ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΠΕΙΡΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΕΓΗΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ - 1930 - (ΒΡΑΒΕΙΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ)

"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Το Πάσχα στον Πειραιά μιας άλλης εποχής.

     
     
Του Στέφανου Μίλεση
     
     Λίγοι σήμερα μένουν στον Πειραιά για τις γιορτές του Πάσχα. Κι όμως η συνήθεια να πηγαίνουν όλοι στους τόπους καταγωγής τους, σε εξοχικά, πανσιόν και ξενοδοχεία, να παίρνουν τα όρη και τα βουνά είναι συνήθεια μεταπολεμική και μάλιστα για λίγους αρχικά. Έτσι ο Πειραιάς πριν ακόμα να επικρατήσει το έθιμο της πασχαλινής φυγής είχε τα δικά του ήθη, τις δικές του πασχαλινές συνήθειες.

Στην αγορά το 1896
      Από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι και τον πόλεμο, οι συνήθειες αυτές έμεναν ίδιες όπως πρέπει  να γίνεται με όλες τις αξίες που οφείλουν να μένουν αμετάβλητες. Το Μεγάλο Σάββατο στην Πλατεία Καραϊσκάκη (στου Τζελέπη) υπήρχαν καζάνια υπαίθρια στην σειρά πάνω από αναμμένα ξύλα. Μέσα σε αυτά κοκκίνιζαν σε μπογιά εκατοντάδες αυγά. Κόσμος πολύς πήγαινε στου Τζελέπη και αγόραζε τα έτοιμα κόκκινα αυγά, παρότι πιστεύουμε σήμερα πως τα παλιότερα χρόνια δεν τα αγόραζαν ποτέ έτοιμα! Κι όμως πολλοί και τότε ήθελαν να αποφύγουν την διαδικασία του βαψίματος. Τα κόκκινα αυγά πωλούνταν τότε έξι λεπτά το ένα ενώ τα άβαφα μια πεντάρα! Συνεπώς η διαφορά στην τιμή ήταν ελάχιστη. Μερικές οικογένειες αγόραζαν άβαφα τα αυγά όχι για να τα βάψουν εκείνες, αλλά για να τα φάνε έτσι, καθώς θλιβερά περιστατικά είχαν συμβεί σε αυτές και δεν ήταν επιτρεπτό να βάψουν αυγά! 

Κοσμοσυρροή στην υπαίθρια αγορά της Πλατείας Καραϊσκάκη το 1939

     Από το απόγευμα του Μ. Σαββάτου, όπως καταγράφει στις 7 Απριλίου 1939 ο Γ. Μπουκουβάλας (F1), όσο πλησίαζε το μεσονύκτιο τόσο πύκνωναν στις πλατείες, στους δρόμους και στις αλάνες τα βαρελότα, τα τρίγωνα, οι τρακατρούκες και οτιδήποτε άλλο μπορούσε να κάνει εκραγεί. Πριν ακόμη και από την εποχή της αστυνομίας την τάξη επέβλεπαν οι Δημοτικοί Κλητήρες που ήταν γνωστοί ως οι «Κλητήρες με τα κόκκινα» καθώς κόκκινος ήταν ο επενδύτης που φορούσαν. Όμως κι αυτοί δεν καταδίωκαν τους «μπουρλοτιέρηδες» καθώς το θρησκευτικό έθιμο της Ανάστασης αποτελούσε κανόνα απαράβατο του εθιμικού δικαίου και υπερίσχυε οποιασδήποτε δημοτικής ή αστυνομικής διάταξης! Έτσι η ατμόσφαιρα του Πειραιά μύριζε μπαρούτι. Αλλά και η θάλασσα βροντούσε καθώς στο Πασαλιμάνι πετούσαν μέσα στο νερό δυναμίτες και πίδακες σηκώνονταν ψηλά. 
Με το βέλος έχει σημειωθεί ο Δικαστικός Κλητήρας που φέρει το χαρακτηριστικό κόκκινο πανωφόρι, γιαυτό και έμειναν ως οι Κλητήρες με τα κόκκινα. Στην απεικόνιση βρίσκεται να περιπολεί μπροστά από το σπίτι του Τρύφωνα Μουτσόπουλου στην Φίλωνος.

     Οι ψαράδες του Πασαλιμανιού συναγωνίζονταν μεταξύ τους για τον ψηλότερο πίδακα μέχρι που ένα δικό τους παλικάρι ο Κόρπας σκοτώθηκε. Την επόμενη χρονιά ακολούθησε και άλλος ψαράς ο Κοκκινέζος και μετά κάποιος Σαλαπάτης και τελειωμό δεν είχε η λίστα των πεθαμένων ψαράδων! Η αλήθεια ήταν πως η ανοχή που έδειχναν οι κλητήρες και μετέπειτα η αστυνομία στο έθιμο αυτό, είχε αφήσει πολλά θύματα πίσω αλλά και πολλούς ακρωτηριασμένους.


Στα Κρητικά έκαιγαν τον Ιούδα στην κορυφή του έρημου λόφου του Προφήτη Ηλία, έξω από το μικρό τότε εκκλησάκι. Αλλά και σε πολλές άλλες γειτονιές του Πειραιά κατασκεύαζαν Γιούδες για το «καλό» και αυτοί έσκαγαν τόσο δυνατά, που έσπαζαν τα τζάμια των σπιτιών γύρω τους και τραυμάτιζαν και πολύ κόσμο που είχε πάει με κάθε επισημότητα να δει από κοντά την «εκτέλεση». Να σημειωθεί πως δεν έβαζαν φωτιά στον Ιούδα όπως συνήθως συμβαίνει σήμερα, αλλά τον παραγέμιζαν με εκρηκτικά τα οποία τα πυροβολούσαν για να προκαλέσουν έκρηξη. Και επειδή ποτέ κανείς δεν ήξερε με πόσα εκρηκτικά είχαν γεμίσει τον Ιούδα, εκείνος μερικές χρονιές από εκδίκηση έσκαγε τόσο δυνατά που τραυμάτιζε σοβαρά κόσμο και παιδιά ακόμη που οι γονείς είχαν την «πρόνοια» να τα περάσουν μπροστά για να μην χάσουν το θέαμα!


    Την Κυριακή του Πάσχα από το πρωί όλος ο Πειραιάς ήταν σαν να είχε πάρει φωτιά! Τα σπίτια που ήταν τα περισσότερα μονοκατοικίες, διέθεταν μάντρες, αυλές κήπους έστω και μια μικρή πίσω αυλή. Εκεί λοιπόν άναβαν την φωτιά, άλλοι απευθείας στο χώμα, άλλοι σε μισά βαρέλια και δίπλα έστρωναν το τραπέζι με το λευκό τραπεζομάντηλο και ξεκινούσε το γλέντι. Όταν το σπίτι ήταν δίπατο ή τρίπατο ή είχε πολλά δωμάτια που έβλεπαν σε μια κοινή αυλή, τότε όλοι μαζί συγκεντρώνονταν σ΄ αυτήν και το γλέντι ήταν ομαδικό. 

    Οι Πειραιώτες δεν αρκούνταν στο δικό τους γλέντι αλλά έκοβαν βόλτες και στους διπλανούς για να πάρουν έναν μεζέ, να πιουν κι ένα κρασάκι παραδίπλα, να μάθουν και τα νέα των γειτόνων. Αυτό κράταγε μέχρι αργά τη νύχτα. Αργία βλέπεις και την επομένη. Δυστυχώς η εποχή αυτή πέρασε καθώς στον σημερινό Πειραιά του τσιμέντου και της πολυκατοικίας δεν άφησαν χώρο ελεύθερο ούτε για τα παιδιά πόσο μάλλον για να τηρούνται τα έθιμα του Πάσχα.   

F1: Εφημερίδα "Εθνική"   

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου