"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Κάποτε στο Νέο Φάληρο

Πλήθος κόσμου στην παραλία του Νέου Φαλήρου το 1925


Υπήρξε μια εποχή που το Φαληράκι ήταν το κέντρο της κοσμικής ζωής τόσο της Αθήνας όσο και του Πειραιά. Εκεί σύχναζαν όχι μόνο οι ντόπιες προσωπικότητες των κοσμικών και πολιτικών σαλονιών, αλλά και ξένες διασημότητες διόλου ευκαταφρόνητες. Συχνά πυκνά το επισκέπτονταν γαλλικοί θίασοι οπερέττας και σε έναν από αυτούς τους θιάσους ήταν που ο τότε Δήμαρχος του Πειραιά Λουκάς Ράλλης γνώρισε την Γαλλίδα ντίβα Λασσάλ που στην συνέχεια έκανε γυναίκα του. Στο Νέο Φάληρο κατέβαινε κάποτε και η Βασιλική οικογένεια που παραθέριζε στην Καστέλλα στα σπίτια του Τσίλλερ, έναντι της Πλατείας Αλεξάνδρας. 

Όπως είναι γνωστό το Νέο Φάληρο γεννήθηκε από μια τεχνική θυγατρική εταιρεία που έφερε την ονομασία “Νέο Φάληρο” και ανήκε στην σιδηροδρομική εταιρεία Αθηνών - Πειραιώς. Η εταιρεία αυτή ανήγειρε εκεί ξενοδοχείο, μικρό στην αρχή και αυτή ήταν που εγκατάστησε εκεί τα λουτρά (θαλάσσια μπάνια) και το θέατρο. Η δημιουργία πόλεως από σιδηροδρομική εταιρεία στην Ελλάδα ήταν φαινόμενο πρωτόγνωρο, συνήθεια καθαρά αμερικανική, όταν οι πόλεις στη νέα ήπειρο φύτρωναν στην κυριολεξία ανάλογα με τα περάσματα της Γουέστρεν Γιούνιον και της Πασίφικ!

Μετά την περιοχή λάμπρυνε με την παρουσία του και το ξενοδοχείο ΑΚΤΑΙΟΝ, ανοικοδόμηση έργο καθαρά του Πεσμαζόγλου. Στην παραλία του Νέου Φαλήρου μπορούσε κάποιος ειδικά τα καλοκαίρια να δει να βολτάρουν υπουργοί, λογοτέχνες, ποιητές, πολιτικοί και στρατιωτικοί με τους τελευταίους να φέρουν τις οκτάρες στολές τους με τα ξίφη και τα παράξενα λοφία τους. Το Νέο Φάληρο βρισκόταν σε μεγάλες δόξες για πολλά χρόνια και εκτός από την κοσμική του αξία απέκτησε και εθνική καθώς κατά την διάρκεια των βαλκανικών πολέμων του 1912 - 13 διοργώνονταν στην παραλία του εορτές με σκοπό την συγκέντρωση χρημάτων υπέρ του Εθνικού μας στόλου.

 Λεμβοδρομίες, φωταψίες και πυροτεχνήματα έδιναν καθημερινά την δική τους παράσταση στην σημαιοστολισμένη παραλία με την επίσης σημαιοστολισμένη εβδομήντα μέτρων εξέδρα. Τα περισσότερα τραγούδια της μπάντας που ακούγονται μέχρι σήμερα, εκεί ακούστηκαν για πρώτη φορά, ενώ η θρυλική εξέδρα του υποδέχθηκε τους νικηφόρους αξιωματικούς και τα πληρώματα των θρυλικών ναυμαχιών του Αιγαίου. Εκεί έπεφταν οι λέμβοι του “Τυχερού Μπαρμπα-Γιώργου” -έτσι αποκαλούσαν το Θωρηκτό “Αβέρωφ” τα πληρώματά του-. 

Εκείνη η εξέδρα είχε γνωρίσει πρίγκιπες, βασιλείς, πρωθυπουργούς και Προέδρους της Δημοκρατίας να περπατούν πάνω στην ξύλινη κουπαστή της, που στο τέρμα της σχημάτιζε ένα τεράστιο “Τ”. Εκεί στο θεατράκι του Νέου Φαλήρου παίχτηκε το μοναδικό “Ξιφίρ Φαλέρ” με μουσική του Σπύρου Σαμαρά και σκηνικά του μεγάλου Πάνου Αραβαντινού. Το Νέο Φάληρο έτσι ζούσε για χρόνια πολλά μέχρι που δύο ήταν οι παράγοντες που άρχισαν σταδιακά να το καταστρέφουν. 

Εκείνη η εξέδρα είχε γνωρίσει πρίγκιπες, βασιλείς, πρωθυπουργούς και Προέδρους της Δημοκρατίας να περπατούν πάνω στην ξύλινη κουπαστή της



Ο ένας παράγοντας καταστροφής ήταν η Σούδα με την δυσωδία της ενώ από το άλλο μέρος ήταν η κοίτη του Κηφισού ποταμού που διαρκώς καταστροφικές πλημμύρες κάθε φορά έντονης βροχόπτωσης. Σταδιακά οι παλαιοί “παραθεριστές” άρχισαν να φεύγουν και οι υπέροχες μονοκατοικίες με τους ανθοστόλιστους κήπους έμειναν παρατημένες για χρόνια. Όλο η Σούδα απομακρυνόταν αλλά μόνο στις υποσχέσεις και μαζί της και η ανάσταση του Φαλήρου. Μέχρι που αντί να απομακρυνθεί η Σούδα έφυγαν οι Φαληριώτες. 


Έκτοτε το Φάληρο ακολούθησε την τύχη της Ελλάδας. Κατοχή, διάλυση της εξέδρας από τους Γερμανούς. Ακολουθεί η μεταπολεμική περίοδος όπου το Ακταίον φιλοξενεί πρόσφυγες από την Ρουμανία. Η αίγλη έχει εξαφανιστεί και το Νέο Φάληρο ουδέποτε συνέρχεται από τα απανωτά πλήγματα που έχει δεχτεί. Όλο και μεγαλύτερες κατασκευές (στάδια, γήπεδα κλειστά και ανοικτά) διαδέχθηκαν το ένα το άλλο, μπαζώματα της όμορφης παραλίας τόσα πολλά που η παραλιακή περιοχή βρίσκεται ξαφνικά να απέχει ώρα περπατήματος για να βρεις θάλασσα! 

Γέφυρες, αερογέφυρες, τούνελ και συμφέροντα κατέστρεψαν ότι άφησε ο πόλεμος και η κατοχή. Το ανθρώπινο μέτρο χάθηκε και το μόνο που ίσως πλανιέται στην παραλία του ακόμη -έστω σ΄ αυτήν την μπαζωμένη και απομακρυσμένη- ίσως να είναι κάποιοι στίχοι από την βαρκαρόλα του Λαμπελέτ σε στίχους του Πολέμη: “Ο νυχτομπάτης χαρωπός, αγάλι αγάλια πέφτει, και η θάλασσα για δέστην πως, πως μοιάζει με καθρέπτη....”. (Στην φωτογραφία η παραλία του Νέου Φαλήρου με πλήθος κόσμου να κάθεται στα εκατοντάδες τραπεζάκια, το 1925)

Όταν ο Στρατηγός Γκραντ έφθανε στον Πειραιά (1878)

Ο Γκραντ κατά την διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου


Του Στέφανου Μίλεση

Ο Αμερικανός ήρωας που έμεινε γνωστός ως Στρατηγός Γκράντ (Ulysses S. Grant) (1822-1885) ήταν εκείνος που οδήγησε τον στρατό της Ένωσης σε νίκη επί εκείνου της Συμπολιτείας στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο. 

Εξελέγη Πρόεδρος των Η.Π.Α. το 1868 και επανεξελέγη το 1872. Το 1877 μετά την αποχώρησή του από τον Λευκό Οίκο, άρχισε μια παγκόσμια περιοδεία που διήρκησε πάνω από δύο χρόνια!

Χρησιμοποίησε για τον διάπλου του, το 2.066 τόνων USS VANDALIA με το οποίο αφού πέρασε κατά μήκος των ακτών της Αφρικής, έπλευσε προς Μέση Ανατολή και Τουρκία. Από εκεί έβαλε ρόττα προς την Ελλάδα και το λιμάνι του Πειραιά όπου κατέφθασε στις 27 Φεβρουαρίου του 1878 (ημερομηνία παλαιού ημερολογίου).

Πλησιάζοντας το λιμάνι ευρισκόμενος ένα δύο μίλια έξω από αυτό έβλεπε τις έρημες εκτάσεις και το μεσογειακό κλίμα, γύρισε και είπε στους υπόλοιπους, πως εύκολα αυτές οι εκτάσεις θα μπορούσαν να φιλοξενούν καλλιέργειες σταριού και καλαμποκιού. 

(Πηγή: http://www.navsource.org) Ο Στρατηγός Γκραντ στο κέντρο ανάμεσα στην σύζυγό του και τον γιο του με όλους τους Αξιωματικούς του VANDALIA κατά την διάρκεια του ταξιδιού τους στην Μεσόγειο (ανάμεσα στους προορισμούς και ο Πειραιάς)


Η άφιξη του στο λιμάνι του Πειραιά χαιρετίσθηκε δια κανονιοβολισμών από τα πολεμικά πλοία που βρισκόντουσαν εντός αυτού. Ο Στρατηγός Γκραντ αποβιβάσθηκε περί 16.25΄ ώρα μαζί με την σύζυγό του και τον εικοσαετή γιο του στην προκυμαία όπου πλήθος είχε συγκεντρωθεί για την υποδοχή. Εκεί τον περίμενε ο Δήμαρχος Πειραιώς Τρύφωνας Μουτσόπουλος (και Μουτζόπουλος) με όλο το δημοτικό συμβούλιο της πόλης ο οποίος στάθηκε μπροστά στον Γκραντ και του είπε:

"Στρατηγέ,
Εγώ και το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλεως ταύτης, μαθόντες την αισίαν Υμών άφιξιν σπεύδομεν όπως Σας υποδεχθώμεν και σας είπωμεν το "Καλώς ήλθατε". 

Ο Δήμαρχος Τρ. Μουτζόπουλος, μεταξύ άλλων είπε οι Έλληνες αγαπούν και θαυμάζουν τους Αμερικανούς για όσα έπραξαν υπέρ της ελευθερίας της Ελλάδας κατά τον πόλεμο του 1821.  

Ο Γκραντ την εποχή περίπου που επισκέφθηκε την Ελλάδα

Ο Γκραντ ευχαρίστησε αφού ευχαρίστησε τον Δήμαρχο για την υποδοχή ευχήθηκε η Ελλάδα να συνεχίζει προοδεύει και να διατηρήσει την υψηλή θέση που κατέχει εν μέσω των εθνών.

Ο Πειραιάς το 1878

Στην συνέχεια επιβιβάσθηκε μαζί με τον Δήμαρχο Πειραιώς στην άμαξα του δημάρχου και μαζί κατευθύνθηκαν προς τον σιδηροδρομικό σταθμό με κατεύθυνση την Αθήνα. Εκεί αναφέρθηκαν στον μεγαλέμπορο με αξιόλογη δράση στην Αμερική, τον Στέφανο Φραγκιάδη ο οποίος είχε πεθάνει πρόσφατα. Ο Φραγκιάδης είχε αναγείρει Β΄ Δημοτικό σχολείο Πειραιά στην Υδραϊκή Συνοικία, το κοινός ονομαζόμενο Υδραϊκό Σχολείο (γιαυτό και μέχρι σήμερα υπάρχει προς τιμή του η οδός Φραγκιαδών). 



Ο Μουτζόπουλος ήταν πετυχημένος έμπορος και είχε την μεγαλύτερη θητεία όλων όσων διετέλεσαν Δήμαρχοι στον Πειραιά (17 έτη θητεία!)

Επί των ημερών του ο Πειραιάς, αναπτύχθηκε με γοργούς ρυθμούς και υψώθηκαν τα μεγαλύτερα κοινωφελή ιδρύματα και τα επιβλητικά μέγαρα της πόλης, ενώ ίδια ανάπτυξη είχε και το λιμάνι.

Την επόμενη ημέρα 1η Μαρτίου 1878 κατέφθασαν στον Πειραιά γύρω στις 12 το μεσημέρι, ο Βασιλιάς και η Βασίλισσα καθώς είχαν κληθεί από τον Στρατηγό Γκραντ σε γεύμα επί του VANDALIA. Στο ίδιο γεύμα είχαν κληθεί και ο Αμερικανός Πρεσβευτής στην Ελλάδα, ο Αμερικανός Πρόξενος και οι Κυβερνήτες των τριών αμερικανικών πλοίων που συνόδευαν το σκάφος του Γκραντ υπό την Διοίκηση του Ναυάρχου Le Roy.

Το 1878 την χρονιά επίσκεψης του Στατηγού Γκραντ:

Η σύζυγος του Δημάρχου Πειραιώς η Σοφία Τρ. Μουτσοπούλου δώριζε στο ναό του Αγίου Βασιλείου αργυρό κανδήλι



Δεν πρόκειται για διαφήμιση της Καλλιθέας αλλά της Καστέλλας. Ο αρχιτέκτονας Τσίλλερ μόλις είχε τελειώσει τα ακίνητα επί της ακτής που ονομάστηκε Συνοικία Τσίλλερ. Ο ίδιος όμως είχε προτείνει την ονομασία "ΚΑΛΛΙΘΕΑ" λόγω της θέας της περιοχής, που τελικώς δεν επικράτησε. Το εν λόγω Ζυθοπωλείο φέρει ως ονομασία την πρόταση του Τσίλλερ!

Διαβάστε επίσης:






Σύνδεσμος Παλαιών Προσκόπων. Έδρα Εν Πειραιεί 1936




Του Στέφανου Μίλεση
Γενικού Γραμματέα
Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Νέου Φαλήρου

Αποτελεί σημαντικό στοιχείο όχι μόνο για την ιστορία του Πειραιά αλλά και του ίδιου του ελληνικού Προσκοπισμού, το γεγονός πως στις 2 Δεκεμβρίου του 1936 ιδρύθηκε έχοντας έδρα τον Πειραιά και με πολλά παραρτήματα σε διάφορες πόλεις της Ελλάδος, για πρώτη φορά Σύνδεσμος Παλαιών Προσκόπων (Σ.Π.Π.)



Το καταστατικό του που ήταν εγκεκριμένο με την υπ΄ αριθμ. 37 απόφαση του Πρωτοδικείου Πειραιώς, περί φυσιολατρικών σωματείων, όριζε με σαφήνεια του σκοπούς της συστάσεώς του και της δράσης του που ήταν:

1. Η αδελφοποίηση και η αλληλεγγύη εκείνων που υπήρξαν κάποτε μέλη του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων και συνέχιση σύσφιξης των δεσμών με την δημιουργία εκ νέου φιλικών σχέσεων.

2. Η πνευματική, ηθική και μορφωτική ανάπτυξη των μελών μέσω διαλέξεων, ψυχαγωγικών εκδρομών, αρχαιολογικών επισκέψεων, εορτών κ.λ.π.

3. Η ανέγερση αναμνηστικής στήλης (Ηρώου) "των εν πολέμοις πεσόντων και σφαγιασθέντων Ελλήνων Προσκόπων".

Με τους τρεις αυτούς και μόνο σκοπούς φαινόταν καθαρά ο σκοπός δημιουργίας που ήταν η αλληλεγγύη των μελών του αλλά και η πνευματική και μορφωτική τους ανάπτυξη. 

Δεδομένου ότι τα μέλη εκείνα δεν στερούνταν πνευματικής ανάπτυξης καθώς άλλοι ήταν δικηγόροι, άλλοι γιατροί και άλλοι σπουδαία κοινωνικά πρόσωπα, είχαν αναγράψει στο άρθρο 2, σκοπούς ευρύτερους από τα προσκοπικά όρια των εφηβικών χρόνων.  

Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο αποτελούνταν από τους:

Βασίλειο Μουντάνο, δικηγόρο, ως Πρόεδρο
Εμμανουήλ Βελισσάριο, Αντιπρόεδρο
Ιωάννη Κιμούλη, δικηγόρο, ως Γενικό Γραμματέα
Νικόλαο Σωτηριάδη, ως Ταμία
Ιωάννη Παναγιώτου, ως Κοσμήτορα
Δημήτριο Διαμαντόπουλο, ως Σύμβουλο
Χρήστο Νισκόπουλο, ως Σύμβουλο

Εκτός όμως των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, πρώτα ιδρυτικά μέλη του Σ.Π.Π. υπήρξαν και οι Αντώνιος Χαραλάμπους, Ισίδωρος Τομάζος, Γεώργιος Βάος, Δημήτριος Διαμαντόπουλος, Μιχαήλ Σιβρής, Βελισ. Βελισσάριος και Στέφανος Νικολαΐδης.


Ψάρεμα στα βράχια της Πειραϊκής από Προσκόπους της Ομάδας Πειραιώς το 1913

Το 1937 η ιδέα του Συνδέσμου Παλαιών Προσκόπων, που σημειωτέον ήταν ανεξάρτητο όργανο από το Σ.Ε.Π., είχε προχωρήσει τόσο που εκδόθηκε και περιοδικό με την επωνυμία "Σύνδεσμος Παλαιών Προσκόπων -  έδρα εν Πειραιεί - Σωματείον Αναγνωρισμένον".

Αυτό το πρώτο δελτίο που κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 1937 έγινε ανάρπαστο από όλους εκείνους που έστω και για λίγο υπήρξαν πρόσκοποι. Από την Θράκη, την Μακεδονία, Ήπειρο και Πελοπόννησο, μέχρι την Κρήτη, τα νησιά και τις ελληνικές παροικίες του εξωτερικού έγινε γνωστή η σύστασή του που προκάλεσε πραγματικό ενθουσιασμό. Μην ξεχνάμε πως από την πρώτη παρέλαση των 130 προσκόπων που έκαναν την εμφάνισή τους κατά την διάρκεια του εορτασμού της 25ης Μαρτίου του 1912, έφθασαν το 1920 να αριθμούν 15 χιλιάδες σε Ελλάδα, Αίγυπτο και τις ελληνικές παροικίες της Τουρκίας. 

Οι περισσότεροι εξ αυτών την δεκαετία του ΄30 είχαν αποχωρήσει από την προσκοπική δράση και είχαν αναπτύξει έντονη κοινωνική δράση και επιθυμούσαν αυτή την κοινωνική τους αναγνώριση να την αξιοποιήσουν υπέρ του προσκοπισμού. 

Η πρώτη εκδρομή που έκανε ο Σ.Π.Π. ήταν στις 21 Μαρτίου 1937 που πήγε να δει από κοντά τα έργα του φράγματος του Μαραθώνα με αρχηγό τον Ανδρόνικο Χρηστίδη. Ακολούθησε στις 11 Απριλίου εκδρομή σε Μαλακάσα - Άγιο Μερκούριο και γενικά φρόντιζε να διενεργείται εκδρομή ανά 20ήμερο.


Ανακοίνωση εκδρομής στο Γαλαξίδι για την καλοκαιρινή Πανσέληνο του 1937
Αναχώρηση από την Ακτή Τζελέπη

Στην Γενική Συνέλευση της 18ης Μαρτίου του 1938 επικυρώθηκαν 13 σχέδια ηρώου εκ των οποίων ένα δημοσιεύθηκε στο υπ΄ αριθμ. 10 τεύχος του Απριλίου του 1938. 

Δυστυχώς όμως ο Σύνδεσμος Παλαιών Προσκόπων Πειραιώς ακολούθησε την μοίρα που είχε και το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων και διαλύθηκε καθώς το καθεστώς της 4ης Αυγούστου δεν επιθυμούσε την λειτουργία ενός ανεξάρτητου Σώματος Προσκόπων, αφού τους είχε ενσωματώσει στην Ε.Ο.Ν., αλλά ούτε άλλη μορφή επιθυμούσε έστω κι αν αυτή είχε την μορφή ενός Συνδέσμου Παλαιών Προσκόπων!

Η θαυμάσια ιδέα ανέγερσης Ηρώου υπέρ των πεσόντων προσκόπων βέβαια ουδέποτε υλοποιήθηκε στον Πειραιά, αλλά μεταγενέστερα στη Νίκαια. 

Την εποχή όμως που ο Σύνδεσμος Παλαιών Προσκόπων βρίσκονταν σε λειτουργία, συναντούμε επιστολές της δράσης του όπως υπόμνημα προς τις Δημοτικές Αρχές της Θεσσαλονίκης για την ανέγερση και εκεί ενός προσκοπικού μνημείου, δεδομένου της προσφοράς των προσκόπων στην μεγάλη πυρκαγιά της πόλης αλλά και στους πολέμους από το 1912 και μετά. Κύριο σημείο αναφοράς ήταν η ενθύμηση πως το 1921 η Πολιτεία είχε απονέμει στην Σημαία του Σώματος το Μετάλλιο Στρατιωτικής Αξίας Α΄ Τάξεως. 

Το πιο σημαντικό έργο που επιτέλεσε ο Σύνδεσμος Παλαιών Προσκόπων είναι η ασκούμενη πίεση για την ίδρυση "Ναυτοπροσκοπείου" στον Πειραιά όπως τότε ονομαζόταν. 

Ο θεμέλιος λίθος του τελικά τέθηκε τον Μάρτιο του 1938, όταν ο Οργανισμός Λιμένος Πειραιώς παραχώρησε στην Ακτή Μουτσοπούλου, ειδικά για τον σκοπό αυτό έκταση, παρουσία του τότε Υφυπουργού Δευκαλίωνα Ρεδιάδη που ήταν μέλος του Συνδέσμου Παλαιών Προσκόπων φυσικά κατόπιν δικής του πίεσης, αλλά και του τότε Γενικού Εφόρου Λεωνίδα Πτέρη.


Ο θεμέλιος λίθος του  "Ναυτοπροσκοπείου" τέθηκε τον Μάρτιο του 1938

Τον θεμέλιο λίθο είχε θέσει ο τότε Διάδοχος Παύλος παρουσία του Τοπικού Εφόρου Πειραιώς και Νικαίας Μιχάλη Λενού.

Η παρουσία της ύπαρξης του Συνδέσμου Παλαιών Προσκόπων Πειραιώς, εκ του αποτελέσματος της δράσης του και μόνο κρίθηκε ως άριστη, καθώς όχι μόνο συγκέντρωσε διάσπαρτες προσωπικότητες που είχαν κάποτε περάσει από τις τάξεις του προσκοπισμού, αλλά και γιατί αυτές οι διάσπαρτες μονάδες ενώθηκαν σε μια ενιαία δύναμη που ισχυροποίησε την θέση του Προσκοπισμού στον Πειραιά. Δεν ήταν καθόλου τυχαίο που η παραχώρηση της έκτασης και η δημιουργία ναυτοπροσκοπείου επιτεύχθηκε την συγκεκριμένη εποχή.  




Σχετικές αναρτήσεις:


Οι προσκοπικοί Νεώσοικοι στο Πασαλιμάνι και ο "Ανιχνευτής"


  

  

Μια χαμένη προτομή της Πλατείας Κοραή

Η λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου (πρώην Σωκράτους)

Το 1937 ενώ έκαναν εκκαθάριση σε μια αποθήκη του Δήμου, βρήκαν μια προτομή σπασμένη και στην κυριολεξία τελείως ξεχασμένη. Η αρχική πρόταση ήταν η προτομή αυτή να αποκατασταθεί από γλύπτη και να επανατοποθετηθεί στην αρχική της θέση. Όμως η πρόταση αυτή ουδέποτε πραγματοποιήθηκε καθώς επρόκειτο για την προτομή του Βασιλιά Κωνσταντίνου και η τοποθέτηση της εκεί που βρισκόταν αρχικά, στην Πλατεία Κοραή, πιθανόν να δημιουργούσε εντάσεις και προβλήματα.

Η προτομή του Βασιλιά Κωνσταντίνου είχε στηθεί επί της Πλατείας Κοραή στις 21 Νοεμβρίου του 1921. Είχε κατασκευασθεί από χρήματα, που ήταν προϊόν εράνου της επιτροπής που είχε συγκροτηθεί ειδικά για τον σκοπό αυτό. 

Το μαρμάρινο βάθρο προσφέρθηκε από τον Δήμο Πειραιώς και η προτομή τοποθετήθηκε περίπου εκεί που βρίσκεται σήμερα η μεγάλη σκακιέρα στην Πλατεία, δίπλα δηλαδή από την σημερινή θέση της προτομής του Αδαμάντιου Κοραή.

Ο Κωνσταντίνος σε απεικόνιση του Πάνου Αραβαντινού 

Η αρχική απόφαση ήταν να στηθεί στο κέντρο της πλατείας, όμως την εποχή εκείνη στο κέντρο της είχαν στηθεί τρία μεγάλα ξύλινα παραπήγματα που έφεραν τον τίτλο "Λαϊκά ιατρεία".

Έτσι η προτομή στήθηκε προς την πλευρά της λεωφόρου που έφερε το ίδιο όνομα τότε με την προτομή την Λεωφόρο Βασιλέως Κωνσταντίνου (πρώην Σωκράτους και σημερινή Ηρώων Πολυτεχνείου).

Την ημέρα των αποκαλυπτηρίων της προτομής αναρτήθηκαν σχετικές ανακοινώσεις που έγραφαν
"Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΙΒ΄ ΕΝ ΠΕΙΡΑΙΕΙ".
Όμως στα αποκαλυπτήρια ο μόνος που παρευρέθηκε ήταν ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας κ. Ράλλης

Ο χώρος πέριξ αυτής ήταν περιφραγμένος από μικρά σιδηρά κιγκλιδώματα μάλλον ακαλαίσθητα σύμφωνα με τις περιγραφές και γύρω από  την βάση της υπήρχαν άνθη. Η προτομή ήταν φυσικού μεγέθους, όχι όμως υψηλής τεχνικής καθώς αμέσως μετά τα μικρά αποκαλυπτήρια που είχαν γίνει, ο ημερήσιος τύπος είχε εκφραστεί δυσμενώς για την επιτυχία της απεικόνισης. Γιαυτό και είχε ριχθεί η ιδέα η προτομή να αντικατασταθεί με έναν επιβλητικό έφιππο ανδριάντα του Βασιλιά Κωνσταντίνου.

Η ανακοίνωση για τα αποκαλυπτήρια της προτομής στην Πλατεία Κοραή

Στην τελετή αποκαλυπτηρίων είχε αναφερθεί πως η επιτροπή συνέλεγε τα χρήματα για την κατασκευή της, με προοπτική να τοποθετηθεί στην Πλατεία Τερψιθέας, καθώς ο Βασ. Κωνσταντίνος σε νεαρή ηλικία, όταν φοιτούσε στην Σχολή Ευελπίδων Πειραιώς, της οποίας ήταν απόφοιτος, πραγματοποιούσε μαζί με τους άλλους δοκίμους τις γυμναστικές ασκήσεις εντός των κήπων της Τερψιθέας. Στην συνέχεια όμως δέχθηκαν την πρόταση να τοποθετηθεί στην Πλατεία Κοραή καθώς ήταν το κέντρο της πόλης.

Ο Διάδοχος Κωνσταντίνος το 1888 


Τα επεισόδια όμως που ακολούθησαν με την Μικρασιατική καταστροφή του '22, προκάλεσαν την καταστροφή της, καθώς τα ξημερώματα κάποιας ημέρας του Οκτωβρίου του 1922, μια ομάδα ατόμων έριξε βρόχο γύρω από τον λαιμό της προτομής και την κατέρριψε στο έδαφος της πλατείας. 

Στις επτά το πρωί της ίδιας ημέρας πέρασε από το σημείο ο Αθανάσιος Δρίβας, Δημοτικός Σύμβουλος Πειραιά (υπήρξε και Δήμαρχος για το διάστημα 1 Δεκεμβρίου 1920 - 2 Αυγούστου 1922). 

Ο Δρίβας ειδοποίησε τον τότε Δήμαρχο Πειραιώς τον Αναστάσιο Παναγιωτόπουλο (του οποίου η θητεία δεν υπήρξε συνεχόμενη λόγω των πολιτικών ανωμαλιών) και τα θραύσματα τέθηκαν εντός ενός σάκου και μεταφέρθηκαν στην δημοτική αποθήκη, όπου παρέμειναν ξεχασμένα για 15 περίπου χρόνια. Υπήρξε μεταπολεμική αναφορά δημοτικού υπαλλήλου που έλεγε πως είδε την προτομή από την οποία έλειπε ένα τμήμα του κρανίου, η μύτη και το ένα άκρο από το μουστάκι. Έκτοτε η τύχη της αγνοείται...     

Θεόδωρος Αφεντούλης. Ο Φιλόσοφος του Πειραιά



Στην διασταύρωση Τζαννή και Αφεντούλη (πρώην Νοσοκομείου) υπάρχει σήμερα η προτομή του Θεόδωρου Αφεντούλη. Και λέμε σήμερα καθώς τα παλαιότερα χρόνια η προτομή του κοσμούσε την πλατεία έναντι του Δημοτικού θεάτρου, αυτή που ανεπίσημα καλείται Πλατεία Αγίου Κωνσταντίνου. Στην βάση της προτομής διαβάζει κάποιος:
«1824 – 1893/Τω ιατροφιλοσόφω/Θεοδώρω/Αφεντούλη/Ο Δήμος Πειραιώς/Εν έτει 1940/Επί δημαρχίας/Μιχ. Μανούσκου».

Την καλύτερη περιγραφή για τον Θεόδωρο Αφεντούλη μας άφησε κληρονομιά ο λογοτέχνης Στέφανος Δάφνης. Έχω μελετήσει πολλές βιογραφίες που ανθρώπου εκείνου που ονομάστηκε «Φιλόσοφος του Πειραιά» και η δική του σίγουρα είναι η καλύτερη.

Ο Αφεντούλης δίδαξε φαρμακολογία πενήντα ολόκληρα χρόνια, υπήρξε παράλληλα, ρήτορας, γιατρός, ποιητής, δημοσιογράφος, ευθυμογράφος, πραγματική διάνοια. Γεννήθηκε στην Ζαγορά το 1824 και επειδή ήταν βουνίσιος άνθρωπος, αλλά και των δασών και των ερημικών παραλιών, καθώς αυτά ήταν τα χαρακτηριστικά της ιδιαίτερης πατρίδας του, δεν μπορούσε να υποφέρει τον θόρυβο της Αθήνας διόλου! Επέλεξε λοιπόν τότε μια απόμερη συνοικία στον Πειραιά, όπου περνούσε ζωή φιλοσοφική.

Οι Πειραιώτες είτε τον αποκαλούσαν «Ο πολιούχος του Πειραιώς» είτε "Ο φιλόσοφος του Πειραιώς" κι αυτό γιατί είχε την όψη αγίου, καθώς διατηρούσε μια μακριά λευκή γενειάδα. Αλλά και η ίδια του η περιβολή είχε πάντα κάτι το ασκητικό, καθώς φορούσε μια ένα μακρύ ως τα πόδια παλτό, που θύμιζε ράσο και κρατούσε στα χέρια του μια χοντρή μαγκούρα. Τον λαιμό του τον τύλιγε συνήθως με ένα μάλλον γυναικείο σάλι και πάντα περπατούσε σαν σκεπτικός, σαν οραματιζόμενος…



Τα πρωινά δίδασκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, αλλά επειδή κατοικούσε στον Πειραιά, έπρεπε ακριβώς στις μια και πέντε αν έχει επιβιβαστεί στον σιδηρόδρομο. Διαφορετικά το επόμενο δρομολόγιο ήταν μετά από μια ώρα. Σκέφτηκε λοιπόν το εξής. Είχε παρακαλέσει έναν Πειραιώτη φοιτητή τον Βάλτα, όταν πλησιάζει η ώρα να του κάνει ναυτικό νεύμα από την θέση του. Μόλις λοιπόν ο Βάλτας τον ειδοποιούσε, ο Αφεντούλης σταματούσε ξαφνικά το μάθημα και έλεγε:

-         -  Και του Βάλτα επινεύοντος, διακόπτεται κύριοι η συνεδρία!

Έλεγε διαρκώς στον Βάλτα. Εμείς οι Πειραιώτες καταλαβαίνουμε από ναυτικά σήματα!

Ο Αφεντούλης ήταν θερμός φυσιολάτρης και δεν υπήρχε ακρογιάλι ή βουνό που να μην έχει επισκεφτεί. Όταν γινόταν πυρκαγιά δάσους ο Αφεντούλης έγραφε πύρινα άρθρα κατά των εμπρηστών και εναντίον παντός «αρμοδίου». Ήταν ίσως ο πρώτος στην Ελλάδα που μιλούσε διαρκώς μέσω των άρθρων του για την ανάγκη διάσωσης των ελληνικών δασών!

Άλλοτε πάλι κατέβαινε στην αγορά του Πειραιά όπου διάφοροι «μάγκες» πωλούσαν καρδερίνες, φλώρους και άλλα τέτοια πουλάκια μέσα σε κλουβιά αντί μιας δεκάρας το ένα. Ο Αφεντούλης πήγαινε λοιπόν χωρίς να νοιάζεται για την ασφάλειά του και άνοιγε τα κλουβιά για να ελευθερώσει τα πουλιά. Να αναφέρω πως ήταν πραγματικά επικίνδυνη ενέργεια να το κάνεις τότε αυτό, όταν όλοι αυτοί οι «μάγκες» της αγοράς κρατούσαν φαλτσέτες και σκότωναν για ψύλλου πήδημα. Επειδή όμως κι εκείνοι γνώριζαν πως είχαν μπροστά τους έναν άνθρωπο αγαθό φρόντιζαν να τον κρατούν σε απόσταση λιθοβολώντας τον. Μέχρι που η αστυνομία του απαγόρευσε να πλησιάσει ξανά την αγορά!

Ο Αφεντούλης γνώρισε πολλές πίκρες στην ζωή του, καθώς τα παιδιά του πέθαναν το ένα μετά το άλλο μέχρι που έχασε και τον πρωτότοκο γιο του τον Αλέξανδρο που και οι Πειραιώτες γείτονες ακόμη τον είχαν λατρέψει για τον χαρακτήρα του.

Νύχτες ολόκληρες ο Αφεντούλης βρισκόταν στην ταράτσα του σπιτιού του και κοιτώντας προς το νεκροταφείο που τότε ήταν στον Άγιο Διονύσιο ξημερωβραδιάζονταν εκεί πάνω κλαίγοντας. Μέχρι που ο θάνατος βρήκε και την γυναίκα του κι έτσι ο Αφεντούλης έμεινε τελείως μόνος στην ζωή.

Η Λεωφόρος Θεοδώρου Αφεντούλη, πρώην Νοσοκομείου. Στο βάθος το Ζάννειο Νοσοκομείο

Ως ιατρός ο Θεόδωρος Αφεντούλης διεύθυνε το Ζάννειο Νοσοκομείο για πολλά χρόνια και άφησε εποχή όχι μόνο για το έργο του αλλά για την φιλανθρωπία του.
"Ιάματα δεν είναι μόνο οι φαρμακευτικές ουσίες αλλά και τα ψυχικά μέσα όπως η μητρική αγκαλιά, το πάτριο έδαφος για εκείνους που πάσχουν από νοσταλγία, η ψυχαγωγία για τους θλιμμένους, η μουσική για τους μελαγχολούντες, η λάμψη των αστεριών του ουρανού, ο φλοίσβος της θάλασσας".

Ο Αφεντούλης ήταν ο πρώτος σύγχρονος ιατρός που διατύπωσε πως η ιατρική πρέπει ενίοτε να θεραπεύει, πρέπει όμως πάντοτε να ανακουφίζει.

Ο Αφεντούλης αναμίχθηκε και στις δημοτικές εκλογές του 1889, αλλά το κόμμα που υποστήριζε έχασε και την επόμενη ημέρα των εκλογών είδε έξω από την πόρτα του κρεμασμένους τενεκέδες κατά το έθιμο τότε, έθιμο που τον πίκρανε πολύ και όλο το καλοκαίρι εκείνο είχε φύγει από τον Πειραιά και έμενε στο Πήλιο.

Επίσης υπήρξε σπουδαίος ποιητής, μετέφραζε στίχους στα ελληνικά όπως τον Σίλερ. Όλη η φιλολογική του εργασία εκδόθηκε σε τρεις τόμους με τον τίτλο «Φιλολογικά Πάρεργα».

Την 8η Απριλίου 1893 ο Φιλόσοφος του Πειραιά πέθανε η ηλικία μόλις 69 ετών. Στον Πειραιά την ημέρα εκείνη μόνο μια κουβέντα ακουγόταν
-          - Πέθανε ο Αφεντούλης! Πέθανε ο Αφεντούλης!


Διαβάστε επίσης:


Ένας δήμαρχος με παντόφλες!






Οι πειραιώτικες ιστορίες του Κουταλιανού

Ο Παναγής Κουταλιανός σε λαϊκή λιθογραφία απεικονίζεται
σε ένα από τα πιο διάσημα κατορθώματά του

Του Στέφανου Μίλεση

Ο Παναγιώτης Καλλιοντζής είχε γεννηθεί το 1847 στην Κούταλη του Μαρμαρά γι' αυτό και αργότερα όταν έγινε γνωστός αθλητής της Άρσης Βαρών, έλαβε το όνομα Κουταλιανός. Ο άνθρωπος με τα σιδερένια χέρια και την παγκόσμια φήμη που για τα κατορθώματά του έχουν ειπωθεί και έχουν γραφτεί τόσα, να αναφερθεί κάτι που στις βιογραφίες του σπανίως αναφέρεται, πως από το καλοκαίρι του 1900 είχε καταφθάσει στον Πειραιά, όπου αγόρασε σπίτι δίπλα στην εκκλησία του Αγίου Διονυσίου. Το σπίτι εκείνο έβλεπε από το παράθυρο το νεκροταφείο καθώς το κοιμητήριο του Πειραιά βρισκόταν τότε στον Άγιο Διονύσιο πριν μεταφερθεί στην Ανάσταση. 

Η επιλογή του Κουταλιανού να στήσει στο σπίτι του στον Πειραιά, είχε να κάνει με το γεγονός πως εδώ μόνο μπορούσε να συνδυάσει μετακίνηση με πλοίο σε όλους τους προορισμούς τόσο της Ελλάδας όσο και του εξωτερικού. Επίσης διέθετε και δικό του καΐκι με το οποίο έπιανε τα λιμάνια του Αιγαίου για να δώσει τις παραστάσεις του. 

Έτσι ο Παναγής Κουταλιανός εγκατέστησε την οικογένειά του στον Άγιο Διονύση και ο ίδιος επιλέγοντας το μέσο ταξιδιού του, περιόδευε διαρκώς, δίνοντας παραστάσεις, γεμίζοντας θέατρα, σχολεία και πλατείες με κόσμο που ήθελε να τον δει από κοντά. Σε μια από εκείνες τις παραστάσεις ήταν, όταν στην Σάμο εξετέλεσε την επίδειξη που σήκωσε τα τρία κανόνια ταυτόχρονα και έριξε από το καθένα ξεχωριστά από μια βολή. Το κατόρθωμά του αυτό απεικονίστηκε σε λαϊκή λιθογραφία (πρώτη εικόνα ανάρτησης).

Μετά ακριβώς από την Σάμο έφυγε με το καΐκι για την Χίο όπου ο Κουταλιανός έλαβε τα νέα πως η μητέρα του στον Πειραιά είχε αρρωστήσει. Γύρισε από την Χίο με το καΐκι, την πήρε και την πήγε στην Σύρο για καθαρό αέρα όπου έμεινε για δύο μήνες εκεί, καθώς διαγνώσθηκε πως η μητέρας έπασχε από τύφο. Στο μεταξύ ο Κουταλιανός συνέχιζε τις περιοδείες σε όλη την χώρα έχοντας πάντα κέντρο τον Πειραιά. Σε έναν από τους τόπους που βρέθηκε ήταν και η Ζάκυνθος όπου ο εφοπλιστής Νίκος Σταθάτος προσφέρθηκε να τον παραλάβει με το φορτηγό καράβι του και να τον φέρει πίσω στον Πειραιά. Εκεί ο Κουταλιανός όταν έπληττε κατέβαινε κάτω στο μηχανοστάσιο του πλοίου και δοκίμαζε την δύναμή του με βαριά σιδερένια αντικείμενα. Οι θερμαστές του πλοίου όταν τον έβλεπαν του φώναζαν:

- Τώρα που είσαι εσύ εδώ, ούτε εμείς οι θερμαστές χρειαζόμαστε, ούτε ο ατμός για να κινήσει το πλοίο, σαν θελήσεις το πας εσύ στον προορισμό του!

Με αυτό το φορτηγό έφθασε πίσω ο Κουταλιανός στον Πειραιά και στο σπίτι του στον Άγιο Διονύση. Λίγες ημέρες αργότερα, ξανάφυγε από τον Πειραιά σιδηροδρομικώς για το Ναύπλιο για νέες παραστάσεις. Όμως και τον λίγο καιρό που καθόταν στο σπίτι του ο Κουταλιανός όλα τα παιδιά του Αγίου Διονυσίου ήθελαν να τον αγγίξουν για να το λένε αργότερα.

 - Άγγιξα τον Κουταλιανό!

Και ο Παναγής για να τους κάνει το κέφι, σήκωνε ότι έβρισκε μπροστά του! Εκεί σε αυτές τις γειτονιές ήταν που τα παιδιά φώναζαν

- Ο Κουταλιανός μασάει και χωνεύει σίδερα! Και αυτό το σύνθημα ήταν που χρόνια αργότερα παραλλαγμένο έγινε γνωστό τραγούδι!

Το καλοκαίρι του 1903 πήρε το καράβι της γραμμής από τον Πειραιά και έφθασε στην Κωστάντζα. Εκεί σε έναν Δήμο που ονομαζόταν Σουλινά, ήταν που σήκωσε σε ύψος ενός μέτρου, δύο σειρές καθισμάτων με οκτώ θεατές να κάθονται πάνω τους. Την επόμενη ημέρα το Δημοτικό Συμβούλιο τον ανακήρυξε επίτιμο δημότη του Σουλινά. Και ο Κουταλιανός από ευχαρίστηση έδινε φιλανθρωπικές παραστάσεις με σκοπό την ενίσχυση των ιδρυμάτων της πόλης.

Ο Παναγής Κουταλιανός στις δάφνες του ως Πρωταθλητής
ενώ με πόδια του πατάει τα γνωστά κανόνια του κατορθώματος του της Σάμου


Κάποτε ο Κουταλιανός κατέπεσε σωματικά. Αποφάσισε τότε να διακόψει τις περιοδείες και να εγκατασταθεί μόνιμα στον Πειραιά. Ο ίδιος σε όλη του την ζωή έλεγε πως τον έθελγε περισσότερο το λαϊκό περιβάλλον του Πειραιά από ότι το ετικετταρισμένο περιβάλλον της Αθήνας. Χωρίς να αφήσει το σπίτι του στο λιμάνι στον Άγιο Διονύση ακόμη, νοίκιασε μια μονοκατοικία στην Οδό Κουντουριώτου. 

Την περίοδο εκείνη πίστεψε πως το όνομα που είχε δημιουργήσει, θα ήταν αρκετό για να του επιφέρει κάποια τιμητική σύνταξη στην Ελλάδα, ή τον διορισμό του έστω και κάποιο γυμναστήριο άρσης βαρών. Όταν όμως οι απαντήσεις που λάμβανε ήταν όλες αρνητικές, κατασκεύασε νέα βάρη και μπάρες στα μηχανοποιεία του Τζων Μακ Δούαλ και στον Βασιλειάδη και ξανάρχισε τις περιοδείες. Σε μια παραγγελία που είχε κάνει στου Βασιλειάδη, είχε ζητήσει την κατασκευή τριών χαλύβδινων σφαιρών. Όμως όταν τις ετοίμασαν, τον ειδοποίησαν από το εργοστάσιο πως θα χρέωναν κι άλλα αν επιθυμούσε να του τις μεταφέρουν στο σπίτι του. Τότε ο Κουταλιανός τις πήρε και τις τρεις στην αγκαλιά του (συνολικού βάρους εξακοσίων οκάδων) και τις μετέφερε μόνος του στο σπίτι!

Τα βάρη του Παναγή Κουταλιανού κατασκευασμένα από τα πειραϊκά μηχανοποιεία
 Τζων Μακ Δούαλ και του Βασιλειάδη

Το 1905 μετά από δώδεκα συνεχόμενες παραστάσεις στην Αίγυπτο ο Κουταλιανός γύρισε στον Πειραιά και για κάποιο λόγο πούλησε το σπίτι του στον Άγιο Διονύσιο και αγόρασε άλλο πάλι στον Πειραιά, στην οδό Καλαβρύτων, ένα πολύ μικρό στενό στην Ρετσίνα, στην αρχή της Θηβών.
Εκεί συνδέθηκε με αδελφική φιλία με έναν Πειραιώτη μηχανικό τον Αλέξανδρο Μουνδρέα.

Εκεί στην οδό Καλαβρύτων ο Κουταλιανός συνήθιζε να κάθεται στο κατώφλι του σπιτιού του, στα σκαλάκια όπου κάπνιζε το ναργιλέ του. Μια μέρα πέρασε από μπροστά του ένας μάγκας Πειραιώτης με έναν γάιδαρο ο οποίος πούλαγε σταφύλια. Τότε ο Κουταλιανός τον φώναξε να πλησιάσει προκειμένου να αγοράσει. Ο μανάβης όμως του απάντησε "Ο γάιδαρος είναι ψηλομύτης αφεντικό. Σήκω κι έλα εδώ να ψωνίσεις".
Τότε ο Κουταλιανός θύμωσε, σηκώθηκε, πλησίασε τον γάιδαρο, τον σήκωσε από την κοιλιά και τον μετέφερε στο κατώφλι του σπιτιού του!  Ο μανάβης τα χρειάστηκε και το έβαλε στα πόδια. Μόνο μετά από την μεσολάβηση των γειτόνων πείσθηκε να γυρίσει για να πάρει τον γάιδαρό του. 

Το 1906 τα μάτια του προσβλήθηκαν από καταρράκτη και σχεδόν είχε φθάσει στο σημείο να μην βλέπει καθόλου. Άφησε τους στίβους και λησμονημένος πέθανε δέκα χρόνια μετά, το 1916 αφήνοντας πίσω του στην θέση του, δύο από τα παιδιά του τον Έλληνα και τον Γιώργο στην θέση του. 

Ο Έλληνας Κουταλιανός έκανε την πρώτη του εμφάνιση στην άρση βαρών το 1899 όταν ο πατέρας του ακόμη ζούσε και μάλιστα εκείνος ήταν που την είχε διοργανώσει. Ήταν τότε μόλις 15 ετών όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην σκηνή του "Αθηναίου" στην οδό Πατησίων. Το 1907, ένα χρόνο δηλαδή μετά τον θάνατο του πατέρα του, έφυγε για την Αμερική όπου σε μια σειρά εμφανίσεων σε Βοστώνη, Σικάγο, Αλαμπάμα, Ατλάντα, Τζόρτζια, Σαββάνα, Νέα Υόρκη είχε προκαλέσει τον ενθουσιασμό σε όλη την ομογένεια.

Μετά την Αμερική ακολούθησε περιοδεία σε όλο τον κόσμο με επισκέψεις σε Αργεντινή, Νότια Αφρική, Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Σουηδία, Νορβηγία, Δανία και τέλος στην Αγγλία.

Ο Έλληνας Κουταλιανός με τις διακρίσεις του από την Αμερική


Η τελευταία του παράσταση του Έλληνα Κουταλιανού, δόθηκε στις 16 Ιανουαρίου του 1931 στις Οινούσσες Χίου, διοργανωμένη από τους εφοπλιστές αδελφούς Λεμού, εντός του σχολικού κτηρίου. Εκεί λόγω της στενότητας της σκηνής σε μια προσπάθεια έφυγε το ένα βάρος και του συνέτριψε την δεξιά σιαγόνα τον δεξιό βραχίονα. Με αυτό τον τρόπο διακόπηκε στη αθλητική του σταδιοδρομία. Έμεινε απένταρος, άνεργος και έχοντας στο μεταξύ δημιουργήσει μια οικογένεια αποτελούμενη από έξι παιδιά!

Τότε προσελήφθη ως θυρωρός στην Αμερικανική Λέσχη Νέας Κοκκινιάς. Ο ίδιος κατοικούσε σε ένα χαμόσπιτο στην συνοικία των Γερμανικών στην Νέα Κοκκινιά. Ο ίδιος την εποχή ακόμη που η Νέα Κοκκινιά αποτελούσε περιοχή του Δήμου Πειραιά.

Ο γιος του Παναγή Κουταλιανού, ο Έλληνας Κουταλιανός (αριστερά να καπνίζει ναργιλέ)
 σε καφενείο στον Πειραιά την δεκαετία του '30
Δυστυχώς αν και σε πολλές περιοχές της Ελλάδας τιμήθηκε έστω και μετά θάνατον, τόσο ο ίδιος ο Παναγής Κουταλιανός όσο και απόγονοί του, ουδεμία αναφορά υπάρχει για αυτόν από τον Δήμο Πειραιά, παρότι ο ίδιος τον είχε επιλέξει ως μόνιμη κατοικία του αλλά και ο άμεσος συνεχιστής του και γιος του, ο Έλληνας Κουταλιανός, που υπήρξε και εργαζόμενος στη Νέα Κοκκινιά (μετέπειτα Νίκαια). 


    Διαβάστε επίσης:

Το νεκροταφείο του Αγίου Διονυσίου

Το Πάσχα στον Πειραιά μιας άλλης εποχής.

     
     
Του Στέφανου Μίλεση
     
     Λίγοι σήμερα μένουν στον Πειραιά για τις γιορτές του Πάσχα. Κι όμως η συνήθεια να πηγαίνουν όλοι στους τόπους καταγωγής τους, σε εξοχικά, πανσιόν και ξενοδοχεία, να παίρνουν τα όρη και τα βουνά είναι συνήθεια μεταπολεμική και μάλιστα για λίγους αρχικά. Έτσι ο Πειραιάς πριν ακόμα να επικρατήσει το έθιμο της πασχαλινής φυγής είχε τα δικά του ήθη, τις δικές του πασχαλινές συνήθειες.

Στην αγορά το 1896
      Από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι και τον πόλεμο, οι συνήθειες αυτές έμεναν ίδιες όπως πρέπει  να γίνεται με όλες τις αξίες που οφείλουν να μένουν αμετάβλητες. Το Μεγάλο Σάββατο στην Πλατεία Καραϊσκάκη (στου Τζελέπη) υπήρχαν καζάνια υπαίθρια στην σειρά πάνω από αναμμένα ξύλα. Μέσα σε αυτά κοκκίνιζαν σε μπογιά εκατοντάδες αυγά. Κόσμος πολύς πήγαινε στου Τζελέπη και αγόραζε τα έτοιμα κόκκινα αυγά, παρότι πιστεύουμε σήμερα πως τα παλιότερα χρόνια δεν τα αγόραζαν ποτέ έτοιμα! Κι όμως πολλοί και τότε ήθελαν να αποφύγουν την διαδικασία του βαψίματος. Τα κόκκινα αυγά πωλούνταν τότε έξι λεπτά το ένα ενώ τα άβαφα μια πεντάρα! Συνεπώς η διαφορά στην τιμή ήταν ελάχιστη. Μερικές οικογένειες αγόραζαν άβαφα τα αυγά όχι για να τα βάψουν εκείνες, αλλά για να τα φάνε έτσι, καθώς θλιβερά περιστατικά είχαν συμβεί σε αυτές και δεν ήταν επιτρεπτό να βάψουν αυγά! 

Κοσμοσυρροή στην υπαίθρια αγορά της Πλατείας Καραϊσκάκη το 1939

     Από το απόγευμα του Μ. Σαββάτου, όπως καταγράφει στις 7 Απριλίου 1939 ο Γ. Μπουκουβάλας (F1), όσο πλησίαζε το μεσονύκτιο τόσο πύκνωναν στις πλατείες, στους δρόμους και στις αλάνες τα βαρελότα, τα τρίγωνα, οι τρακατρούκες και οτιδήποτε άλλο μπορούσε να κάνει εκραγεί. Πριν ακόμη και από την εποχή της αστυνομίας την τάξη επέβλεπαν οι Δημοτικοί Κλητήρες που ήταν γνωστοί ως οι «Κλητήρες με τα κόκκινα» καθώς κόκκινος ήταν ο επενδύτης που φορούσαν. Όμως κι αυτοί δεν καταδίωκαν τους «μπουρλοτιέρηδες» καθώς το θρησκευτικό έθιμο της Ανάστασης αποτελούσε κανόνα απαράβατο του εθιμικού δικαίου και υπερίσχυε οποιασδήποτε δημοτικής ή αστυνομικής διάταξης! Έτσι η ατμόσφαιρα του Πειραιά μύριζε μπαρούτι. Αλλά και η θάλασσα βροντούσε καθώς στο Πασαλιμάνι πετούσαν μέσα στο νερό δυναμίτες και πίδακες σηκώνονταν ψηλά. 
Με το βέλος έχει σημειωθεί ο Δικαστικός Κλητήρας που φέρει το χαρακτηριστικό κόκκινο πανωφόρι, γιαυτό και έμειναν ως οι Κλητήρες με τα κόκκινα. Στην απεικόνιση βρίσκεται να περιπολεί μπροστά από το σπίτι του Τρύφωνα Μουτσόπουλου στην Φίλωνος.

     Οι ψαράδες του Πασαλιμανιού συναγωνίζονταν μεταξύ τους για τον ψηλότερο πίδακα μέχρι που ένα δικό τους παλικάρι ο Κόρπας σκοτώθηκε. Την επόμενη χρονιά ακολούθησε και άλλος ψαράς ο Κοκκινέζος και μετά κάποιος Σαλαπάτης και τελειωμό δεν είχε η λίστα των πεθαμένων ψαράδων! Η αλήθεια ήταν πως η ανοχή που έδειχναν οι κλητήρες και μετέπειτα η αστυνομία στο έθιμο αυτό, είχε αφήσει πολλά θύματα πίσω αλλά και πολλούς ακρωτηριασμένους.


Στα Κρητικά έκαιγαν τον Ιούδα στην κορυφή του έρημου λόφου του Προφήτη Ηλία, έξω από το μικρό τότε εκκλησάκι. Αλλά και σε πολλές άλλες γειτονιές του Πειραιά κατασκεύαζαν Γιούδες για το «καλό» και αυτοί έσκαγαν τόσο δυνατά, που έσπαζαν τα τζάμια των σπιτιών γύρω τους και τραυμάτιζαν και πολύ κόσμο που είχε πάει με κάθε επισημότητα να δει από κοντά την «εκτέλεση». Να σημειωθεί πως δεν έβαζαν φωτιά στον Ιούδα όπως συνήθως συμβαίνει σήμερα, αλλά τον παραγέμιζαν με εκρηκτικά τα οποία τα πυροβολούσαν για να προκαλέσουν έκρηξη. Και επειδή ποτέ κανείς δεν ήξερε με πόσα εκρηκτικά είχαν γεμίσει τον Ιούδα, εκείνος μερικές χρονιές από εκδίκηση έσκαγε τόσο δυνατά που τραυμάτιζε σοβαρά κόσμο και παιδιά ακόμη που οι γονείς είχαν την «πρόνοια» να τα περάσουν μπροστά για να μην χάσουν το θέαμα!


    Την Κυριακή του Πάσχα από το πρωί όλος ο Πειραιάς ήταν σαν να είχε πάρει φωτιά! Τα σπίτια που ήταν τα περισσότερα μονοκατοικίες, διέθεταν μάντρες, αυλές κήπους έστω και μια μικρή πίσω αυλή. Εκεί λοιπόν άναβαν την φωτιά, άλλοι απευθείας στο χώμα, άλλοι σε μισά βαρέλια και δίπλα έστρωναν το τραπέζι με το λευκό τραπεζομάντηλο και ξεκινούσε το γλέντι. Όταν το σπίτι ήταν δίπατο ή τρίπατο ή είχε πολλά δωμάτια που έβλεπαν σε μια κοινή αυλή, τότε όλοι μαζί συγκεντρώνονταν σ΄ αυτήν και το γλέντι ήταν ομαδικό. 

    Οι Πειραιώτες δεν αρκούνταν στο δικό τους γλέντι αλλά έκοβαν βόλτες και στους διπλανούς για να πάρουν έναν μεζέ, να πιουν κι ένα κρασάκι παραδίπλα, να μάθουν και τα νέα των γειτόνων. Αυτό κράταγε μέχρι αργά τη νύχτα. Αργία βλέπεις και την επομένη. Δυστυχώς η εποχή αυτή πέρασε καθώς στον σημερινό Πειραιά του τσιμέντου και της πολυκατοικίας δεν άφησαν χώρο ελεύθερο ούτε για τα παιδιά πόσο μάλλον για να τηρούνται τα έθιμα του Πάσχα.   

F1: Εφημερίδα "Εθνική"   

Μια φωτογραφία μια ιστορία: Τα τεθωρακισμένα της Τερψιθέας (1932)

10.4.1932 Πλατεία Τερψιθέας

Του Στέφανου Μίλεση

Ήταν 10 Απριλίου 1932 όταν ο Πειραιάς παρουσίαζε όψη στρατοκρατούμενης πόλης. Τα πάντα ήταν κλειστά ενώ στους δρόμους υπήρχαν μόνο περίπολοι αστυνομίας και στρατού. 

Τότε ήταν μάλιστα, που για πρώτη φορά εμφανίσθηκαν στον Πειραιά τεθωρακισμένα οχήματα της Αστυνομίας Πόλεων που μερικά εξ αυτών στάθμευσαν στην Πλατεία Κοραή ενώ τα περισσότερα στην Τερψιθέα. Επίσης σε όλη την παραλιακή γραμμή της Ακτής Μιαούλη ουλαμοί ιππικού περιπολούσαν.

Ουλαμός Ιππικού σε περιπολία στην στρωμένη ακόμη με καλντερίμι Ακτή Μιαούλη


Δεν ήταν ετοιμασία για πόλεμο αλλά για μια εκλογική αναμέτρηση Δημοτικών εκλογών. Αντιμέτωποι ήταν από την μια πλευρά ο Σωτήριος Στρατήγης (υποψήφιος του Λαϊκού Συνδέσμου Πειραιώς) και από την άλλη ο Αθανάσιος Μιαούλης (υποψήφιος του Κόμματος των Φιλελευθέρων). 

Ο δεύτερος ήταν δημοφιλής υποψήφιος ειδικά ανάμεσα στους εκλογείς των προσφυγικών συνοικισμών ειδικά της Νέας Κοκκινιάς και της Δραπετσώνας. Ο Αθανάσιος Μιαούλης δεν ήταν τυχαίος υποψήφιος, αλλά δισέγγονος του Ναυάρχου της επανάστασης, στρατιωτικός ο ίδιος γεννημένος στον Πειραιά το 1868, Υδραϊκής φυσικά καταγωγής. Ήρωας Βαλκανικών πολέμων ο ίδιος, είχε παντρευτεί γυναίκα από την επίσης γνωστή πειραϊκή οικογένεια Λυκούδη. Περιζήτητος στον Πειραιά είχε πιεστεί να κατέβει ως υποψήφιος των Φιλελευθέρων, καθώς ο ίδιος επιθυμούσε μια βουλευτική υποψηφιότητα.

Από την άλλη πλευρά ο "βέρος Πειραιώτης" (γεννημένος στον Πειραιά το 1878) Σωτήριος Στρατήγης, φανατικός αντιβενιζελικός, στρέφονταν φανατικά "εναντίον της Βενιζελικής φατρίας, η οποία καταβαράθρωσε κατά την τελευταία τετραετία την Ελλάδα".

Σωτήριος Στρατήγης



Η σύγκρουση των δύο υποψηφίων ήταν τόσο έντονη που ο Στρατήγης έφτασε στο σημείο να πει δημόσια πως εάν κέρδιζε ο αντίπαλός του, θα ξεσπούσε στρατιωτικό κίνημα από τον Πειραιά!

Οπαδοί του Στρατήγη


Έτσι κάτω από την ένταση των προεκλογικών ημερών είχαν ληφθεί τόσα μέτρα, ώστε ο Πειραιάς να μοιάζει με πόλη που είχε καταληφθεί! Όλα τα δημόσια κέντρα ήταν κλειστά και μόνο όπου υπήρχαν τα τεθωρακισμένα οχήματα της αστυνομίας, υπήρχε συγκέντρωση κόσμου, καθώς όλοι ήθελαν να δουν από κοντά αυτά τα παράξενα τετράτροχα οχήματα!

Πειραιώτες φωτογραφίζονται μπροστά από τεθωρακισμένο το οποίο βλέπουν για πρώτη φορά!


Παρόλα αυτά ο Σωτήριος Στρατήγης είχε δώσει γραμμή στους ψηφοφόρους του να συγκεντρώνονται όλοι πέριξ των εκλογικών του κέντρων, με αποτέλεσμα να παρατηρείται μια παράξενη συγκέντρωση κυρίως ανδρών σε έναν τελείως έρημο Πειραιά!

Στους τοίχους και στις μάνδρες από την προηγούμενη ημέρα είχαν γραφτεί με μπογιά τεράστια γράμματα "Ψηφίσατε Στρατήγη" ή "Στρατήγαρος" αλλά και "Μιαούλαρος" ακόμα και πάνω στα ίδια τα κτήρια των εκλογικών κέντρων!

Εκλογικό Κέντρο στην περιοχή Βρυώνη Πειραιώς (1932). Πίσω στην μάντρα κατά παράβαση του εκλογικού νόμου έχει γραφτεί από την προηγούμενη "ΨΗΦΗΣΑΤΕ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΗΓΗ".


Στο κέντρο του Πειραιά ήταν καταφανής η υπεροχή του Στρατήγη, αλλά στους προσφυγικούς συνοικισμούς επικρατούσε όπως είπαμε ο Μιαούλης. 

Στο μεταξύ είχε παρατηρηθεί πως ανάμεσα στα ψηφοδέλτια που κυκλοφορούσαν υπήρχαν και κάποια που στο κάτω μέρος τους ήταν γραμμένος ένα ψηφίο ή ένας αριθμός, προσθήκες που αποτελούσαν λόγο ακυρότητας του ψηφοδελτίου! Αυτό δημιούργησε ακόμη μεγαλύτερη ένταση ανάμεσα στους υποψηφίους.

Τα αποτελέσματα που έγιναν γνωστά την αμέσως επόμενη ημέρα Δευτέρα 11 Απριλίου 1932, έδειξαν πως Δήμαρχος Πειραιώς είχε εκλεγεί ο Αθανάσιος Μιαούλης με 19.818 ψήφους ενώ ο Σωτήριος Στρατήγης είχε λάβει 14.833 ψήφους.

Η ανάλυση των εκλογικών αποτελεσμάτων έδειξε πως ο Δήμαρχος Πειραιώς είχε εκλεγεί από την επικράτηση των ψηφοφόρων των προσφυγικών περιοχών. Για παράδειγμα στο 45ο Τμήμα στη Νέα Κοκκινιά ο Μιαούλης είχε λάβει 435 ψήφους ενώ το Στρατήγης μόλις 41! Στο 48ο Δραπετσώνας ο Μιαούλης είχε λάβει 412 ενώ ο Στρατήγης 95! 

Γενικώς οι εκλογές του 1932 άφησαν σκιά στις εκλογικές αναμετρήσεις του Πειραιά από πολλές απόψεις. Μια εξ αυτών αφορούσε το 44ο εκλογικό Τμήμα (Νέας Κοκκινιάς) που ενώ ψήφισαν 625 στην κάλπη καταμετρήθηκαν 654 ψηφοδέλτια.

Οι εκλογές του 1932 συνετέλεσαν στον διαμελισμό του Πειραιά σε μικρότερους Δήμους, ώστε το προσφυγικό στοιχείο να διαχωριστεί από τον κεντρικό Δήμο Πειραιώς. Η καρατόμηση του Πειραιά, θα ολοκληρωθεί το 1934 από το κόμμα του Σωτήριου Στρατήγη, το Λαϊκό Κόμμα με αρχηγό τον Παναγή Τσαλδάρη. Καρατόμηση που διατηρείται ως σήμερα!

Η καρατόμηση του Πειραιά το 1934 οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εκλογική αναμέτρηση του Σωτήριου Στρατήγη με τον Αθανάσιο Μιαούλη του 1932 που αντιπροσώπευε σύγκρουση μεταξύ Βενιζελικού και Αντιβενιζελικού στοιχείου


Τέλος να προσθέσουμε ότι ο Αθανάσιος Μιαούλης διετέλεσε Δήμαρχος Πειραιώς μόνο για 120 ημέρες καθώς όταν του ανακοινώθηκε η κάθοδός του στις Βουλευτικές εκλογές που τόσο επιθυμούσε, υπέστη καρδιακό επεισόδιο!

Εργατόκοσμος και πρόσφυγες υπέρ του Αθανασίου Μιαούλη (Βενιζελικοί) συγκεντρωμένοι στη συνοικία του Αγίου Διονυσίου 
Τεθωρακισμένα μπροστά στην Αγία Τριάδα περιφρουρούν τα γραφεία των Φιλελευθέρων (Βενιζελικών) που ήταν ακριβώς δίπλα από το ναό
Το εκλογικό κέντρο του Αθανασίου Μιαούλη δίπλα στην Αγία Τριάδα


Σχετικές αναρτήσεις:

Η καρατόμηση του Πειραιά του 1934