Αιμίλιος Βεάκης. Ο Κορυφαίος Πειραιώτης ηθοποιός

Αποκαλυπτήρια προτομής ποιητή Λάμπρου Πορφύρα του γλύπτη Ζευγώλη, στη μικρή πλατεία του ορμίσκου της Φρεαττύδας. Οι παρευρισκόμενοι ακούνε με προσοχή αρχικά τον Μιλτιάδη Μαλακάση (ποιητή και πρόεδρο της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών) και στη συνέχεια τον Αιμίλιο Βεάκη να απαγγέλλουν ποιήματα αφιερωμένα στον Πορφύρα.

 

του Στέφανου Μίλεση

Ο Αιμίλιος Βεάκης γεννήθηκε στον Πειραιά στις 13 Δεκεμβρίου 1884. Ο πατέρας του Αιμίλιου, ο Ιωάννης Βεάκης ήταν ασφαλιστής (κατ΄άλλους ανώτερος υπάλληλος ατμοπλοϊκής εταιρείας). Η ρίζα της οικογενείας Βεάκη κρατούσε από τη Σύρο. Η μητέρα του η Αιμιλία Μέξη με καταγωγή από την Τεργέστη ήταν μουσικός, αγαπούσε πολύ όμως και τη ζωγραφική και υπήρξε και ποιήτρια. Πέθανε λίγες ημέρες μετά τη γέννηση του γιου της. Για αυτό ίσως και ο Αιμίλιος Βεάκης υιοθέτησε τις τρεις αγαπημένες της συνήθειες που ήταν η μουσική, η ζωγραφική και η ποίηση, αφού πρώτα είχε λάβει το όνομά της κι έτσι προέκυψε το Αιμίλιος.

Από την παιδική του ηλικία ο Βεάκης πάτησε στα καλλιτεχνικά χνάρια της μητέρας του. Στη γειτονιά του στον Πειραιά, με τα άλλα παιδιά διοργάνωνε παραστάσεις, έγραφε στίχους και ζωγράφιζε. Η παρέα του ήταν λιγοστά μόνο παιδιά καθώς τα περισσότερα επιδίδονταν με ιδιαίτερο ζήλο στον πετροπόλεμο και στην αμπάριζα. Το θέατρο και η ζωγραφική εξελίχθηκαν στις δύο μεγαλύτερες αγάπες του. Διάβαζε μυθιστορήματα από τη βιβλιοθήκη της μητέρας του και έμενε για ώρες συλλογισμένος. Στη συνέχεια έφερνε στο νου του όσα είχε διαβάσει και στο σαλόνι κρυφά ξαναζωντάνευε την ιστορία με θεατρικό τρόπο. Καθώς και ο πατέρας του θα πεθάνει όταν ο Αιμίλιος θα είναι μόλις 4 ετών ορφανός από γονείς, θα περιέλθει στα χέρια συγγενών. Τον ανέλαβε άνδρας της αδελφής του πατέρα του ο Παναγιώτης Δάρμας με καταγωγή επίσης από τη Σύρο, που ήταν ένας πλούσιος ξυλέμπορος του Πειραιά ο οποίος ούτε ήθελε να ακούσει ότι ο ανιψιός του θα μπορούσε να γίνει ζωγράφος ή ποιητής. Τον έβαλε να εργαστεί σκληρά στο ξυλεμπορικό του και προσπάθησε να του μάθει τα μυστικά της δουλειάς. Αλλά εκείνος όταν ξέκλεβε λίγο χρόνο κατέβαινε στην Φρεαττύδα στους φίλους του και έγραφε ποιήματα όπως έκανε και ο Πορφύρας. 

Για αρκετά χρόνια ο Αιμίλιος Βεάκης πρόλαβε τον Βολανάκη ζωντανό να διδάσκει στο Καλλιτεχνικό κέντρο επί της Λεωφόρου Βασιλέως Γεωργίου Α' (Αθηνάς τότε) στον Πειραιά. Τον θαύμαζε και ήθελε να του μοιάσει. Ο θείος του ο ξυλέμπορος ο Παναγιώτης Δάρμας αφού είδε κι απόειδε με τον ανιψιό του Αιμίλιο προσπάθησε να τον απομακρύνει από την Φρεαττύδα. Τον έστειλε να μείνει στην Αθήνα στην οδό Αβέρωφ. Εκεί όμως απρόσμενα ο Αιμίλιος Βεάκης βρήκε μια άλλη καλλιτεχνική διέξοδο. Από τον εξώστη του σπίτι του έβλεπε πάνω από τη μάντρα ενός θεάτρου, στο σημείο όπου μεταγενέστερα θα υπάρχει το "Αθήναιον". Ονειρεύτηκε τον εαυτό του πάνω στη σκηνή να δίνει παραστάσεις. Έδειξε ενδιαφέρον να δει από κοντά θεατρική παράσταση και σύντομα το πέτυχε. Ο υπάλληλος είσπραξης ου δημοτικού φόρου του θεάτρου ήταν συγγενής του, ο Σπύρος Βρατσάνος. Αυτός τον άφηνε να μπαίνει στο θέατρο χωρίς να πληρώνει εισιτήριο. Πήγαινε ακόμα και όταν το θέατρο αργούσε ή όταν ημέρες πρόβας. Παρακολουθούσε ακόμα κι αυτές! 

Ακολούθησε το θίασο πριν ακόμα συμπληρώσει τα 16 χρόνια της ηλικίας του για να πάει στον Βόλο όπου θα ήταν η επόμενη παράσταση. Εκεί πάτησε για πρώτη φορά το θεατρικό σανίδι και μαγεύτηκε. Τους ακολούθησε και στη συνέχεια όταν περιόδευαν σε όλη την Ελλάδα και την Μικρά Ασία. Επρόκειτο ουσιαστικά για θεατρικό μπουλούκι προκαλώντας μεγάλη απογοήτευση στους συγγενείς του που άλλοι τον προόριζαν ναυτικό, άλλοι για στρατιωτικό κι άλλοι για χρηματιστή. 

Επιστρέφοντας από την περιοδεία έδωσε εξετάσεις στην Βασιλική Δραματική Σκηνή . Βρισκόμαστε το 1901 και ανήλικος ακόμα ο Βεάκης έδωσε εξετάσεις με μονόλογους από τον Άμλετ, το Μάκβεθ και από την Μαρία Δοξαπατρή του Βερναδάκη. Στην επιτροπή των εξετάσεων κάθονταν τεράστια ονόματα για την εποχή τους όπως ο Άγγελος Βλάχος, ο Βικέλας, ο Σακελλαρόπουλος. Ο Αιμίλιος φυσικά πέρασε τις εξετάσεις αλλά δεν τελείωσε την δραματική σχολή διότι επέλεξε να γραφτεί στη Σχολή Καλών Τεχνών για να σπουδάσει ζωγραφική. Αν τελικώς επέλεγε αντί ηθοποιός να γίνει ζωγράφος, θα διέπρεπε εξίσου όπως και στο θέατρο. Διότι ο Βεάκης ήταν πολυτάλαντος και στη ζωγραφική και στην ποίηση. Στη ζωγραφική διατέλεσε μαθητής του θαλασσογράφου Γ. Χατζή και του Γ. Ροϊλού που τότε ήταν καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών. ενώ στην ποίηση εξέδωσε την ποιητική συλλογή «Τραγούδια της Αγάπης και της ταβέρνας» (1925).

Νέος ηθοποιός ο Βεάκης πήγε με άλλους της σειράς του νέους να παρακολουθήσουν μια παράσταση του Βασιλιά Ληρ και έφυγε συγκλονισμένος από την ερμηνεία. Ήθελε πολύ να καταφέρει να πετύχει την ίδια. Και δεν θα περάσουν πολλά χρόνια όταν ο Αιμίλιος Βεάκης όχι μόνο θα υποδυθεί τον Ληρ επιτυχώς αλλά θα αναγνωριστεί και ως μια από τις καλύτερες ερμηνείες του χαρακτήρα του Βασιλιά που έχουν ποτέ αποδοθεί. 

 

"Από το θεατρικό λεξιλόγιο πρέπει να λείψει η λέξη "πρωταγωνιστής". Ιδιόχειρο σημείωμα Αιμίλιου Βεάκη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό "Παναθήναια" το 1933.
 

Ο Αρτέμης Μάτσας σε συνέντευξή του το 1975 είχε αναφέρει για την ερμηνεία του Βεάκη το εξής περιστατικό. Ότι κάποτε επισκέφθηκε στην Ελλάδα ο κορυφαίος Γάλλος ηθοποιός Χάρρυ Μπωρ  ο οποίος κατά την παραμονή του είδε τον Βεάκη ως Ληρ στο θέατρο και συγκλονίστηκε. Του είχε κάνει εντύπωση μάλιστα το πώς άντεχε ο Βεάκης να ερμηνεύει έναν τόσο απαιτητικό ρόλο έντεκα φορές μέσα σε μια εβδομάδα γιατί τόσες ήταν οι παραστάσεις του έργου εβδομαδιαίως. Η Κατίνα Παξινού επίσης έχει καταθέσει τη μαρτυρία της για την μεγαλειώδης ερμηνεία του Βεάκη με ένα άλλο περιστατικό. Είχε κάποτε δηλώσει σε μια συνέντευξή της ότι είχε πάει στο Λονδίνο να παρακολουθήσει τον μεγάλο ηθοποιό Λόρενς Ολίβιε να υποδύεται στον Βασιλιά Λήρ και όταν πήγε στο καμαρίνι του για να το συγχαρεί ανακάλυψε ότι ήταν φιλοτεχνημένη μια μάσκα από τον Λόρενς Ολίβιε που αναπαριστούσε την τραγικότητα του βασιλιά Λήρ. Αυτή η μάσκα δεν ήταν άλλη παρά μια απεικόνιση του προσώπου του Αιμίλιου Βεάκη! Τόσο πολύ είχε ταυτιστεί ως κορυφαίος ερμηνευτής του ρόλου αυτού.

Ο Βεάκης πολέμησε στους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-13 όπου διακρίθηκε και προήχθη σε λοχία λόγω ανδραγαθίας. Το 1914 τύπωσε το αφήγημα «Πολεμικαί Εντυπώσεις» που περιείχε τις πολεμικές του αναμνήσεις. Δεν υπήρχε ρόλος που ο Βεάκης να μην υποδύθηκε με επιτυχία. Όλα τα θεατρικά είδη, από αρχαία τραγωδία ως κωμωδία και επιθεώρηση. Για αυτό και οι συνάδελφοί του τον φώναζαν Βεάκαρο. Η κόρη του η Μαρία Βεάκη σε άλλες συνεντεύξεις που έδινε για τον πατέρα της παρόλα αυτά είχε πολλές φορές επισημαίνει ότι ο Βεάκης υπέφερε οικονομικά και έδινε από τις λιγοστές οικονομίες του με σκοπό τη συνέχιση των παραστάσεων που δυστυχώς δεν απέδιδαν κέρδη. 

Παρά το γεγονός ότι τα μεγαλύτερα πνευματικά ονόματα της εποχής είχαν αναγνωρίσει την καλλιτεχνική του αξία, τα εισιτήρια στις παραστάσεις δεν ήταν αναμενόμενα. Οι παραστάσεις δηλαδή ήταν αυτό που θα λέγαμε σήμερα ποιοτικές αλλά όχι εμπορικά κερδοφόρες. Γενικώς ο Βεάκης συγκρότησε πολλές φορές δικό του θίασο αλλά ήταν άτυχος. Σε μια περιοδεία του θιάσου του στην Κρήτη έγινε σεισμός και η μετασεισμική ακολουθία έκανε τον κόσμο να μην μπαίνει σε κλειστούς χώρους. Οι ηθοποιοί αναγκάστηκαν να βάλουν σε ενέχυρο τα υπάρχοντά τους. Και πρώτα στη λίστα ήταν τα ρολόγια τους.   Ήλθε και η σειρά του Βεάκη να δώσει το δικό του. Μα έπιασε σεισμός και το έχασε. Για να μην τον κατηγορήσουν οι άλλοι ότι με δικαιολογία την απώλεια δεν το έβαλε ενέχυρο, αγόρασε ένα και το έδωσε στο ενεχυροδανειστήριο! 

Η ζωή του ήταν γεμάτη από τέτοια περιστατικά με περιπέτειες σε βουνά, σε θάλασσες ακόμα και στο εξωτερικό. Κάποτε στο Χαρτούμ ασθένησε και κόντεψε να πεθάνει. Τον έβαλαν σε καράβι κι έφτασε στον Πειραιά φανερά καταβεβλημένος.


Παρά τις ταλαιπωρίες και την εισπρακτική του δυσπραγία γινόταν σε κάθε ευκαιρία μια πραγματική παρέλαση προσωπικοτήτων από τις παραστάσεις του Βεάκη που μετά το πέρας αυτών υπέβαλαν τα συγχαρητήρια στον μεγάλο τραγωδό ήταν πολλές.

Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος ήταν ένας εξ αυτών, ενώ ακόμα και ένας άλλος Πειραιώτης αφού ξεκίνησε τα πρώτα του βήματα από το Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς ο Νικόλαος Μοσχονάς. Μάλιστα λέγεται ότι ο Βεάκης σηκώθηκε όρθιος καθώς ο Μοσχονάς τότε ήταν ένα μεγάλο όνομα διεθνούς φήμης που είχε προβάλει ιδιαίτερα την Ελλάδα. Βεβαίως όπως έγραψε σε άρθρο του ο Αρτέμης Μάτσας υπήρχαν και οι πολέμιοι του Βεάκη.

Κάποτε ένας θεατής επιδεικτικά κάθε φορά που εμφανιζόταν στη σκηνή ο Βεάκης άνοιγε διάπλατα μια εφημερίδα και έκανε ότι την διαβάζει. Στο τέλος ειρωνικά και επιδεικτικά έκανε πώς τον χειροκροτούσε. Τότε ο Βεάκης ευρισκόμενος στη σκηνή απευθύνθηκε στο κοινό και είπε «Ευχαριστώ πολύ για το θερμό σας χειροκρότημα όμως επιτρέψτε μου να το επιστρέψω πίσω στον κύριο διότι με χειροκρότησε χωρίς να έχει παρακολουθήσει την παράσταση»

 


Ο Αιμίλιος Βεάκης στην προσωπική του ζωή νυμφεύθηκε την Σμαράγδα Μπόλα ή αλλιώς γνωστή ως Σμαρώ Μπόλα που οι γονείς της Απόστολος και Ιουλία Μπόλα ήταν ηθοποιοί. Απέκτησαν τρία παιδιά την Μαρία, τον Γιάννη και τον Δημήτρη Βεάκη που επίσης ασχολήθηκαν με το θέατρο. Ο Γιάννης Βεάκης έγινε σκηνοθέτης, ο Δημήτρης Βεάκης ηθοποιός έγινε διευθυντής της Δραματικής Σχολής «Βεάκης» ενώ καθηγήτρια σε αυτήν ήταν η κόρη του Μαρία Βεάκη. Η γυναίκα του Βεάκη η Σμαράγδα Βεάκη έκανε αρκετές κινηματογραφικές εμφανίσεις μεταξύ των οποίων στην ταινία το «Προξενιό της Άννας» που στο ρόλο αυτό τιμήθηκε με το  βραβείο δεύτερου ρόλου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Ο Βεάκης τα τελευταία χρόνια της ζωής του είχε προσληφθεί στο Εθνικό θέατρο όπου έπαιξε μαζί με την Κυβέλη. 

 

Η προτομή του Αιμίλιου Βεάκη έξω από το Δημοτικό Θέατρο Πειραιώς (δεξιά πλευρά)

Τον Μάιο του 1938 βρέθηκε στην αγαπημένη του Φρεαττύδα, των παιδικών του χρόνων, στα αποκαλυπτήρια της προτομής του ποιητή Λάμπρου Πορφύρα που φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Ζευγώλη στον οποίο καταβλήθηκαν μόνο τα έξοδα αγοράς του μαρμάρου. Τα αποκαλυπτήρια πραγματοποιήθηκαν στη μικρή πλατεία πάνω από τον όρμο της Φρεαττύδας (πρώτη φωτογραφία ανάρτησης). 

Ο Βεάκης απήγγειλε το ποίημα του μετά τον ποιητή και πρόεδρο της Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών Μιλτιάδη Μαλακάση. Το δικό του ποίημα το είχε γράψει το Σεπτέμβριο του 1933  ύστερα δηλαδή από τον θάνατο του Λάμπρου Πορφύρα, αφιερωμένο στη μνήμη του.

 Στον Λάμπρο Πορφύρα

Του ποτηριού σου, του καημού σου οι σύντροφοι,

ναύτες, σκυφτοί ψαράδες με θωρούνε, 

με τα θλιμμένα μάτια τους τα υγρά. 

Όξω βαρύ μονότονο ψιχάλισμα

δέρνει το σταυροδρόμι και κυλούνε

στης ταβέρνας τα τζάμια, τα νερά.

Τον έρμο το γιαλό πνίγει το σούρουπο

κι η συντροφιά, βουβή, θλιμμένη,

αργοτσουγγράει τις κούπες σιγανά.

Τ' αργό σου, αργό, να ακούσει το περπάτημα

λες κι έτσι αμίλητη προσμένει,

στο πρωτοβρόχι που άρχισε ξανά. 

Πλάι στο ποτήρι μου έχω το ποτήρι σου

και την καρέκλα σου αντίκρυ μου 

-τι έχει η καρδιά μου και πονεί;-

κι είναι κρασί γεμάτο το ποτήρι σου

κι είναι γιομάτη σπαραγμό η ψυχή μου

κι είναι η καρέκλα σου αδειανή.

 Κι όλο απορώ πως άργησες-πώς άργησες;

κι οι γέροι σου οι ψαράδες, σκύβουν, σκύβουν

βρέχουν βουβά τα χείλια με κρασί:

Πως ήρθε ο καπετάνιος που καρτέραγες

πως ήρθε και σε πήρε μου το κρύβουν,

για της χαράς να πάτε το νησί.

 

Η τελευταία του εμφάνιση στη σκηνή του θεάτρου είχε συνοδευτεί από τα χειροκροτήματα του κοινού. Το σπίτι του Βεάκη όταν πέθανε βρισκόταν στην Αθήνα στην οδό Κυψέλης 19. Η είδηση του θανάτου του έπεσε σαν κεραυνός στο ελληνικό θέατρο. Ο Πειραιώτης Δημήτρης Ροντήρης διέκοψε τις παραστάσεις που εκείνη την εποχή έδινε στη Λάρισα το ίδιο έπραξε και ο Κώστας Μουσούρης που μαζί με την Έλλη Λαμπέτη έδινε παραστάσεις στη Θεσσαλονίκη. Πλήθη κόσμου συγκεντρώνονταν έξω από το σπίτι του Βεάκη ενώ ο Φιλοποίμην Φίνος άφησε χωρίς να τον καταλάβει κανείς ένα ντοσιέ με χρήματα για τις δύσκολες στιγμές στην οικογένεια του Βεάκη. 

 

Ο Βεάκης την εποχή εκείνη βρισκόταν σε επαφή μαζί του καθώς είχαν ανοίξει μια συνεργασία για την κινηματογραφική ταινία «Η Αγνή του Λιμανιού». Ο Βεάκης έφυγε πολύ πικραμένος. Είχε συνταξιοδοτηθεί από το 1947 αλλά συνέχιζε να παίζει στο θέατρο καθώς δεν έβγαινε οικονομικά. Σε όλη τη σταδιοδρομία του παράλληλα με το θέατρο έγραφε θεατρικά έργα, μετέφρασε έργα του Ντοστογιέφσκι και έγραφε ποιήματα. 

Ένας από τους λόγους της οικονομικής του δυσπραγίας και των δυσκολίων που είχε περάσει ήταν ότι είχε εκδηλώσει τις αριστερές του πεποιθήσεις. Κατά την διάρκεια της κατοχής άλλωστε είχε υπάρξει μέλος του ΕΑΜ ΕΛΑΣ. Στα Δεκεμβριανά του 1944 διώχθηκε και αναγκάστηκε να ακολουθήσει τον ΕΑΜ δίνοντας παραστάσεις στα βουνά, ενώ ήταν και μέλος του Ελληνο-Σοβιετικού Συνδέσμου. Μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας είχε δεχθεί διώξεις και ταλαιπωρίες που τον επιβάρυναν στην υγεία. Όταν πέθανε όλη η ρευστή περιουσία του ήταν 20 δραχμές που βρέθηκαν στη τσέπη του παντελονιού του. 

Ο θάνατος τον πέτυχε στο μπαλκόνι του σπιτιού του στην Κυψέλη όπου καθόταν το απόγευμα της 29ης Ιουνίου του 1951 απολαμβάνοντας την καλοκαιρινή δροσιά. Ένιωσε αδιαθεσία και πήγε στο νοσοκομείο όπου εξέπνευσε σε ηλικία μόλις 66 ετών έχοντας συμπληρώσει μέχρι τότε 50 χρόνια θέατρο. 

 

- Εφημερίδα "ΕΜΠΡΟΣ", Αιμίλιος Βεάκης ο μοναδικός, Αρτέμης Μάτσας, φ. 12 Ιουλίου 1975, σελ. 2

- Περιοδικό "ΠΑΝΑΘΗΝΑΙΑ", Οι εξέχοντες Έλληνες από την καλή κι απ΄ την ανάποδη. Αιμίλιος Βεάκης, Γ. Δημάκος, 1933.

- Εφημερίδα "Η ΒΡΑΔΥΝΗ", Εις μνήμην του ποιητού των ΣΚΙΩΝ. Τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Λάμπρου Πορφύρα, Π. Τζουνάκος, φ. 23 Μαΐου 1938. 

- Στον Λάμπρο Πορφύρα, του Αιμίλιου Βεάκη, "ΠΕΙΡΑΪΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ", Τεύχος 67, Απρίλιος - Μάιος- Ιούνιος 2011.

 Διαβάστε επίσης:

Αιμίλιος Βεάκης: Στον Πειραιά στην ιδιαίτερη πατρίδα μου

Η ταινία "Αστέρω". Μια "πειραιώτικη" παραγωγή (1929) 

 Έρως και Κύματα". Η πρώτη μεγάλου μήκους ελληνική κινηματογραφική παραγωγή (Γαζιάδης, Βεάκης)

Άγιος Νεκτάριος και Πειραιάς

 

 

του Στέφανου Μίλεση

Με την ευκαιρία της προβολής της κινηματογραφικής ταινίας «Ο Άγιος του Θεού» και της θερμής υποδοχής που της επιφύλαξε ο κόσμος όπως δείχνει ο αριθμός εισιτηρίων και η προσέλευση στους κινηματογράφους, αποφάσισα ένα μικρό αφιέρωμα στη σχέση που είχε ο Άγιος Νεκτάριος με τον Πειραιά. Ήδη σημαντική αναφορά στον Άγιο Νεκτάριο πραγματοποιήθηκε από τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Πειραιώς και Νέου Φαλήρου κ.κ. Σεραφείμ, που παρουσίασε πολλά στοιχεία από τη σχέση του Αγίου με τον Πειραιά. Αυτά τα πολύτιμα στοιχεία εκδόθηκαν σε ειδικό τεύχος (εορτολόγιο) τη χρονιά που πέρασε (2020), με την ευκαιρία της συμπλήρωσης εκατό χρόνων από τον θάνατο του Αγίου (είχε πεθάνει στις 20.30 ώρα της Κυριακής της 8ης Νοεμβρίου του 1920).   

Η αφιερωματική αυτή έκδοση από την Ιερά Μητρόπολη Πειραιώς δεν έγινε φυσικά μόνο για την επέτειο του θανάτου του, αλλά και το λόγο ότι ο Άγιος Νεκτάριος τόσο εν ζωή όσο και μετά θάνατο, υπήρξε λαοφιλής και αγαπήθηκε από τους Πειραιώτες ιδιαίτερα, πριν ακόμα αποφασιστεί η αγιοκατάταξή του.   

Ο Νεκτάριος Κεφαλάς υπήρξε Μητροπολίτης Πενταπόλεως αλλά διακρίθηκε για το έργο που προσέφερε ως διευθυντής Ριζαρείου Σχολής αλλά και ως συγγραφέας καθώς εξέδωσε 60 βιβλία ορθόδοξης πνευματικότητας καθώς και ύμνους. Ο Άγιος Νεκτάριος το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα που παρέμεινε στην Αθήνα ήταν 14 χρόνια. Ήταν η περίοδος που κλήθηκε να διευθύνει την Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή από το 1894 έως το 1908. 

Όταν ο Μητροπολίτης Πενταπόλεως Νεκτάριος έφυγε στην κυριολεξία διωγμένος από την Αίγυπτο, ο Άγιος εγκαταστάθηκε τον πρώτο δύσκολο καιρό της άφιξής του, καθώς στερείτο πόρων και μέσων βιοπορισμού. Αργότερα θα αποκτήσει στην Φρεαττύδα και ιδιόκτητη κατοικία (επί της οδού Φρεαττύδος) την οποία κληροδότησε στο Μοναστήρι που ο ίδιος δημιούργησε. Την περίοδο 1894-1908 ο Άγιος θα επισκεφθεί πολλές φορές τον Πειραιά στον οποίο θα ιερουργεί και θα κηρύττει σε διάφορους ναούς της πόλης. Φιλανθρωπικοί σύλλογοι τον καλούν να μιλήσει, ενώ τα βιβλία του γίνονται ανάρπαστα. 

Η Φρεαττύδα αρχές του 20ου αιώνα. Στα δεξιά διακρίνεται ο Ι.Ν. Αγίου Βασιλείου να βρίσκεται στο στάδιο της οικοδόμησης.

 

Ο ίδιος ο Άγιος διέσωσε αυτά τα κηρύγματα στον Πειραιά σε επιστολές του όπως ότι «χθες αφού λειτούργησα στον Άγιο Νικόλαο Πειραιώς, μίλησα περί αρετής» (15.2.1908) και λίγο πιο κάτω «εάν ως το Πάσχα βρουν Διευθυντή (στη Ριζάρειο), θα έλθω να μείνω (στον Πειραιά) μέχρι τον Σεπτέμβριο. Πρώτον διότι ο Μητροπολίτης (Αθηνών) μου ζήτησε να μείνω στον Πειραιά, για την καταπολέμηση των αιρέσεων…».   

Ο Άγιος όμως κατεβαίνει πολλές φορές στον Πειραιά όχι μόνο για να κηρύξει αλλά και για να ταξιδέψει με πλοία προς τη Χίο από την οποία είχε ξεκινήσει ως Μοναχός και την οποία ουδέποτε ξέχασε. Το 1904 και ενώ ακόμα ήταν διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής θα ιδρύσει την ιερά γυναικεία Μονή Αγίας Τριάδος Αιγίνης. Την περίοδο 1904 - 1908 οι επισκέψεις του Αγίου στον Πειραιά θα διπλασιαστούν καθώς θα ταξιδεύει πολλές φορές μεταξύ Αίγινας και Πειραιά για να εκτελεί τα καθήκοντα που του είχαν ανατεθεί στην Ριζάρειο και συγχρόνως να διεκπεραιώνει τις διάφορες εργασίες που απαιτούσε η οικοδόμηση της Μονής. 

 

Ξεχωριστή υπήρξε η γνωριμία του Πρωτοπρεσβύτερου Γεωργίου Σ. Μακρή, εφημέριου του Ναού του Αγίου Βασιλείου Πειραιώς, που χειροτονήθηκε από τον Άγιο. Ο πατέρας Μακρής λόγω αυτής της χειροτονίας είχε την ευτυχία να έρθει σε επαφή με την προσωπικότητα του Αγίου, για την οποία δεν σταμάτησε να ομιλεί με σεβασμό προς τους Πειραιώτες. Η φήμη του από την Αίγινα έφτασε γρήγορα στον Πειραιά ώστε στις αρχές του 20ου αιώνα οι Πειραιώτες, είτε μέσω σωματείων είτε ιδιωτικά διοργάνωναν εκδρομές στην Αίγινα με σκοπό να τον συναντήσουν. Κάθε Κυριακή που αναχωρούσαν από το λιμάνι του Πειραιά τα ατμόπλοια «Πόρος», «Νίκη», «Ελένη» και «Αργολικός», ήταν πάντοτε γεμάτα από πλήθη Πειραιωτών που ταξίδευαν με σκοπό να τον επισκεφθούν και να συνομιλήσουν μαζί του. Επέστρεφαν αυθημερόν με το τελευταίο καράβι ενώ οι επισκέψεις αυτές λάμβαναν πολλές φορές πανηγυρικό χαρακτήρα!

Ο Άγιος Βασίλειος Πειραιώς, η εκκλησία στην οποία ο Μητροπολίτης Πενταπόλεως Νεκτάριος χειροτόνησε τον Πρωτοπρεσβύτερο Γεώργιο Μακρή. Ο χώρος του μικρού γραφείου του εφημέριου έχει υποδεχθεί και φιλοξενήσει τον Μητροπολίτη Πενταπόλεως όταν ακόμα η ανέγερση της εκκλησίας δεν είχε ολοκληρωθεί.Φωτογραφία από το βιβλίο με τίτλο "Άγιος Βασίλειος Πειραιώς" του Πρωτοπρεσβύτερου Ιγνάτιου Παπασπηλιόπουλου (Πειραιάς, 2000)
 

 Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μια επίσκεψη τον Ιούλιο του 1910 όταν μετέβη στην Αίγινα η φιλαρμονική του Ζαννείου Ορφανοτροφείου Αρρένων (η φιλαρμονική των ορφανών όπως ήταν γνωστή τότε, πρόδρομος της σημερινής φιλαρμονικής του Δήμου Πειραιά), που παιάνιζε ολομερής εμβατήρια στους δρόμους της Αίγινας με την ευκαιρία της επισκέψεώς της στο νησί, αλλά και για να δείξει την ευγνωμοσύνη της στους Αιγινήτες που ζούσε στο νησί τους ο Μητροπολίτης Πενταπόλεως. Ο Πειραιάς υπήρξε επίσης για τον Άγιο το λιμάνι από το οποίο το σκήνωμά του μεταφέρθηκε στην Αίγινα όπου θα γινόταν η ταφή του.

Συγκεκριμένα την επομένη του θανάτου του, δηλαδή στις 9 Νοεμβρίου 1920 το σκήνωμά του τοποθετήθηκε στον παλαιό ναό της Αγίας Τριάδας όπου παρέμεινε για δύο ώρες εν αναμονή της αναχώρησης του ατμόπλοιου «ΠΤΕΡΩΤΗ» με προορισμό την Αίγινα. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος υπάρχει και σήμερα στην ίδια εκκλησία (αλλά στη σύγχρονη πλέον μορφή της) το παρεκκλήσιο του Αγίου Νεκταρίου. 

Η Αγία Τριάδα την εποχή που φιλοξένησε το σκήνωμα του Αγίου μέχρι να μεταφερθεί από το πλοίο ΠΤΕΡΩΤΗ στην Αίγινα.

Την μεταπολεμική δύσκολη εποχή ο Άγιος Νεκτάριος έγινε ιδιαιτέρως γνωστός στους Πειραιώτες από τις ομιλίες και αναφορές του Αρχιμανδρίτη Δαμασκηνού Ασημακόπουλου, προϊστάμενου Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Πειραιώς, μια εμβληματική προσωπικότητα την οποία μέχρι και σήμερα πολλοί παλαιοί Πειραιώτες της Υδραίικης συνοικίας θυμούνται. Είχε όμως ο ίδιος υπάρξει μάρτυρας της θαυματουργής δράσης του Αγίου, εξ αιτίας του αδελφού του και ήρωα του Αλβανικού μετώπου Παναγιώτη Ασημακόπουλου. Εν μέσω κατοχής ο Παναγιώτης Ασημακόπουλος, λίγο από τα τραύματα του αλβανικού μετώπου, λίγο από τις κακουχίες και την πείνα έμεινε παράλυτος. Γιατρειά δεν υπήρχε και μέσα στη μαύρη απελπισία η μητέρα του διηγήθηκε στον άλλο της τον γιο τον Αρχιμανδρίτη, ένα όνειρο στο οποίο εμφανίστηκε ο Άγιος Νεκτάριος. 

Τότε ο Αρχιμανδρίτης Δαμασκηνός πήγε με ένα αυτοκίνητο στο Παγκράτι, στο σπίτι του αδελφού του τον πήρε και τον κατέβασε στον Πειραιά. Τον έβαλε σε ένα πλοίο συνοδεία της μητέρας και της συζύγου του. Πριν ακόμα αποπλεύσει το πλοίο από το λιμάνι του Πειραιά ο αδελφός του είχε γίνει καλά. Ύστερα από αυτό το γεγονός ο Αρχιμανδρίτης Δαμασκηνός Ασημακόπουλος δεν άφησε ημέρα που να μην αναφερθεί από Άμβωνος του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Πειραιώς στη θαυματουργή δράση του Αγίου Νεκταρίου, αφηγούμενος την ιστορία του αδελφού του.  

 Αυτό το θαύμα στάθηκε αφορμή όλη τη μεταπολεμική περίοδο να αναζωπυρωθεί η πίστη των Πειραιωτών προς τον Άγιο. Ο Άγιος Νεκτάριος ανακηρύχθηκε Άγιος πολλά χρόνια αργότερα, στις 20 Απριλίου 1961 και ήταν τότε ο μόνος στο ορθόδοξο Αγιολόγιο που είχε άμεσους συγγενείς εν ζωή. Μεταξύ αυτών ο ήταν και ο αυτοδίδακτος ζωγράφος Κεφαλάς που ζούσε στο Παρίσι φιλοτεχνώντας αλλά μη έχοντας τα απαραίτητα να ζήσει ασκούσε το επάγγελμα του καστανά.

Στον Πειραιά σε τέσσερις συνολικά εκκλησίες,  στην Αγία Τριάδα, στον Άγιο Κωνσταντίνο και Ελένης, στον Άγιο Δημήτριο και στον Άγιο Ελευθέριο, φυλάσσονται τμήματα λειψάνων του. Από τις τέσσερις αυτές πειραϊκές εκκλησίες ο Άγιος Δημήτριος πρώτος στην Ελλάδα τίμησε την Αγιοποίησή του καθώς αφιέρωσε το δεξιό κλίτος της εκκλησίας στο όνομά του λίγους μόλις μήνες μετά την αγιοκατάταξή του (23.9.1962). Ακόμα και στην ανακήρυξή του ως Αγίου της ορθοδόξου εκκλησίας ο Πειραιάς αναμίχθηκε ενεργά καθώς διακόπηκαν πολλά ακτοπλοϊκά δρομολόγια με σκοπό την ενίσχυση της γραμμής της Αίγινας καθώς επτά χιλιάδες άνθρωποι ταξίδεψαν στην Αίγινα για να παρευρεθούν στον ιστορικό ναό της Μητρόπολης Αιγίνης όπου βρισκόταν το ιερό λείψανο του Αγίου. Εκεί αναγνώσθηκε η πράξη του οικουμενικού πατριαρχείου δια της οποίας ο Μητροπολίτης Νεκτάριος ανακηρύχθηκε Άγιος. Μάλιστα λόγω της επικρατούσας θαλασσοταραχής το βράδυ της Κυριακής έμειναν ανεκτέλεστα τα περισσότερα δρομολόγια για Πειραιά με αποτέλεσμα τα πλήθη των χιλιάδων πιστών να διανυκτερεύσουν στο νησί.

Όλη την μεταπολεμική εποχή εμφανίστηκαν πολλοί Πειραιώτες με τάματα προς τον Άγιο, πολλοί δε εξ αυτών ήταν επώνυμοι και ιδιαιτέρως γνωστοί στην κοινωνία του Πειραιά και δεν δίστασαν να δηλώσουν τη σωτηρία τους στην επίκληση του Αγίου. Μερικά ονόματα που μπορούν να αναφερθούν είναι του γνωστού χοροδιδάσκαλου Κράκαρη, του κυβερνήτη του πλοίου «Κορινθία» Ιωάννου Κριάρη, του επίσης καπετάνιου Τσαλίκη και άλλων. Μεγάλο αφιέρωμα στη σχέση του Αγίου Νεκταρίου στον Πειραιά συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο μου «Τα θαύματα της πίστεως στον Πειραιά» (Εκδόσεις Αρχονταρίκι, 2019).

 


-      «Αφιέρωμα 100 έτη από την κοίμηση του Αγίου Νεκταρίου, Επισκόπου Πενταπόλεως του εν Αιγίνη 1920-2020», Εορτολόγιο 2020, Ιερά Μητρόπολη Πειραιώς

-      «Τα θαύματα της πίστεως στον Πειραιά», Στέφανου Μίλεση, Εκδόσεις Αρχονταρίκι, 2019

-      «Άγιος Νεκτάριος. Επίσκοπος Πενταπόλεως ο θαυματουργός», Εκδόσεις Σαλίβερος. Ιερά Κοινοβιακή Μονή Αγίας Τριάδος Αιγίνης.

-      «Άγιος Βασίλειος Πειραιώς», Πρωτοπρεσβυτέρου Ιγναντίου Παπασπηλιόπουλου.  

"Έρως και Κύματα". Η πρώτη μεγάλου μήκους ελληνική κινηματογραφική παραγωγή (Γαζιάδης, Βεάκης)

  του Στέφανου Μίλεση
 

Στις 30 Ιανουαρίου του 1928 προβλήθηκε στις αθηναϊκές και πειραϊκές αίθουσες, η  πρώτη κινηματογραφική παραγωγή που αφορούσε ταινία μεγάλου μήκους που σκηνοθετήθηκε και εκτελέστηκε στην Ελλάδα, από ομάδα ελληνικής παραγωγής με Έλληνες καλλιτέχνες και τεχνικούς.

Τίτλος της ταινίας ήταν "Έρως και κύματα" και θα μπορούσε να ειπωθεί ότι αυτή ήταν η πρώτη ταινία ελληνικής παραγωγής. Τα τεχνικά μέσα εκτέλεσης προσέφερε η Νταγκ Φίλμ «Dag films co» του Δημητρίου Γαζιάδη ενώ ο ίδιος ήταν και ο οπερατέρ. Για τον Δημήτρη Γαζιάδη έχω αναφερθεί και παλαιότερα ότι ήταν γιος του Αναστασίου Γαζιάδη που ξεκίνησε και έκτισε το όνομά του ξεκινώντας από το περίφημο φωτογραφείο που διατηρούσε έναντι του Ι.Ν. Αγίας Τριάδος στον Πειραιά. 

Μεταξύ των πρωταγωνιστών της ταινίας διακρίνεται και ο Πειραιώτης Αιμίλιος Βεάκης. Η ταινία όταν ολοκληρώθηκε ανέβηκε στον Πειραιά στον κινηματογράφο «Σπλέντιτ» στο Πασαλιμάνι και φυσικά στην Αθήνα στους  «Σπλέντιτ» και «Μοντιάλ».  Τα γυρίσματα της ταινίας έγιναν το 1927 και θα λέγαμε ότι περιέχει πολλά πειραϊκά στοιχεία. Μεγάλο μέρος της ταινίας γυρίστηκε στην Καστέλλα και στο Τουρκολίμανο καθώς εκεί ναυλοχούσε το κότερο του Εμμανουήλ Μπενάκη. Βρισκόμαστε ακόμα στην εποχή που ο κτήριο του Ναυτικού Ομίλου δεν είχε οικοδομηθεί και τη θέση καταλάμβανε η Έπαυλη του Κουμουνδούρου. 

Ο Εμμανουήλ Μπενάκης σύχναζε στο Τουρκολίμανο πολλά χρόνια πριν αναλάβει την προεδρία του Ν.Ο.Ε. καθώς εκεί έριχνε αγκυροβόλιο το κότερο ιδιοκτησίας του «Αελλώ». Καλλιτέχνες και μηχανικοί επιβιβάστηκαν στο σκάφος και έφυγαν για την Αίγινα. Κατά την διαδρομή άνδρες και γυναίκες ηθοποιοί άρχιζαν να μακιγιάρονται. Κατά τις συνήθειες της εποχής περνούσαν πρώτα πάνω από το πρόσωπό τους μια άσπρη αλοιφή που έκανε το δέρμα εξαιρετικά λευκό και λείο και κατόπιν έβαφαν τα χείλια και τα μάτια. Το γύρισμα μέσα στο σκάφος ξεκίνησε όταν ξαφνικά το κότερο άρχιζε να κλυδωνίζεται. Και όσο περνούσε η ώρα το κούνημα γινόταν ολοένα και μεγαλύτερο. Οι ηθοποιοί άρχισαν να ζαλίζονται ενώ η μηχανή δεν μπορούσε να κρατηθεί σταθερή. 

 Το γύρισμα διακόπηκε και όταν κάποτε οι ηθοποιοί πάτησαν το πόδι τους στην προβλήτα της Αίγινας βγήκαν από την αλοιφή που είχαν προηγούμενα αλείψει το πρόσωπό τους κάτασπροι σαν τα φαντάσματα. Οι Αιγινήτες συγκεντρώθηκαν έξω από το σκάφος και τους κοιτούσαν παράξενα καθώς δεν πίστευαν ότι ένας άνθρωπος θα μπορούσε να μεταβάλλει το χρώμα του προσώπου του σε τόσο άσπρο εξαιτίας της ναυτίας! 

Ειλικρινά δεν γνωρίζω εάν τη ταινία κατάφερε να πείσει για τον έρωτα του σεναρίου της, το σίγουρο ήταν ότι κύματα είχε! Το λυπηρό είναι ότι δεν σώθηκε ούτε μια κόπια από αυτή την παραγωγή –την πρώτη ελληνική ολοκληρωμένη ταινία- από την οποία θα μπορούσαμε έστω από μερικά πλάνα να δούμε εικόνες του Πειραιά του 1927. Έτσι δυστυχώς η πρώτη ελληνική κινηματογραφική παραγωγή μεγάλου μήκους, δεν διασώθηκε στις μέρες μας.

 

Διαβάστε επίσης:

 29η Ιουνίου: Βολανάκης και Βεάκης. Δύο πειραϊκές προσωπικότητες αποχαιρετούν την πόλη τους.

Η ταινία "Αστέρω". Μια πειραιώτικη κινηματογραφική παραγωγή (1929)

Αιμίλιος Βεάκης. Στον Πειραιά, στην ιδιαίτερη πατρίδα μου.

 Το Εν Πειραιεί φωτογραφείο Αναστασίου Γαζιάδη και ο πρωτοπόρος κινηματογραφιστής Δημήτριος Γαζιάδης


Η δράση και η κινηματογραφική περιπέτεια της κορβέτας «Κριεζής»




του Στέφανου Μίλεση

 

Οι ελληνικές κορβέτες ΚΡΙΕΖΗΣ και ΤΟΜΠΑΖΗΣ αποτέλεσαν την ελληνική συμμετοχή στην ιστορική απόβαση της Νορμανδίας τον Ιούνιο του 1944. Μαζί με τις κορβέτες ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ και ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ απάρτιζαν την τετράδα κορβέτων τύπου Flower που δάνεισε το βρετανικό ναυτικό το 1942 στον ελληνικό στόλο. 

Η κορβέτα ΚΡΙΕΖΗΣ που είχε ναυπηγηθεί στη Γλασκόβη το 1940  αποτέλεσε μονάδα του βρετανικού στόλου κατά τον Β’ Π.Π. στην οποία είχε ανατεθεί η αποστολή συνοδείας νηοπομπών. 

Δρούσε με το όνομα Coreopsis (K32) και είχε διακριθεί για το μεγάλο αριθμό διάσωσης ναυαγών στον Ατλαντικό ωκεανό. 

Ο δανεισμός της στο ελληνικό ναυτικό έγινε τον Νοέμβριο του 1943 στο Λίβερπουλ όπου και έλαβε την ονομασία ΚΡΙΕΖΗΣ προς τιμή του πλοιάρχου της Ελληνικής επανάστασης Αντώνιο Κριεζή, διατηρώντας τον ίδιο διακριτικό αριθμό Κ32 που έφερε προγενέστερα. Κυβερνήτης της ορίστηκε ο Αντιπλοίαρχος Δ. Κιοσσές ενώ το πλήρωμά της απαρτιζόταν από Έλληνες που είχαν διαφύγει ή που ζούσαν μόνιμα σε Γαλλία, Περσία, Παλαιστίνη, Αγγλία. Λίγοι μόνο εξ αυτών είχαν λάβει ναυτική εκπαίδευση δημιουργώντας αρχικώς ένα ανομοιογενές αριθμό ατόμων που επαγγελματικά απασχολείτο με διάφορες άλλες εργασίες όπως ζαχαροπλάστες, τραπεζικοί υπάλληλοι κ.α. Ανάμεσά τους υπήρχαν και σπουδαστές ιερατικών σχολών που προορίζονταν με την πρώτη ευκαιρία να γίνουν ιερείς. Ιδιαίτερη μνεία θα πρέπει να γίνει και σε τρεις εβραίους της Θεσσαλονίκης που ζούσαν στην Αγγλία αλλά παρουσιάστηκαν προς κατάταξη στο Πολεμικό Ναυτικό και βρέθηκαν να υπηρετούν στην Κορβέτα ΚΡΙΕΖΗΣ με ειδικότητα στα ραντάρ. Δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στη σύνθεση του πληρώματος καθώς το στοιχείο αυτό θα διαδραματίσει ιδιαίτερο ρόλο στα κατοπινά χρόνια όπως θα δούμε.  

Ο κυβερνήτης του ΚΡΙΕΖΗ για την ομογενοποίηση αυτού του ετερόκλητου πληρώματος αιτήθηκε και έλαβε «περίοδο εκπαίδευσης» πριν την ανάληψη των επιχειρήσεων. Η εκπαίδευση του πληρώματος πραγματοποιήθηκε στο Tobermory της Σκωτίας, ένα ειδυλλιακό λιμανάκι με πολύχρωμα σπίτια στο νησί του Mull που σήμερα είναι γνωστό μόνο για το ένα και μοναδικό αποστακτήριο ουίσκι που διαθέτει. Το αγγλικό ναυαρχείο τότε συνήθιζε να επιλέγει τοποθεσίες που δεν θα μπορούσαν να κινήσουν το ενδιαφέρον στον εχθρό ότι συμμετέχουν -κατά μια άποψη- με οποιοδήποτε τρόπο στην πολεμική προσπάθεια. 

Όταν ολοκληρώθηκε η εκπαίδευση ήταν η ημέρα του Αγίου Στεφάνου (27 Δεκεμβρίου 1943) και το ΚΡΙΕΖΗΣ εντάχθηκε σε αγγλική ναυτική μοίρα που έδρευε στο Λίβερπουλ με αποστολή τη συνοδεία νηοπομπών στο Βόρειο Ατλαντικό ωκεανό. Ο Ιανουάριος του 1944 όπου το ΚΡΙΕΖΗΣ είχε ξεκινήσει ουσιαστικά τις αποστολές του, ήταν ο χειρότερος μήνας από πλευράς κακοκαιρίας κατά την διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου με παγόβουνα να πλέουν ανεξέλεγκτα στον Ατλαντικό και το πλοίο να αναστενάζει κάτω από το βάρος του χιονιού που κάλυπτε κάθε επιφάνειά του και που καθημερινά όφειλε το πλήρωμά του να καθαρίζει. Το πλήρωμα ουσιαστικά ήταν απροετοίμαστο για την αντιμετώπιση τέτοιων ακραίων καταστάσεων, καθώς όπως ήδη αναφέραμε ουδεμία θαλάσσια εμπειρία είχε στο μεγαλύτερο μέρος του και πραγματικά έδωσε την δική του μάχη για να ανταποκριθεί.

Η πρώτη αποστολή το πλοίου πραγματοποιήθηκε υπό άγρια θαλασσοταραχή με προορισμό τη Νέα Γη και εξαιτίας αυτής το ΚΡΙΕΖΗΣ απώλεσε τη μια βάρκα του ενώ αποκόπηκαν όλα τα συρμάτινα ξάρτια των ιστίων του καθώς και πολλές ακόμα αβαρίες. Στις 25 Φεβρουαρίου του 1944 το ΚΡΙΕΖΗΣ ανέλαβε την δεύτερη αποστολή του που ήταν αυτό μαζί με άλλα 10 πολεμικά να συνοδεύσουν έναν αριθμό εμπορικών πλοίων που ξεπερνούσε τα εκατό! Στην αποστολή αυτή μάλιστα ο ΚΡΙΕΖΗΣ συναντήθηκε με το αδελφό πλοίο ΤΟΜΠΑΖΗΣ που επίσης κλήθηκε να συνοδεύσει τη νηοπομπή. Στην δεύτερη αποστολή ο ΚΡΙΕΖΗΣ  δέχθηκε συντονισμένη επίθεση από στολίσκο (αγέλη) γερμανικών υποβρυχίων ενώ επικρατούσε πυκνή ομίχλη. Η νηοπομπή έχασε δύο πλοία και η συλλογή των ναυαγών ήταν δύσκολη για τα πλοία έμειναν πίσω για τη συλλογή τους λόγω της περιορισμένης ορατότητας. 

Στα τέλη του Μαΐου του 1944 τα δύο ελληνικά πολεμικά έπλευσαν στην Αγγλία όπου άλλαξαν εξοπλισμό προκειμένου να συμμετάσχουν στην απόβαση της Νορμανδίας. Στις 6 Απριλίου 1944 έτοιμα πλέον τέθηκαν στις διαταγές της Αγγλικής διοίκησης συμμετέχοντας σε διάφορες αποστολές στις αγγλικές ακτές ενώ την 5η Ιουνίου 1944 απέπλευσαν συνοδεύοντας αμερικανικά αρματαγωγά για την απόβαση της 6ης Ιουνίου στη Νορμανδία.

 Κατά το τέλος Μαΐου είχε παραληφθεί από τον Κυβερνήτη του ΚΡΙΕΖΗ ένας φάκελος με την ένδειξη «ΑΥΣΤΗΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ» ενώ την 1η Ιουνίου παρελήφθη διαταγή που όριζε για το πότε και πώς θα διαβαστεί το περιεχόμενό του. Ο απόρρητος φάκελος ανοίχθηκε και διαβάστηκε το μεσημέρι της 3 Ιουνίου όπου ο Κιοσσές πληροφορήθηκε ότι το ΚΡΙΕΖΗΣ θα συνόδευε 10 αρματαγωγά. 

Το απόγευμα της 4ης Ιουνίου έγινε επί του ΚΡΙΕΖΗ σύσκεψη για τον καθορισμό λεπτομερειών στην οποία συμμετείχαν όλοι οι κυβερνήτες των αμερικανικών αρματαγωγών, ο Κιοσσές και ένας βρετανός κυβερνήτης συνοδευτικού πλοίου. Η νηοπομπή του ΚΡΙΕΖΗ ήταν φορτωμένη με μοτοσυκλέτες και πεζικό της 50ης βρετανικής μεραρχίας (50th British Division of Northumbrian). 

Το διακριτικό της 50ης βρετανικής μεραρχίας


Ο ΚΡΙΕΖΗΣ προπορευόταν της νηοπομπής ενώ τελευταίο ήταν το βρετανικό πλοίο συνοδείας. Οκτώ από τα πλοία της νηοπομπής ρυμουλκούσαν αποβατικά σκάφη για αυτό και η ταχύτητας της νηοπομπής ήταν χαμηλή. Τα πλοία έφτασαν στις γαλλικές ακτές χωρίς εχθρική ενέργεια, όπου έγινε και η συνάντηση με τον ΤΟΜΠΑΖΗ που συμμετείχε σε άλλη συνοδεία.  

 Ο ΚΡΙΕΖΗΣ όπως και ο ΤΟΜΠΑΖΗΣ μέχρι το τέλος του πολέμου εκτελούσαν αποστολές στις ακτές της Βορείου Γαλλίας, μέχρι που διατάχθηκαν να πλεύσουν προς την Ελλάδα. Η επιστροφή του πλοίου στο βρετανικό ναυτικό πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1951 δηλαδή οκτώ χρόνια μετά τον δανεισμό του στο Grand Harbour της Μάλτας.

Επί του καταστρώματος του πρώην ΚΡΙΕΖΗ


Όμως ενώ όλα έδειχναν ότι το πλοίο θα ακολουθούσε τον δρόμο της απόσυρσης, πριν διαλυθεί σε παλιοσίδερα κλήθηκε να συμμετάσχει στην ταινία «Απάνθρωπη θάλασσα» (The cruel sea).  Στις 20 Απριλίου 1952 την επισκέφθηκε ένας παραγωγός κινηματογράφου για λογαριασμό των Ealing Studios του Δυτικού Λονδίνου. Από την επίσκεψη αυτή προέκυψε συμφωνία για το γύρισμα κινηματογραφικής ταινίας που θα περιέγραφε τις συνθήκες υπό τις οποίες διεξήχθη η Μάχη του Ατλαντικού, από την πλευρά των Βρετανών ναυτικών που υπηρετούσαν σε πλοία συνοδείας. Ο ΚΡΙΕΖΗΣ δεν επιλέχθηκε τυχαία για την ταινία αλλά ήταν το πλοίο εκείνο που ενέπνευσε το συγγραφέα Nicholas Monsarrat να προχωρήσει στη συγγραφή της περιπέτειας. Ο Monsarrat πληροφορήθηκε για τις ταλαιπωρίες του πλοίου από την κακή θάλασσα στον βόρειο Ατλαντικό ωκεανό καθώς και για τις ιδιαιτερότητες της σύνθεσης του ελληνικού πολεμικού πλοίου από τον Cpt. Jack Broome, αξιωματικό και βετεράνο του πολέμου του Ατλαντικού ωκεανού. Ο Broome όχι μόνο ενέπνευσε τον σεναριογράφο αναφέροντάς του την ιστορία του ΚΡΙΕΖΗ αλλά στη συνέχεια στάθηκε και ναυτικός σύμβουλος σε αρκετές ταινίες μεταξύ των οποίων και η "Απάνθρωπη θάλασσα". 

Ο πλοίαρχος Jack Broome που μετέφερε την ιστορία του ΚΡΙΕΖΗ στα Ealing Studios του Δυτικού Λονδίνου
(Φωτογραφία από Wikipedia) 


Μόνο που το πολεμικό μετονομάστηκε σε Compass Rose και έφερε στην ταινία τον διακριτικό αριθμό "K49", ο οποίος ήταν στην πραγματικότητα ο αριθμός του HMS Crocus.

Η κορβέτα πρώην ΚΡΙΕΖΗΣ ως COMPASS ROSE πλέον φέρει τον αριθμό "Κ49" που όμως ανήκε στο βρετανικό πολεμικό πλοίο CROCUS

(Φωτογραφία του πρώην Κριεζή από Studio Canal - https://www.studiocanal.com)




Το νέο του πλήρωμα για τις ανάγκες της ταινίας προερχόταν από εφέδρους του βρετανικού ναυτικού και τεχνικούς κινηματογράφου ενώ ως βάση χρησιμοποιήθηκε το Plymouth Naval Dockyard. Ύστερα από μερικές ημέρες λόγω βλάβης του πηδαλίου η παραγωγή αιτήθηκε τη βοήθεια ρυμουλκού. Αφού η βλάβη αποκαταστάθηκε τα γυρίσματα ξανά διακόπηκαν λόγω ηρεμίας της θάλασσας ενώ το σενάριο απαιτούσε θαλασσοταραχή. Το πλοίο έπλευσε στο διπλανό λιμάνι του Portsmouth καθώς έξω από αυτό υπήρχαν έντονα παλιρροϊκά κύματα που ταίριαζαν περισσότερο στο σενάριο. Στο μεταξύ έξω από τη θάλασσα του Portsmouth είχε καταπλεύσει αμερικανική μοίρα με επικεφαλής το θωρηκτό «Μισσούρι» το οποίο ζήτησε από το Compasse Rose να αποκαλύψει την πραγματική του ταυτότητα καθώς ο διακριτικός αριθμός του, όπως αναφέραμε, ανήκε σε άλλο πλοίο. Τελικώς η παραλίγο κρίση αποφεύχθηκε αλλά η παραγωγή αποφάσισε να γίνουν τα γυρίσματα σε μια μεγάλη δεξαμενή των Denham Studios. 



(Φωτογραφία του πρώην Κριεζή από Studio Canal - https://www.studiocanal.com)


Η γέφυρα του πρώην ΚΡΙΕΖΗ ξηλώθηκε και μεταφέρθηκε σε στούντιο Ealing για να γίνουν οι υπόλοιπες σκηνές που απαιτούσαν διαλόγους. Μετά την ολοκλήρωση της ταινίας και ενώ ο πρώην ΚΡΙΕΖΗΣ στάλθηκε προς διάλυση (ΣΚΡΑΠ) η ξηλωμένη γέφυρά του διατηρήθηκε ακέραια στα στούντιο με σκοπό τη μελλοντική της χρήση σε παρόμοιες σκηνές.  Αξίζει να γραφεί ότι όταν πληροφορήθηκε ο Έλληνας πρώην κυβερνήτης της κορβέτας Δ. Κιοσσές για τη συμμετοχή του πλοίου στα γυρίσματα της ταινίας «Απάνθρωπη θάλασσα» είχε δηλώσει: 

«Όλα τα περίμενα από τον «Κριέζαρο» μου αλλά ότι θα τον έβλεπα και κινηματογραφικό αστέρα πρώτου μεγέθους, ποτέ δεν θα το φανταζόμουνα!...».

(Σκηνή από την ταινία από Studio Canal - https://www.studiocanal.com)

Συμπερασματικά η επιλογή της πρώην ελληνικής κορβέτας ΚΡΙΕΖΗΣ για τα γυρίσματα της συγκεκριμένης ταινίας, θα λέγαμε ότι δεν έγινε τυχαίως, αλλά οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην προγενέστερη δράση του πλοίου, που επιχείρησε χειμώνα στον Βόρειο Ατλαντικό ωκεανό, κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες, με κατώτερο πλήρωμα που δεν προερχόταν από τις τάξεις του πολεμικού ή του εμπορικού ναυτικού. Όχι μόνο σενάριο της ταινίας το αναφέρει αυτό, αλλά ακόμα και ο ίδιος ο τίτλος της "Απάνθρωπη θάλασσα". Παρά το γεγονός ότι στην ταινία εισάγεται το μυθιστορηματικό τέλος όπου η κορύφωση της δράσης απαιτεί τον τορπιλισμό του πλοίου, το σενάριο μέχρι εκείνο το σημείο ουσιαστικά αντιγράφει την πραγματική ιστορία του ΚΡΙΕΖΗ. Ακόμα και η θεματική σύνοψη του έργου εκεί προσανατολίζεται:

"Μια δραματική ιστορία της Μάχης του Ατλαντικού όπου οι ήρωες είναι καθημερινοί άνθρωποι και έχουν να αντιμετωπίσουν εκτός από τον εχθρό, τον καιρό και την κακή θάλασσα. Είναι πολίτες που μετατράπηκαν σε ναύτες πολέμου, χωρίς να έχουν εκπαιδευτεί για τη φρίκη και τις ακρότητες που θα αντιμετωπίσουν".


Διαβάστε επίσης:

Το κατόρθωμα του ατμόπλοιου «Πέλοψ»




-      "The Cruel Sea". The Australian Women's Weekly. 20 May 1953. p. 37. Archived from the original on 29 March 2021. Retrieved 22 July 2012 – via National Library of Australia.

-      Αγγλικό περιοδικό “EVERYBODYS”, τεύχος έτους 1953, άρθρο του Cpt. Jack Broom “From the North Sea to the Cruel Sea”.  

-      Εφημερίδα «ΕΘΝΟΣ», φ. 2 Μαΐου 1953, άρθρο Επαμεινώνδα Μπάμπουρη με τίτλο «Ο Κριέζαρος και η περιπετειώδης δράση του κατά τον τελευταίο πόλεμο», σελ. 5.  

δ Φωτογραφίες από Studio Canal  (https://www.studiocanal.com/title/the-cruel-sea-1953/)

"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"