ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΠΕΙΡΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΕΓΗΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ - 1930 - (ΒΡΑΒΕΙΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ)

"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Η φωτιά της Πλατείας Καραϊσκάκη το 1929

Η Πλατεία Καραϊσκάκη τα ξημερώματα της 5ης Ιανουαρίου 1929

Απομεινάρια ενός εκ των τριών στεγάστρων οπωρεμπόρων που βρίσκονταν στην Πλατεία Καραϊσκάκη από την φωτιά της 4ης Ιανουαρίου 1929 (Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ)

Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης

Μετά την καταστροφή του 1922 η Πλατεία Καραϊσκάκη είχε μεταβληθεί σε έναν συνοικισμό από παραπήγματα που σκοπό είχαν να στεγάσουν πρόχειρα τους καταταλαιπωρημένους πρόσφυγες. Το ίδιο είχε συμβεί άλλωστε και με τις περισσότερες πλατείες στον Πειραιά αμέσως μετά την καταστροφή. Όμως, σε αυτήν την πλατεία, η σπουδαία εμπορική της θέση- στο κέντρο του εμπορικού λιμανιού και δίπλα στην αγορά του Πειραιά- μετέτρεψε την χρήση αυτών των προχείρων παραπηγμάτων από οικιστική σε εμπορική, αφού στο σύνολό τους είχαν μετατραπεί, χρόνια αργότερα, σε "καταστήματα" εμπορίου (παρεμπορίου) που λειτουργούσαν παράλληλα με την επίσημη αγορά του Πειραιά. 

Ήταν Παρασκευή 4 Ιανουαρίου 1929 όταν περί ώρας 10.30΄ τη νύχτα ξέσπασε πυρκαϊά στο κέντρο αυτών των προσφυγικών παραπηγμάτων της Πλατείας Καραϊσκάκη επί της Ακτής Τζελέπη, η οποία εξαπλώθηκε ταχέως και τα αποτέφρωσε.

Το μέγεθος της φωτιάς ήταν τέτοιο που η πυρκαϊά κυριαρχεί σε όλα τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων

Οι αντλίες του Πυροσβεστείου Πειραιώς ήταν ανήμπορες να δαμάσουν τις τεράστες φλόγες που έφθαναν σε ύψος μέχρι και τον τέταρτο όροφο του Ξενοδοχείου "Κοντινεντάλ" που ευρίσκετο έναντι της Πλατείας, ενώ προς την πλευρά της ακτής οι φλόγες έφθαναν μέχρι και τον πέμπτο όροφο του Μεγάρου Γιαννουλάτου. Έτσι οι πυροσβεστικές δυνάμεις εγκατέλειψαν την προσπάθεια κατάσβεσης της πλατείας και στράφηκαν στην προσπάθεια της παρέμποδισης της φωτιάς προς την παρακείμενη αγορά. 

Φωτογραφία στην οποία φαίνεται ένα όχημα υδραντλίας πάνω στην πλατεία Καραϊσκάκη και έναντι αυτού σωρός από ξυλεία καμένη 

Δυνάμεις Κατάσβεσης:

 Εκτός από την μικρή δύναμη του Πυροσβεστείου Πειραιώς συνέδραμαν οι στρατιωτικές δυνάμεις του Φρουραρχείου Πειραιώς, η αστυνομία, αγήματα του Κεντρικού Λιμεναρχείου Πειραιώς, και αγήματα από το Θωρηκτό "Λήμνος" και του πλωτού συνεργείου "Προμηθεύς". Εκλήθη σε βοήθεια και ο Πολεμικός Ναύσταθμος ενώ από τον όρμο Κερατσινίου κατέφθασε και άγημα από τη ναυαρχίδα "Αβέρωφ" που ναυλοχούσε εκεί.

Ο Ανδριάντας του Καραϊσκάκη:

Το άγαλμα του Καραϊσκάκη στην Πλατεία έπαθε ολοκληρωτική καταστροφή που σχεδόν ασβεστοποιήθηκε.

Το άγαλμα του Καραϊσκάκη στέκει όρθιο ανάμεσα στα καμένα. Από φωτογραφία της εποχής

Μέσα στο κέντρο της φωτιάς στέκονταν όρθιο το άγαλμα του Καραϊσκάκη το οποίο όμως εξαιτίας της φωτίας είχε υποστεί ολοκληρωτική παραμόρφωση και είχε σχεδόν ασβεστοποιηθεί. Ο αδριάντας που μέχρι εκείνη την στιγμή είχε προκαλέσει αντιδράσεις στους περισσότερους που γνώριζαν ότι σε τίποτα δεν ομοίαζε στον ήρωα Καραϊσκάκη, με την φωτιά συγκινήθηκαν και ζητούσαν την διάσωσή του.

Απολογισμός της εφημερίδας "Εμπρός":

Η εφημερίδα Εμπρός (Φ. 5/1/1929) δεν προλαβαίνει να ενημερώσει την έκδοση της επόμενης ημέρας με τα γεγονότα της φωτιάς και κυκλοφορεί με την είδηση στην τελευταία σελίδα. Τις επόμενες ημέρες οι ανταποκρίσεις της εφημερίδας μειονεκτούν έναντι των υπολοίπων εφημερίδων που έχουν προλάβει τα γεγονότα. Επίσης η εφημερίδα μένει σε πρόχειρους απολογισμούς της καταστροφής χωρίς να ερευνήσει τα αίτια της πυρκαϊάς. Σύμφωνα όμως με τον υπολογισμό της εφημερίδας η φωτιά έκαιγε μέχρι και τις 05.00 το επόμενο πρωί και σταμάτησε όταν πλέον δεν είχε τίποτα άλλο να κάψει. Η καταμέτρηση έδειξε ότι καταστράφηκαν 155 προσφυγικά καταστήματα και 95 προσφυγικοί οικίσκοι. Επίσης αποτεφρώθηκαν πλήρως το ευρισκόμενο επί της πλατείας Τελωνοσταθμαρχείο, ο λιθόκτιστος σταθμός του Κεντρικού Λιμεναρχείου, τα δημοτικά αποχωρητήρια στο κέντρο της πλατείας, τα μεγάλα υπόστεγα της αγοράς λαχανικών και φρούτων εντός των οποίων είχαν τα εμπορεύματά τους 140 οπωρέμποροι

Οι υλικές ζημιές ήταν τεράστιες και υπολογίσθησαν τότε σε 30 εκατομ. δραχμές, χάθηκαν εμπορεύματα αξίας 10-15 εκατομ. δραχμών, 350 οικογένειες έχασαν τα πάντα στερούμενες όπως γράφει η εφημερίδα ακόμα και το ψωμί ενώ 1000 άνθρωποι που ζούσαν στα ξύλινα παραπήγματα της πλατείας έχασαν το κατάλυμά τους. 


Απολογισμός της εφημερίδας "Βραδυνή":

Καμένα Γεώμηλα σχηματίζουν στοίβες. 140 οπωρέμποροι έχασαν το εμπορεύμά τους που στεγάζονταν κάτω από ειδικά στέγαστρα που αποτεφρώθηκαν
Από τα τρία μεγάλα υπόστεγα της Πλατείας που είχαν ανεγερθεί το 1917 και που χρησίμευαν αρχικώς ως αποθήκες του Τελωνείου Πειραιώς, κατόπιν ως αποθήκες του συμμαχικού υλικού και το 1922 ως στέγη των προσφυγικών οικογενειών, από το 1923 ως οπωροπωλεία δεν έμεινε απολύτως τίποτα. Εξ αυτών, τα δύο μεγάλα υπόστεγα διέθεταν 300 θέσεις (150 θέσεις έκαστο) προς ενοικίαση και που η ιδιοκτησία τους είχε περάσει στον Δήμο Πειραιά ήταν γεμάτα από αποθηκευμένο εμπόρευμα που καταστράφηκε ολοσχερώς αλλά ήταν ασφαλισμένο. Οι ιδιοκτήτες των υποστέγων δεν ήταν πρόσφυγες, πλήρωναν ενοίκιο στον Δήμο και αποζημιώθηκαν για την καταστροφή. Το τρίτο (το μικρότερο) υπόστεγο είχε διατεθεί για οικογένειες προσφύγων. Η υπόλοιπη πλατεία είχε καταληφθεί από σαράντα οικογένειες προσφύγων που έμεναν ακόμα σε παραπήγματα τα οποία χρησίμευαν παράλληλα και ως καταστήματα παρεμπορίου. Άλλες 30 οικογένειες είχαν βρει αλλού στέγη αλλά συνέχιζαν να χρησιμοποιούν το κατάλυμα της πλατείας για εμπορική χρήση και "στέγαζαν" κάθε είδους επιχείρηση. Αυτοσχέδια παντοπωλεία, οινομαγειρεία, κουρεία, ραφεία, σιδηροπωλεία κ.α. 

Ο ρόλος προγενέστερης φωτιάς της Βαρβακείου Αγοράς:

Πριν από την φωτιά της Βαρβακείου Αγοράς στην Αθήνα, οι Ασφάλειες Πυρός δέχονταν να ασφαλίζουν και ξύλινα παραπήγματα. Μετά όμως την καταστροφή της Βαρβακείου οι ασφαλιστικές δεν δέχονταν την ασφάλιση ξύλινων παραπηγμάτων με συνέπεια όταν εκδηλώθηκε η φωτιά στην πλατεία Καραϊσκάκη, το σύνολο των ξύλινων επιχειρήσεων που καταστράφηκε ήταν ανασφάλιστο. 

Κατάλογος των Παραπηγμάτων που καταστράφηκαν στην Πλατεία Καραϊσκάκη

Κατά την διάρκεια της φωτιάς είχε σημειωθεί εκτός των άλλων και μια μεγάλη έκρηξη προερχόμενη από βαρέλια που ήταν γεμάτα από οινόπνευμα και περίμεναν τον εκτελωνισμό τους από το Τελωνείο.

Η σύλληψη και οι υπόνοιες εμπρησμού:


Από τις πρώτες έρευνες εξήλθε το συμπέρασμα ότι η φωτιά ξεκίνησε από λάμπα ασετυλίνης στο παντοπωλείο που βρίσκονταν δίπλα στο άγαλμα του Καραϊσκάκη ιδιοκτησίας Αθανασίου Αρβανιτίδη (πρόσφυγας) ο οποίος συνελήφθη διότι υπήρχαν εκ παραλλήλου και υπόνοιες εμπρησμού. Τις υπόνοιες αυτές τις ενίσχυε και το γεγονός ότι ενώ η Ασφαλιστική εταιρεία "Π..." είχε ασφαλίσει τα περισσότερα καταστήματα της αγοράς του Πειραιά, έναν μήνα πριν την εκδήλωση της φωτιάς η εταιρεία ακύρωσε άνευ λόγου όλα τα συμβόλαια των πελατών της οι οποίοι δεν είχαν προλάβει να ασφαλιστούν σε άλλη εταιρεία. Αντίθετα με τα παραπάνω το παράπηγμα - εμπορικό του Αρβανιτίδη όχι μόνο παρέμεινε ασφαλισμένο (το μοναδικό) αλλά αύξησε και την αποζημίωση της ασφάλειας σε 100.000 δραχμές !!

 Επίσης άλλη μια σοβαρή αιτία ήταν και το γεγονός ότι λίγες μέρες πριν την φωτιά, είχε ληφθεί η απόφαση η Πλατεία Καραϊσκάκη να ελευθερωθεί ξανά, τα παραπήγματα να κατεδαφιστούν και μάλιστα η απόφαση αυτή είχε κοινοποιηθεί στους ιδιοκτήτες, για την μεταφορά των εμπορευμάτων τους μέχρι το τέλος του Ιανουαρίου !! 

Οι ασφαλιστικές εταιρείες έλεγαν ότι λόγω αυτής της απόφασης δεν δέχονταν να ασφαλίζουν προσφυγικά παραπήγματα στην Πλατεία Καραϊσκάκη από 1η Ιανουαρίου 1929 και μετά και όχι λόγω της φωτιάς της Βαρβακείου Αγοράς.

Η απογοήτευση του Σπύρου Μελά:

Ο ακαδημαϊκός, δημοσιογράφος και συγγραφέας Σπύρος Μελάς γράφει στην εφημερίδα "Έθνος" για την πυρκαϊά του Πειραιά άρθρο που φέρει τίτλο "Ημιάγρια κατάστασις" και είναι πρωτοσέλιδο:

"Προ των βαλκανικών πολέμων στον Πειραιά, σε κάθε πυρκαϊά, τα αγήματα των ξένων πολεμικών, με τις αντλίες τους, έδιναν την μεγάλη, αποφασιστική βοήθεια. Αυτά έκριναν την μάχη με τον φοβερό παμφάγον εχθρόν
- Ας πάμε να σώσουμε αυτούς τους καημένους, τους βαρβάρους, τους....απόγονους του Περικλέους!
Η διεθνής φιλανθρωπία έσβηνε τις πυρκαϊές μας. Και ελυπείτο κανείς που τα ξένα θωρηκτά δεν μπορούσαν να πλεύσουν και μέχρι της πλατείας Συντάγματος δια να κάνουν τον Πυροσβέστη και στην πρωτεύουσά μας ! Πόσα έτη παρήλθον έκτοτε;
Η Ελλάς διπλασιάσθη, από απλή "μουδιρία" που ήταν κατά την έκφραση του Βενιζέλου, έγινε κράτος με προϋπολογισμό δισεκατομμυρίων. Και όμως η κατάσταση αυτή δεν άλλαξε σχεδόν διόλου. Αν διαβάσετε τις περιγραφές της πυρκαϊάς του Πειραιά, θα δείτε ότι θα χρειασθεί να επέμβουν τα αγήματα της "Λήμνου" και του "Κιλκίς". Φαντάζεστε το χάσιμο χρόνου ώσπου να γίνει η έγερσις, το κατέβασμα των αγημάτων και των αντλιών, η επιβίβαση τους ατμακάτους, η αποβίβαση στα κρηπιδώματα, τέλος η άφιξη στον τόπο της φωτιάς και η ανάληψη του έργου. Και εαν αυτά τα πλοία δεν ήταν στον Πειραιά; Πρέπει να το καταλάβουμε ότι ούτε σε αυτά τα στοιχειώδη πράγματα δεν μπορεί να είμεθα σοβαροί !!"

Η ζωή μετά την φωτιά:

Πυροπαθείς περιφέρονται ανάμεσα στα καμένα

Καπνίζοντα ερείπια
Από την επομένη κιόλας μέρα, οι ιδιοκτήτες των παραπηγμάτων περιφέρονται απελπισμένοι ερευνώντας μήπως μπορούν να πάρουν ότι δεν καταστράφηκε. Τα απέναντι πεζοδρόμια κάτω του ξενοδοχείου "Κοντινένταλ" και του Μεγάρου Γιαννουλάτου είναι πλημμυρισμένα από χιλίων ειδών εμπορεύματα τα οποία είχαν απομακρυνθεί από την πλατεία πριν η φωτιά λάβει διαστάσεις και πωλούνται έναντι όλα ανακατεμένα υφάσματα, υαλικά, σιδηρικά, φρούτα, τοποθετημένα κάτω στα πεζοδρόμια... 
Οι υπόνοιες εμπρησμού προκαλούν εκνευρισμό στους "εμπόρους" παρά τις διαβεβαιώσεις της Πυροσβεστικής ότι η φωτιά προέρχεται από λάμπα ασετυλίνης. 

Ο εορτασμός των Θεοφανείων:

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ναύαρχος Κουντουριώτης με τον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο στον Πειραιά στις 6 Ιανουαρίου 1929. Δεξιά η κυρία είναι η σύζυγος του Κουντουριώτη.

Αίσθηση προκάλεσε το γεγονός ότι στις 6 Ιανουαρίου όπως κάθε έτος γιορτάστηκε με λαμπρότητα ο αγιασμός των υδάτων στον Πειραιά. Δίπλα στην ολοκληρωτικά κατεστραμένη Πλατεία Καραϊσκάκη στήθηκε εξέδρα από τον τότε Δήμαρχο Πειραιά Παναγιωτόπουλο ο οποίος υποδέχθηκε τα τιμώμενα πρόσωπα, τον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και Πρόεδρο Δημοκρατίας Ναύαρχο Κουντουριώτη μετά της συζύγου του, χωρίς να γίνει καμία τροποποίηση στο πρόγραμμα του εορτασμού, ενώ τα αγήματα των πλοίων που είχαν λάβει μέρος στην κατάσβεση ήταν αυτά που απέδωσαν τιμές.  
   

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου