγίου Κοσμά
Τα αγνά αισθήματα αυτών των πρώτων Πειραιωτών, δεν τους οδήγησαν σε ένστικτα δεδομένα για την εποχή μας. Καταπάτηση γης, τίτλους ιδιοκτησίας ή δικαστικές διαμάχες. Απλά εξετέλεσαν το έργο τους άνευ κάποιας σκοπιμότητας, παρά μόνο της πίστης που είχαν και της καλής μαρτυρίας. Το τοπίο πέριξ της εκκλησίας, έκτοτε άλλαξε ριζικά. Το εκκλησάκι πέρασε στην κυριότητα της "Ιεράς Μητρόπολις Γλυφάδας, Ελληνικού, Βούλας, Βουλιαγμένης και Βάρης". Ο Πειραιάς ξεχάστηκε όπως και οι Πειραιώτες ιδρυτές του.



Με τα χρόνια οι γενιές άλλαξαν. Η ζωή έγινε πιο δύσκολη πιο απαιτητική. Κάθε χρόνο στις 14 Σεπτεμβρίου ήταν δύσκολο τα εγγόνια ή τα δισέγγονα να έρχονται για την ετήσια εορτή αφού η ημερομηνία έπεφτε εργάσιμη ημέρα και ώρα. Οι παλαιές γενιές χάνονταν και οι νέες δύσκολα ακολουθούσαν το έθιμο. Σήμερα λίγοι απόγονοι συγκεντρώνονται για να τιμήσουν τόσο το εκκλησάκι, όσο και την μνήμη των πατέρων.


Το ακρωτήρι αυτό κάποτε χρησιμοποιήθηκε και ως ναυτικό παρατηρητήριο

Επίσης είναι πολύ δύσκολο σήμερα να φανταστεί που γίνονταν όλα αυτά στον μικρό προαύλιο χώρο που έχει μείνει γύρω από την εκκλησία. Κοσμικά κέντρα διασκέδασης, εγκαταστάσεις νύχτας και κέρδους έχουν "καταπιεί" το μικρό εκκλησάκι που στέκει φρουρός του παρελθόντος. Από δίπλα κάδοι απορριμμάτων από παρακείμενη κουζίνα κέντρου, διακοσμούν τον χώρο. Μια ζωγραφισμένη εικόνα ως φόντο προσπαθεί να επαναφέρει την ηρεμία στον χώρο που εξαφανίστηκε βιαίως. 

Μια ζωγραφισμένη εικόνα ως φόντο προσπαθεί να επαναφέρει την ηρεμία στον χώρο που εξαφανίστηκε βιαίως.





Δεν θα πω τίποτα άλλο παρά μόνο θα κλείσω με ένα Πειραιώτικο τραγούδι, αφιερωμένο στο εκκλησάκι του Αγίου Κοσμά, που τραγουδούν ανήμερα της εορτής με κιθάρες και ακορντεόν για 119 χρόνια τώρα:


Πιο πέρα από το Φάληρο
επάνω σ΄ ένα βράχο
είναι ένα εκκλησίδιο
από ομορφιές γεμάτο

Αυτό το εκκλησίδιο
Άγιος Κοσμάς καλείται
κι όποιος πρώτη φορά ελθεί
πάντα το ενθυμείται

Και πως να μην το θυμηθεί
που είναι εξοχή ωραία 
και πέρναγαν θαυμάσια
όλοι μαζί παρέα

Εκεί θα δεις τους Ζώηδες
να παίζουν σαν παιδάκια
να τρέχουν να χοροπηδούν
μ΄ ωραία τραγουδάκια

Σ΄ αυτό το εκκλησίδιο
όλοι αγαπημένοι
περνούσανε τις μέρες τους
πολύ ευτυχισμένοι 

Ναοί Νέου Φαλήρου του Παύλου Μπαλόγλου

Πρώτος ναός Νέου Φαλήρου υπήρξε ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, επί της οδού Κεχαγιά


Ο πρώτος ναός του Νέου Φαλήρου είναι ο επί της οδού Κεχαγιά κείμενος και τιμώμενος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Αυτός κτίσθηκε από τον πρώτο οικιστή του Νέου Φαλήρου Γιαννόπουλο μεταξύ των ετών 1880 - 1885. 

Από αυτόν δωρήθηκε προς τον Επίσκοπο Τρίκης και Σταγών, ο οποίος με την σειρά του τον άφησε κληροδότημα προς το Πανεπιστήμιο Αθηνών. 
Στο ναό αυτό λειτούργησε από το 1890 ως το 1901 ο ιερέας Στυλιανός Βλησίδης παππούς του Νεοφαληριώτη Στ. Βλησίδη. Από το 1901 λειτουργός στο ναό ήταν ο ιερέας Δημήτριος Βλησίδης, γιός του προαναφερθέντος ιερέως.

Ο μέχρι τότε ναός ιδιοκτησίας Πανεπιστημίου Αθηνών, εξετέθη σε δημόσια δημοπρασία, επί Πρυτανείας Καθηγητού Μεσολωρά, την 6η Σεπτεμβρίου 1906, στον οποίο κατεκυρώθη υπέρ του ιερέως Δημητρίου Βλησίδου αντί του ποσού 10.010 δραχμών. Ο ιερέας αυτός λειτουργούσε στο ναό αυτόν μέχρι του 1909 οπότε τοποθετήθηκε ως Προϊστάμενος ιερέας στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών και γιαυτό προσελήφθηκε άλλος ιερέας ώστε να λειτουργεί στο ναό αυτόν.

Ο Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου:

Ο Ναός Αγίου Δημητρίου Νέου Φαλήρου θεμελιώθηκε στις 6 Αυγούστου 1925

Ο Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου, ήταν ο μόνος ναός του Νέου Φαλήρου ως το 1925, και γι΄ αυτό εξετέλει χρέη ενοριακού ναού, μέχρι το έτος εκείνο κατά το οποίο ανεγέρθηκε ο ναός του Αγίου Δημητρίου. Εξακολουθούσε όμως να προσφέρει υπηρεσίες προς του Φαληρείς ως ιδιωτικός ναός, μέχρι του θανάτου του ιδιοκτήτου του, δηλαδή μέχρι το έτος 1957.

Ο ναός του Αγίου Δημητρίου, θεμελιώθηκε πρωτοβουλία ορισμένων ευσεβών Φαληριωτών στις 6 Αυγούστου 1925.
Για την ανέγερση αυτού του ναού είχε συσταθεί πενταμελής ερανική επιτροπή αποτελούμενη από τους Σπυρίδωνα Ζερβό, Χρήστο Πιτσούλη, Αθανάσιο Πρωτοπαππά, Στυλιανό Παπαδόπουλο και Γεράσιμο Φρατζεσκάτο με σκοπό την συλλογή των αναγκαίων οικονομικών πόρων.

 Το οικόπεδο στο οποίο οικοδομήθηκε ο ναός του Αγίου Δημητρίου παραχωρήθηκε από τον Δήμο Πειραιώς την 22 Οκτωβρίου 1923. Αυτό είχε περιέλθει εις την ιδιοκτησία του Δήμου Πειραιά, με την αγορά δύο οικοπέδων του ενός την 14η Μαΐου 1901 και του άλλου στις 4 Ιουνίου 1901. Τα οριστικά συμβόλαια και των δύο είχαν υπογραφεί την 9η Αυγούστου του ίδιου έτους.

Για την ανέγερση του εν λόγω ναού, πολλοί Φαληριώτες συνέβαλον άλλοι εκ του περισσεύματος και άλλοι εκ του υστερήματος των. Πλέον αξιόλογος όλων κρίνεται η προσφορά του Σπυρίδωνος Ζερβού ο οποίος προσέφερε το μέγιστο των απαιτουμένων για την ανοικοδόμηση χρημάτων.

Πρώτος εφημέριος του ναού του Αγίου Δημητρίου ήταν ο Πατήρ Σάββας, ο οποίος υπηρέτησε για πολλά χρόνια στο ναό.
Αξιοσημείωτο γεγονός τυγχάνει και το ότι οι τρεις διατελέσαντες εφημέριοι αυτού του ναού, ανήλθαν μέχρι του αξιώματος του Μητροπολίτη.
Αυτοί είναι κατά χρονολογική σειρά οι εξής:
Ο Μητροπολίτης Πρεβέζης Ανδρέας, Ο Μητροπολίτης Παροναξίας Αμβρόσιος και ο Μητροπολίτης Μηθύμνης Ιάκωβος.

Μητροπολίτης Αμβρόσιος
Ο Παύλος Μπαλόγλου από την πετυχημένη σειρά της δεκαετίας του '60 "Το Νέο Φάληρο θυμάται", επαναδημοσιεύει τα άρθρα του, αποκλειστικά για το Πειραιόραμα. Απαγορεύεται οποιαδήποτε αντιγραφή μέρους ή όλου άνευ αδείας του Συγγραφέα. 

Από το ξύλινο θέατρο του 1874 στον κινηματογράφο ΓΚΡΕΚΑ



Γράφει ο Παύλος Μπαλόγλου


Όπως όλοι οι τομείς του Νέου Φαλήρου, έτσι και ο τομέας των θεαμάτων, συνδέει την ανάπτυξή του με την ίδρυση των σιδηροδρόμων. Έτσι, το πρώτο θέατρο του Νέου Φαλήρου, κατασκεύασε περί το 1874 η αναλαβούσα το έτος εκείνο την εκμετάλλευση των σιδηροδρόμων Αθηνών - Πειραιώς, Βιομηχανική Τράπεζα.

Το θέατρο εκείνο ήταν ξύλινο και βρίσκονταν στην δυτική όχθη του Κηφισού, σε απόσταση 40 περίπου μέτρα από την παραλία.

Φωτογραφία αυτού του πρώτου θεάτρου του Νέου Φαλήρου βρίσκεται σήμερα στο Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιώς, από την συλλογή του εκλεκτού Πειραιώτη κ. Ιωάννη Μελετόπουλου.

Αλλά εκείνο το πρώτο θέατρο του Νέου Φαλήρου, κατεδαφίσθηκε από την αναλάβουσα την εκμετάλλευση των σιδηροδρόμων, Ανώνυμη Εταιρεία η οποία συστάθηκε το 1880 από την Βιομηχανική Τράπεζα και η οποία προέβει σε αναδιοργάνωση του Νέου Φαλήρου.

Αγόρασε από το Δημόσιο την Ακτή, έκτισε πολυτελές ξενοδοχείο, εξέδρα με λουτρικές εγκαταστάσεις εκατέρωθεν και μικρό θέατρο στην βόρεια πλευρά της ιδιοκτησίας της. Το θέατρο αυτό ήταν επίσης ξύλινο και βρίσκεται στην θέση που υπήρχε παλαιότερα το Λούνα Πάρκ. Από το θέατρο αυτό άρχισε την σταδιοδρομία της η υψίφωνος του παρελθόντος αιώνος Μαρκέλλα Ζέμπριτς. Εκεί εμφανίστηκαν επίσης διάφοροι μελλοδραματικοί θίασοι, κυρίως γαλλικοί ή ιταλικοί. 


Με την αλματώδη όμως εξέλιξη που συνεχώς σημείωνε το Νέο Φάληρο το ξύλινο εκείνο θεατράκι κατεδαφίστηκε και ανεγέρθηκε άλλο νοτίως της ακτής, δηλαδή αυτό που γνώριζαν οι Φαληρείς και που υπέκυψε τελικώς στην σκαπάνη του πολιτισμού!!

Σκοπός της δημιουργίας θεάτρου ήταν η τόνωση των επιβατών του σιδηροδρόμου προς το τότε δημιουργούμενο προάστειο. Προς τούτο η " Εταιρεία του απ΄ Αθηνών εις Πειραιά Σιδηροδρόμου" εξέδιδε  ειδικά εισιτήρια Αθηνών - Φαλήρου ή Πειραιώς - Φαλήρου, με δικαίωμα εισόδου και στο θέατρο. Τα εισιτήρια κόστιζαν κατά το 1896 τρεις δραχμές τα απλά και 2,50 δραχμές για τους Αξιωματικούς. Όσοι δεν είχαν διαρκεί εισιτήρια α΄ και β΄ θέσεως κατέβαλαν μόνο 1,70. Η τιμή δε εισόδου εις το θέατρο, άνευ χρησιμοποιήσεως σιδηροδρόμου ήταν 3,30!!

Για αυτό και η εφημερίδα "ΕΣΤΙΑ" στο φύλλο της 8ης Ιουλίου 1896 και στην στήλη "Ο ΚΟΣΜΟΣ" έγραφε:

 "Καταλαβαίνομεν διατί το έπραξε τούτον η εταιρεία. Αλλά καλά οι Αθηναίοι και Πειραιώται, οι Φαληροίς όμως δεν είναι δίκαιον να καταβάλλουν ηυξημένον εισιτήριον. Ή μήπως πρέπει κι αυτοί να κάνουν μια βόλτα έως την Αθήνα ή τον Πειραιά; Προς άρση της αδικίας δια του Φαληρείς, ας προβεί η Εταιρεία εις μια απογραφή του πληθυσμού του Φαλήρου"

Δεν γνωρίζουμε τι μέτρα έλαβε η Εταιρεία. Αλλά με την πάροδο του χρόνου οι επιβάτες του σιδηροδρόμου αυξάνονταν και όταν αυτός κατέστη ηλεκτροκίνητος το 1904 η κοσμοσυρροή προς το μαγευτικό παραθαλάσσιο θέρετρο κατέστη ακόμα μεγαλυτέρα.

Το θέατρο αυτό με τις εκλεκτές θεατρικές του παραστάσεις συγκέντρωνε όλη την αριστοκρατία της τότε εποχής. Εκεί δόθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα την 20η Αυγούστου 1898 μια όπερα "Μανόν Λεσκώ" του Πουτσίνι με πρωταγωνίστρια τη νεαρά τότε Πιοντέλλι. Η επιτυχία ήταν τόσο μεγάλη ώστε το έργο επαναλήφθηκε δις, την επομένη 21η και την μεθεπομένη 22α Αυγούστου. Εκεί επίσης θριάμβευσε η Βιεννέζικη και Ελληνική Οπερέττα. Η πρεμιέρα της αποτελεί μέγα κοσμικό γεγονός. Πλήθος κόσμου και άλλοι δια του σιδηροδρόμου, άλλοι δια του τροχιοδρόμου και άλλοι δια ιππηλάτων ή αυτοκινήτων αμαξών συνέρρεον εις το Νέον Φάληρον με επικεφαλής την Βασιλική Οικογένεια. Στα διαλείμματα την αριστοκρατική πελατεία του θεάτρου δρόσιζαν τα αναψυκτικά του περίφημου Αθηναϊκού ζαχαροπλαστείου Εξαρχόπουλου. Στο θέατρο αυτό δόθηκαν για πρώτη φορά οι αλησμόνητες οπερέττες "Η καρδιά και το χέρι" "Βρεγμένη αγάπη", "Πτηνοπώλης" "Μικρός Δουξ" και άλλες.

Εκεί κατέβαιναν οι αξιωματικοί του ιππικού κομψοί, υψηλοί, καυγατζήδες, ερωτευμένοι, έτοιμοι να προκαλέσουν μονομαχία μετά την παράσταση, όπως ο Μουρούζης, ο Πέτρος Μάνος, ο Ρικάκης και άλλοι.

Εκεί το πλήθος καταχειροκρότησε την απαράμιλλη σ΄ ωραία φωνή Βιεννέζα σουμπρέττα Έλσα Ένκελ, όπως επίσης την εκρηκτική Ρικαρντώ, την Μοροζίνη, την Λασάλ και άλλες. 
Χαρακτηριστικό των αυστηρών ηθών της εποχής, είναι ότι σε τολμηρές για την εποχή εκείνη παραστάσεις, απαγορεύονταν η είσοδος σε δεσποινίδες!!

Θέαμα στο Νέο Φάληρο παρήσχε επίσης και η Ταραντέλλα την εκμετάλλευση της οποίας είχε από το 1907 έως το 1918 ο αείμνηστος Ιωάννης Γκρέκας. Εκεί πρωτοεμφανίσθηκε και η γνωστή σε όλους μας Γεωργία Βασιλειάδου σε νεαρά ηλικία.


Από εκεί άρχισαν και γνώριζαν λαμπρά επιτυχία, οι καλλιτέχνες Ιωάννης Ράλλης, Σβορώνος, Καλουτάς και κατόπιν οι κόρες του, αδελφές Άννα και Μαρία.

Το 1918 ο ίδιος επιχειρηματίας Ιωάννης Γκρέκας νοίκιασε την έκταση της οδού Βασ. Φρειδερίκης 1, έναντι του ξενοδοχείου "ΑΚΤΑΙΟΝ" δηλαδή παραπλεύρως του κινηματογράφου που οι περισσότεροι προλάβαμε, στον Λάμπρο Καλλιφορνά, προς εγκατάσταση θεάτρου. 

Το θέατρο αυτό κατέληξε αργότερα σε θερινό κινηματογράφο του Νέου Φαλήρου, για να μεταφερθεί το 1937 σε χώρο ιδιοκτησίας Καλφοπούλου.

Μέχρι το 1937 λειτούργησε και άλλος θερινός κινηματογράφος στο Νέο Φάληρο, ο "ΟΥΦΑ" με είσοδο από την Ακτή Ποσειδώνος και αργότερα γνωστό ως κέντρο "ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΦΕΓΓΑΡΙ" με έξοδο στην οδό Ζερβού και με οθόνη που έβλεπε προς αυτή την οδό.

Ο πρώτος χειμερινός κινηματογράφος στο Νέο Φάληρο, λειτούργησε το 1935, στις δύο τραπεζαρίες του ξενοδοχέιου ΑΚΤΑΙΟΝ μέχρι το 1956 από τον γνωστό επιχειρηματία Άγγελο Γκρέκα για μεταφερθεί βεβαίως αργότερα. 

Στη νέα του θέση ξεκίνησε την 31η Δεκεμβρίου 1959 ημέρα Πέμπτη και με ενακτήριο έργο "Μια γυναίκα κατηγορείται" με την Σούζαν Χαίηγουορθ  

   
Ο Παύλος Μπαλόγλου από την πετυχημένη σειρά της δεκαετίας του '60 "Το Νέο Φάληρο θυμάται", επαναδημοσιεύει τα άρθρα του, αποκλειστικά για το Πειραιόραμα. Απαγορεύεται οποιαδήποτε αντιγραφή μέρους ή όλου άνευ αδείας του Συγγραφέα. 

Μια μαθήτρια της σχολικής χρονιάς του 57-58 στον Πειραιά θυμάται...


Ο Οκτάβιος Μερλιέ και η Ελληνίδα σύζυγός του Μέλπω
Γράφει η Νανά Ιωαννίδου

Έχει περάσει πάνω από μισός αιώνας που το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, συμμετείχε σε μια έκθεση για τα 100 χρόνια από το θάνατο του Διονυσίου Σολωμού. Η έκθεση τότε έκανε μεγάλη εντύπωση κι έχει καταγραφεί ως σπουδαία και μοναδική. Ο τότε διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών ο Octave Merlier, μελετητής των Παλαμά, Σολωμού και Παπαδιαμάντη, μαζί με τον διευθυντή σπουδών και υποδιευθυντή Roger Milliex, υπήρξαν ατμομηχανές των γραμμάτων και των τεχνών και παράλληλα και οι δύο μεγάλοι φιλέλληνες από το 1935 ως το 1960 που ευρίσκοντο στο τιμόνι του Ινστιτούτου. 

ΔΗΜΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ - Έκθεση Σολωμού

Πραγματοποίησαν τη σχολική χρονιά '57 - '58 μια έκθεση που γιόρτασε τότε μέσω του Ινστιτούτου όλη η Ελλάδα, για τον Διονύσιο Σολωμό. Ο Πειραιάς συμμετείχε πανηγυρικά σ΄ αυτήν την έκθεση, όχι μόνο με την προσέλευση μαθητών από τα σχολεία του στο φουαγιέ του Θεάτρου, αλλά και με απίστευτη συμμετοχή απλών ανθρώπων και βέβαια με την υποστήριξη σύσσωμου του πνευματικού μας τότε κόσμου, γραμμάτων και τεχνών. Το Γαλλικό Ινστιτούτο τα χρόνια εκείνα, ήταν ένα κέντρο ανταλλαγής απόψεων και πνευματικού κοσμοπολιτισμού. Αυτό το ένοιωθες ακόμα και σαν άπειρος μαθητής. Οριοθετούσε τη ζωή σου και πολλές φορές εν αγνοία σου !

Ο Δήμαρχος Πειραιώς, κ. Δημήτριος Σαπουνάκης, το Δημοτικόν Συμβούλιον Πειραιώς......ο Διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου Πειραιώς κ. P. Cartaillac...

Προσκαλούσε πνευματικούς ανθρώπους από την Γαλλία. Τα παιδιά αντάλλασαν απόψεις σε μια Ελλάδα, που ακόμα ήταν πληγωμένη από τον εμφύλιο. Αισθανόμαστε πάντα όχι παιδιά που μαθαίναμε μια ξένη γλώσσα, αλλά κλωσσόπουλα ενός ελεύθερου σχολείου που κουρνιάζαμε κοντά του.

Ας μη ξεχάσουμε ότι ο Octave Merlier και ο Roger Milliex, στα πρώτα χρόνια του εμφυλίου νοίκιασαν το ιταλικό πλοίο ΜΑΤΑΡΟΑ και φυγάδευσαν από τον Πειραιά όλη τη νεανική Ελληνική πνευματική αφρόκρεμα, δίνοντας πάνω από 200 υποτροφίες ! Αυτό όμως δεν τελείωσε ποτέ, πάντα ως το '60 που οδηγούσαν το τιμόνι του Γαλλικού Ινστιτούτου πρόσεχαν όλα τα παιδιά τους κι έδιναν απλόχερα τη βοήθειά τους, όταν τη ζητούσαν. Το Ινστιτούτο δεν ήταν μόνο η εκμάθηση της Γαλλικής γλώσσας, αλλά υποστήριζε και τα Ελληνικά γράμματα με μοναδικές εκδόσεις της Ελληνικής λογοτεχνίας και της τέχνης, που έχουν παραμείνει κλασσικές. Η γυναίκα του O. Merlier, η Ελληνίδα Μέλπω, δημιούργησε και το κέντρο Μικρασιατικών σπουδών στην Αθήνα, με πολλαπλές πτυχές της τεκμηρίωσης του Ελληνικού Πολιτισμού στην Μικρά Ασία. Αλλά και του R. Milliex η γυναίκα του Τατιάνα ήταν κι αυτή Ελληνίδα λογοτέχνης, δημοσιογράφος.


Το Δημοτικό μας θέατρο τότε είχε φορέσει τα καλά του. Λουλούδια παντού με κορδέλλες άσπρες, γαλάζιες, κόκκινες, όγκο από εκδόσεις νέες, παλιές, ενθύμια από τον Σολωμό, χειρόγραφα. Τίμησε όπως του έπρεπε τον ποιητή του Εθνικού μας ύμνου, τον πρώτο Έλληνα ποιητή, όπως καταγράφουν οι ειδικοί του αιώνα του (1798 - 1857), μιας και εκτός του ότι ήταν ο ποιητής του Εθνικού μας ύμνου, καλλιέργησε την δημοτική μας γλώσσα και άνοιξε δρόμους στη γλώσσα αυτή, για την λογοτεχνία.

Το Ινστιτούτο δεν μας φώτισε μόνο με τη μάθηση της Γαλλικής γλώσσας, αλλά μας πότισε και με την περιέργεια, να μαθαίνουμε πάντα στη ζωή, του τι εστί πολιτισμός. Έτσι φύλαξα κι αυτή την πρόσκληση από τα μαθητικά μου χρόνια, μια και η εκδήλωση τότε είχε γράψει για όλους εμας .... τη δική της ιστορία πολιτισμού.